مردم اچمی

مردم اچمی
اچمنیان/𐭠𐭰𐭬𐭭𐭩𐭠/𐬀𐬗𐬨𐬀𐬥𐬌𐬌𐬀 - Achomis
خودمونیا/𐭧𐭥𐭣𐭥𐭬𐭥𐭭𐭩𐭠 - Khodmoonis
زنان ایرانی اچمی بستکی با لباس‌های سنتی در خانه خادم بستکی
کل جمعیت
۵۰۰٬۰۰۰ تا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ (۲۰۲۴)[۱][۲][۳][نکته ۱]
مناطق با جمعیت چشمگیر
سرزمین تاریخی: ایراهستان، منطقه لارستان، (لار، شهرستان لارستان، بستک، خنج، گراش، اشکنان، گله‌دار...).
حضور قابل توجه در شیراز و کشورهای عربی خلیج فارس (بحرین، کویت، امارات، قطر، عمان، عربستان سعودی)
 ایرانحدود ۵۰۰٬۰۰۰ (۲۰۰۹)[۱][نکته ۲]
شورای همکاری خلیج فارسنامشخص
زبان‌ها
زبان لارستانی، زبان فارسی (فارسی ایرانی), زبان عربی (عربی خلیجی)
دین
اکثریت سنی، اقلیت شیعه
قومیت‌های وابسته
دیگر مردمان ایرانی‌تبار
ایرانیان بحرین • ایرانیان کویت • Ajam Emiratis • ایرانیان قطر

مردم اَچُمی (فارسی: اَچُمِنیان‎، عربی خلیجی: اتْشُم/اتْشَم/اچومیین‎، خط پهلوی: 𐭠𐭰𐭬𐭭𐭩𐭠، خط اوستایی: 𐬀𐬗𐬨𐬀𐬥𐬌𐬌𐬀)،[۴][۵][۶][۷] که با نام مستعار خودانتخابی «خُودمونی»[۴][۵][۶][۷][۸] نیز شناخته می‌شوند و معمولاً لاری‌ها[۱][۹][۴][۹][۵] یا لارستانی‌ها نامیده می‌شوند، گروهی از مردمان پارسی و مردمان ایرانی‌تبار هستند که گفته می‌شود عمدتاً از نسل اوتی‌ها[۷]: 5  و/یا قبیله‌ای از پارسیان به نام «ایرا» بوده و در گذشته عمدتاً در ناحیه‌ای در جنوب ایران به نام «ایراهستان» (اکنون منطقه لارستان) ساکن بوده‌اند.[۱۰]: 228 [۷][۱۱] برخی از آنان به شیراز[۸] و کشورهای عربی خلیج فارس مهاجرت کرده‌اند. آن‌ها به زبان اچمی سخن می‌گویند که دارای هشت گویش گزارش‌شده است و با فارسی نو (فارسی (دری، تاجیکی و فارسی ایرانی) قابل فهم متقابل نیست.[۱۲] اکثریت این مردم اهل سنت هستند و اقلیتی شیعه در میان آنان وجود دارد.[۱۳][۷]

نام‌شناسی

  • اچُم/اچوم/اچام: در اوستا، کتاب مقدس زرتشتی‌گری، «اچُم» یکی از نام‌های خدا (اهورامزدا) است و به معنای «خودآفریده» و «بی‌علت» می‌باشد.[۱۴] گویشوران بومی زبان خود را «اچومی» می‌نامند؛ در این زبان «اچَم» به معنای «می‌روم» است.[۱۵] توضیح دیگر برای این نام، کاربرد فراوان صدای «چ» در این زبان است. اعراب این مردم را «عجم» (به معنای غیرعرب) می‌نامیدند که احتمالاً به‌مرور به «اچمی» تبدیل شده است.[۱۲][۸][۸][۱۲][۱۴]
  • خودمونی: این مردم خود را «خودمونی» می‌نامند، اصطلاحی که به معنای «بخشی از خودمان» است.[۱۶]
  • لاری: این زبان گاهی «لاری» نیز نامیده می‌شود؛[۳][۹] واژهٔ «لار» از «لاد» به معنای «خاستگاه همه‌چیز» گرفته شده است.[۱۷][۹][۱]

در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، این مردم «خودمونی» خوانده می‌شوند.[۴][۸][۳] در امارات متحده عربی و قطر به آنان «عجم» گفته می‌شود[۱۸][۸] که نام استاندارد برای شهروندان با اصلیت ایرانی در این کشورهاست. در بحرین، اچمی‌های سنی «هوله» نامیده می‌شوند (که نباید با اعراب هوله اشتباه گرفته شود)،[۱۹][۲۰] در حالی که اچمی‌های شیعه «عجم» خوانده می‌شوند. در کویت به آنان «عیام» می‌گویند.[۷][۱۹]

خاستگاه و تبار

منطقه تاریخی جنوب غربی ایران «ایراهستان» که بخش‌هایی از منطقه پایتخت تاریخی پارس و اوتی‌ها را در بر می‌گیرد.

در کتیبهٔ بیستون داریوش بزرگ، از سرزمینی در جنوب پارس به نام «واوتیه» یا «یاوتیه» یاد شده که به باور برخی پژوهشگران همان سرزمین مردمی است که هرودوت آنان را «اوتی‌ها» نامیده است.[۲۱][۲۲][۲۳][۲۴] بر پایهٔ منابع ساسانی متأخرتر، ایراهستان را قبیله‌ای کهن پارسی به نام «آرا» یا «ایرا» یا «ایراه» سکونت داده بود که قبیله‌ای بزرگ از پارسیان با اصالت آریایی دانسته می‌شوند.[۱۱] همانند خاندان ساسان،[۲۵] سلسلهٔ میلادیان که در سده‌های میانی بر لارستان حکم می‌راند نیز نسب خود را به گرگین پسر میلاد، از تبار کی‌خسرو پادشاه کیانیان می‌رساندند.[۲۶]

زبان

تخمین محل تکلم خانواده زبان‌های اچمی/لارستانی در ایران

مردم اچمی به زبان اچمی سخن می‌گویند که گاهی «لاری»[۹][۲۷] یا «زبان لارستانی» نیز نامیده می‌شود.[۳][۲۷] این زبان هشت گویش گزارش‌شده دارد (بستکی، آوازی، گراشی، خنجی، اشکنانی، لاری و…)[۲۸][۱۶][۲۹] و عمدتاً با زبان فارسی نو (زبان فارسی) قابل‌فهم نیست؛[۱۲] آن را شاخه‌ای زندهٔ نامستند از زبان فارسی میانه «پهلوی» می‌دانند[۲۸][۱۶][۲۹] که از گویش‌های گوناگون فارسی میانهٔ نامستند گویش‌وران زرتشتی و یهودی استان فارس، پیش از گسترش فارسی نو، ریشه گرفته است.[۳۰] وبگاه یونسکو تعداد گویشوران آن را حدود یک میلیون نفر برآورد کرده و آن را زبانی در معرض خطر طبقه‌بندی می‌کند،[۳] در حالی که اتنولوگ شمار گویشوران را بین ده هزار تا یک میلیون نفر ذکر می‌کند.[۲]

این مردم همچنین فارسی را به‌عنوان زبان رسمی ایران و در کشورهای عربی حاشیهٔ خلیج فارس، عربی خلیجی (بحرینی، کویتی، اماراتی و غیره) را در کنار اچمی به کار می‌برند.[۲۸][۱۶][۲۹] زبان اچمی به دلیل غلبهٔ فارسی نو تهرانی و هویت اجتماعی رسمی در ایران و همچنین به دلیل روند مشابه عربی‌سازی در برخی کشورهای عربی خلیج فارس، رو به افول است.[۳][۲][۱۵][۳۱][۳۲][۳۳] با این حال، این زبان همچنان تا حدی در کشورهای خلیج فارس نیز رایج است.[۱۶][۲۹][۵]

دین

این مردم عمدتاً مسلمان سنی هستند با اقلیتی شیعه،[۱۳][۷] به استثنای شهر لار که بیشتر جمعیت آن شیعه است، و شهر گراش که عمدتاً شیعه‌نشین است؛[۳۴][۳۵][۳۰] جمعیت کوچکی یهودی و در برخی مناطق اقلیتی سکولار و غیرمذهبی نیز در میان آنان وجود دارد.[۳۶] پیش از اسلام، مردم اچم پیرو زرتشتی‌گری بودند.[۳۰] بعدها، شهر لار احتمالاً محل سکونت جامعه‌ای یهودی بود[۳۷][۳۰] که در نیمهٔ نخست سدهٔ شانزدهم میلادی با ورود یهودیان سفاردی که جزیره هرمز آنان را جذب کرده بود، ثروتمندتر و پرشمارتر شدند.[۳۰]

شهر لار از اوایل سده شانزدهم میلادی میزبان یک جامعه یهودی مرفه بود.[۳۸] ژان باپتیست ته ونو، جهانگرد فرانسوی، گزارش داد که وقتی در سال ۱۶۸۷ از لارستان بازدید کرد، بیشتر ساکنان لار کشاورزان ابریشم یهودی بودند. علاوه بر این، یک اسپانیایی که در سال ۱۶۰۷ از این شهر بازدید کرد، با «پیام‌آوری از صهیون» به نام یهودا ملاقات کرد. با این حال، مانند سایر جوامع یهودی در ایران (به جز یهودیان تبعیدی گرجی که به عنوان کشاورزان کرم ابریشم در مازندران مشغول به کار بودند)، یهودیان لار در طول قرن هفدهم و اوایل قرن هجدهم تحت سلطه حاکمان دودمان صفوی رنج می‌بردند. به گفته بابائی بن لطف، وقایع‌نگار یهودی-فارسی، آزار و اذیت‌ها قبل از سال ۱۶۱۳ در زمان سلطنت شاه عباس بزرگ آغاز شد و منشأ آن لار بود، جایی که یک خاخام محلی به اسلام گروید و نام ابوالحسن لاری را برای خود برگزید. این خاخام مسلمان‌شده، فرمانی سلطنتی صادر کرد که بر اساس آن هر یهودی در ایران ملزم به پوشیدن نشان‌ها و پوشش‌های تبعیض‌آمیز بود. این فرمان منجر به اخراج گسترده صدها یهودی از اصفهان به دلیل «ناپاکی» آنها شد. این جامعه در سدهٔ هفدهم میلادی بیشتر به اصفهان کوچ کرد. یهودیان لار همچون دیگر جوامع یهودی ایران، در دوران صفوی زیر فشار قرار گرفتند.[۳۰]

یهودیان منطقه لارستان در شهرهایی مانند لار، جویم، بنارویه و گله‌دار ساکن بودند، اما بعدها به شیراز، تهران و اصفهان مهاجرت کردند. و بسیاری از آنان بعدها به‌ویژه به اسرائیل[۳۷] و تعداد کمتری به ایالات متحده و سایر کشورهای غربی مهاجرت کردند. جمعیت یهودیان گله‌دار در زمان تأسیس اسرائیل به‌طور کامل به آن کشور نقل مکان کردند.

جغرافیا

منطقهٔ تاریخی ایراهستان

منطقهٔ تاریخی ایراهستان شامل چند شهرستان در استان‌های هرمزگان (از جمله پارسیان، بستک، بندر لنگه، خمیر، کهورستان، بندرعباس، حاجی‌آباد، رودان، میناب، سیریک، بخش‌هایی از بشاگرد و جاسک)،[۳۹][۴۰][۴۱] استان فارس (مُهر، خنج، لامرد، گراش، اِوز، جویم، زرین‌دشت، داراب، لارستان)،[۳۹][۴۰][۴۱] استان بوشهر (عسلویه، جم، کنگان و دیر)[۳۹][۴۰][۴۱] و بخشی از استان کرمان می‌شد.[۳۹][۴۰][۴۱] امروزه بیشتر لاری‌ها/اچمی‌ها/خودمونی‌ها در منطقهٔ تاریخی لارستان سکونت دارند که شامل نواحی لار، گراش، اِوز، خنج، بستک، اشکنان و روستاها و سکونتگاه‌های اطراف در جنوب استان فارس و شمال استان هرمزگان می‌شود.

از دههٔ ۱۹۴۰ میلادی به این‌سو، ترکیب شرایط سخت طبیعی و عوامل سیاسی، مردم منطقه تاریخی ایراهستان (لاری‌ها/اچمی‌ها/خودمونی‌ها) را به مهاجرت واداشته است؛ برخی رو به شمال و به سوی شیراز و بیشتر رو به جنوب و سواحل و از آنجا به هند و کشورهای عربی خلیج فارس (امارات متحده عربی، کویت، بحرین، قطر و دیگر کشورهای عربی خلیج فارس) کوچ کرده‌اند.[۸][۴۲][۴۳][۱۶][۲۹][۲۰][۳۴][۳۵]

تاریخ

نخستین شاهزادهٔ لاری که اسلام آورد، جلال‌الدین ایرج بود که حدود سال ۱۰۰ هجری قمری (۷۱۸–۷۱۹ میلادی) مسلمان شد. از اوایل سدهٔ دوازدهم میلادی، لارستان زیر حکومت سلسلهٔ محلی میلادیان اداره می‌شد. در سدهٔ سیزدهم میلادی، لار به‌طور موقت به یکی از کانون‌های تجارت جنوب پارس تبدیل شد. ابن بطوطه در سفرنامهٔ خود از دیدار با مردم پرهیزکار خنج و منطقهٔ لارستان یاد کرده است.[۴۴] مارکو پولو نیز دشت هرمز و رود میناب را منطقه‌ای سرسبز و پربار توصیف کرده و به اهمیت بندر هرمز در تجارت با بازرگانان هندی اشاره کرده است.[۴۵]

منطقهٔ ایراهستان تا سال ۱۶۱۰ میلادی زیر حکومت امیران محلی بود تا آنکه صفویان آن را برانداختند. پس از سقوط اصفهان به دست محمود افغان در سال ۱۷۲۲ میلادی، حکومت افاغنه تا برآمدن نادرشاه در سال ۱۷۳۶ میلادی ادامه یافت که در این دوران بستک کانون منطقه شد. در نیمهٔ دوم سدهٔ سیزدهم هجری قمری (اواخر سدهٔ نوزدهم میلادی)، حکومت لارستان به خاندان دهباشی، از خاندان‌های سرشناس گراش، سپرده شد که نزدیک به یک سده بر لارستان حکم راندند، به‌ویژه در دوران فتحعلی‌خان گراشی بیگلربیگی که لارستان شکوفاترین دورهٔ نظامی و اقتصادی خود را تجربه کرد. حکومت این خاندان در سال ۱۹۲۹ میلادی با یورش سپاه رضاشاه به قلعه گراش پایان یافت. در بستک نیز محمدتقی‌خان بستکی معروف به «سلطةالملک»، برای ۴۱ سال (۱۸۸۷ تا ۱۹۲۷ میلادی) بر بستک و جهانگیریه حکم راند.[۴۶][۴۷]

مهاجرت به کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس

میان سده‌های نوزدهم و بیستم میلادی، بسیاری از بازرگانان اچمی برای کسب معاش بهتر، گریز از طبیعت سخت منطقه و فرار از عوارض جدید واردات و صادراتی که دولت مرکزی ایران وضع کرده بود، به کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس مهاجرت کردند.[۴][۸][۴۳][۴۲] بحرین، امارات متحده عربی، قطر، عمان و کویت مقصد اصلی این مهاجران شدند که به افزایش چشمگیر جمعیت ایرانی‌تبار در این کشورها انجامید.[۸][۴۲][۴۳][۱۶][۲۹][۲۰][۳۴][۳۵]

مهارت دریانوردی مردم لارستانی/اچمی، همراه با دسترسی آنان به بازارهای پرسود آفریقا و آسیا، تأثیر چشمگیری بر توسعهٔ اقتصاد دبی گذاشت؛ تا اوایل دههٔ ۱۹۰۰ میلادی دبی به جذاب‌ترین کانون تجاری منطقه تبدیل شده بود. هنگامی که بستکی‌ها به لنگه کوچ کردند، فناوری بادگیر را با خود آوردند و پس از اسکان در دبی، به یادبود سرزمین مادری خود در ایران، محلهٔ خود در دبی را «بستکیه» نامیدند.[۸] بستکی‌ها همچنین «مهوه»، سسی تند و تیز برآمده از ماهی و ادویهٔ تخمیرشده را به این مناطق معرفی کردند.[۸]

همهٔ کنش‌های میان این مهاجران و جوامع میزبان مثبت نبوده است: در سال ۱۹۰۴ میلادی، آشوب‌هایی ضدایرانی در بازارهای منامه رخ داد؛ در سال ۱۹۲۸ میلادی نیز پس از توقیف قایقی حامل زنان و کودکان ربوده‌شده از دبی به ایران توسط بریتانیا، خشونتی علیه بازرگانان ایرانی‌تبار دبی رخ داد.[۸][۴۳] در دههٔ ۱۹۵۰ میلادی، دولت تحت‌الحمایهٔ بریتانیا روند تدریجی اعراب‌سازی ایرانیان بومی را در برخی مناطق آغاز کرد.[۳۶]: 49–72 [۳۸][۴۸]

فرهنگ

رقص و موسیقی

مردم ایراهستان به رقص دستمال‌بازی، معروف به «سه‌پا»، مشهورند که بیشتر مردان آن را اجرا می‌کنند؛ گونهٔ بستکی آن رایج‌ترین نوع است و شباهت زیادی به رقص «سه‌پا» ی بختیاری دارد. رقص چوب‌بازی نیز در میان آنان رایج است. سازهایی مانند نی، نی‌انبان، دف و عود در منطقه شناخته‌شده‌اند و دف نقشی ویژه در جشن‌های تولد و عروسی دارد. ا[۷]: 177 

خوراک

از غذاهای شناخته‌شدهٔ این مردم می‌توان به «مهوه» (سسی از ماهی تخمیرشده)، «نان فلزی»، «بلوتاوا»، «رنگینک»، «نان رگاگ»، «خانفروش»، «پیشو»، «چم‌چمو»، «کباب کنجهٔ لاری» و «بلالیت» اشاره کرد. بسیاری از این خوراک‌ها هم‌اکنون در کشورهای عربی حاشیهٔ خلیج فارس نیز رایج‌اند و ریشهٔ اچمی/خودمونی دارند.

پوشش

مردم اچمی طیف گسترده‌ای از پوشاک سنتی دارند؛ مردان طبقهٔ بالا پوشش ویژهٔ خود را دارند و طبقهٔ عادی پوشش دیگری دارد. این پوشش‌ها به پوشاک عربی و هندی در بندرها شباهت دارند و گونه‌های جنوبی آن با پوشاک زرتشتیان یکسان است. زنان پوششی به نام «رخت گشاد» دارند که در اِوز، بستک، خنج، اشکنان، گله‌داری و بندری گونه‌های متفاوتی دارد.

آیین‌ها و باورها

مردم اچمی مردمی عمدتاً دین‌دار هستند و دو عید اسلامی عید فطر و عید قربان را جشن می‌گیرند، برخلاف بسیاری از دیگر اقوام ایران که جشن‌های باستانی ایرانی را گرامی می‌دارند؛ با این حال، آنان میراث پارسی و جشن‌هایی مانند نوروز را در شعر خود گرامی می‌دارند، هرچند آن را در گستره‌ای محدودتر جشن می‌گیرند. آنان سنت غنی شعر و آواز مربوط به فصل بهار (موسم بهار) دارند. برخی باورهای محلی شامل برافراشتن پرچم سبز پس از بازگشت از حج یا خدمت نظام، دیدوبازدید در روزهای چهارشنبه، خوشبو کردن اسباب‌بازی کودکان برای دفع چشم‌زخم، و آویختن آینه در اتاق عروسی است. در میان مردم اچمی خنج در لارستان، شخصیتی سنتی به نام «بابا نوروز» شناخته می‌شود که باور دارند شب پیش از سال نو به خانه‌ها سر می‌زند.

معماری

بادگیر، سبکی از معماری سنتی کهن که در بسیاری از مناطق ایران از جمله کرمان، فارس، مازندران و خراسان دیده می‌شود، گفته می‌شود توسط اچمی‌ها/خودمونی‌ها به کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس آورده شده است. محلهٔ بستکیه دبی، که در حدود سال ۱۸۹۰ میلادی پس از مهاجرت بازرگانان بستکی به آنجا شکل گرفت، به سبب بادگیرها، درهای چوبی منبت‌کاری‌شده و کارهای گچ‌بری زیبایش شهرت دارد و از جاذبه‌های گردشگری و محل دیدارهای رسمی دبی است.[۴۳][۴۹][۸]

جستارهای وابسته

یادداشت‌ها

  1. ↑ Census of 2009 for the منطقه لارستان، the source mentions the region is predominantly inhabited by Laris/Achomis, along with مردم بلوچ، مردم کرد، Arabs, and the Turkic-speaking قشقایی from the Khamseh tribal confederation, UNESCO website stating the language has 1 Million speakers whilst the اتنولوگ website indicates 10k to 1 Million speakers.
  2. ↑ Census of 2009 for the منطقه لارستان، the source mentions the region is predominantly inhabited by Laris/Achomis, along with مردم بلوچ، مردم کرد، Arabs, and the Turkic-speaking قشقایی from the Khamseh tribal confederation.

منابع

  1. 1 2 3 4 Moridi, Behzad (2009). "The Dialects of Lar (The State of Research)". Iran & the Caucasus. 13 (2): 335–340. doi:10.1163/157338410X12625876281389. ISSN 1609-8498. JSTOR 25703812.
  2. 1 2 3 "Lari". اتنولوگ. Retrieved 2024-11-21.
  3. 1 2 3 4 5 6 "Larestani". UNESCO WAL. Archived from the original on 2024-11-19. Retrieved 2020-12-10.
  4. 1 2 3 4 5 Halkias, Daphne; Adendorff, Christian (2016-04-22). Governance in Immigrant Family Businesses: Enterprise, Ethnicity and Family Dynamics (in English). Routledge. p. 10. ISBN 978-1-317-12595-2.
  5. 1 2 3 4 Khazaeli, Maryam; Barrett, Mary (2014). "Case study: the al-Awadhi brothers: the story of two Emirati entrepreneurs". In D. Halkias; C. Adendorff (eds.). Governance in Immigrant Family Businesses: Enterprise, Ethnicity and Family Dynamics (in English). Farnham, United Kingdom: Gower. Archived from the original on 2024-12-06. Retrieved 2024-12-06 – via University of Wullong.
  6. 1 2 "khodmooni". prezi.com (in English). Retrieved 2025-04-24. The Achomi, also known as the Khodmooni, is a Persian subgroup that primarily inhabits southern provinces in Iran. They are mainly Sunni Muslims, with a small Shia population. Many Achomi people have relocated to Kuwait, Bahrain, Qatar, the United Arab Emirates, and other Persian Gulf Arab states. Khodmooni, which literally translates to "part of ourselves," is how Achomi people identify themselves.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 Kokherdi, Mehran (Mar 1, 2023). تاریخ جنوب فارس لارستان و بستک [History of South Persia Larestan and Bastak] (in Arabic) (1st ed.). Lebanon: Dar Rawafid (دار روافد). Archived from the original on 17 ژوئیه 2025. Retrieved 3 اوت 2026.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Limbert, John W. (January 2014). "Iranian and Arab in the Gulf: endangered language, windtowers, and fish sauce". pp. 11, 15, 16. Archived from the original on 2023-10-31. Retrieved 2023-10-31.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی (رده)
  9. 1 2 3 4 5 Project, Joshua. "Larestani in Iran". joshuaproject.net (in English). Archived from the original on 2024-03-05. Retrieved 2024-11-18.
  10. ↑ "The Peoples of Iran". 1939. in Field, Henry (1939). "Contributions to the anthropology of Iran". Publications of the Field Museum of Natural History. Anthropological Series. Publication. Field Museum of Natural History. 29 (1). doi:10.5962/bhl.title.3355. JSTOR 29782234.
  11. 1 2 سردبیر (2016-07-20). "ایراهستان چیست و کجای فارس است؟". خبر پارسی. Retrieved 2025-02-25. همچنین گفته می‌شود که این نام از قبیله‌ای بزرگ از قوم پارس به نام «اِرا» یا «ایرا» یا «ایراه» اقتباس شده است. از این مطلب می‌توان نتیجه گرفت که ساکنان اولیه منطقه ایراهستان (لار) ازنژاد اصیل آریایی بوده‌اند. [It is also said that the name was derived from a large tribe of the Persian people called "Ara" or "Ira" or "Irah". From this article, it can be concluded that the early inhabitants of the Irahistan (Lar) region were of the original Aryan race.]
  12. 1 2 3 4 Rahimi, Ali; Tayebeh Mansoori (2016). A Study of Personal Pronouns of Larestani Language as an Endangered Iranian Language. doi:10.13140/RG.2.1.1342.0566. Archived from the original on 2024-11-27.
  13. 1 2 Van Donzel, E. J. (January 1994). Islamic Desk Reference. BRILL. pp. 225. ISBN 90-04-09738-4. Archived from the original on 2024-11-27. Lar/Laristan: the name denotes an important town and region of Fars, Iran, and an island and an islet in the Persian Gulf. The inhabitants of Lari-stan are mainly Sunnis and members of Sunni dervish orders, the Twelver Shi'a being only implanted to a partial extent.
  14. 1 2 Shirkhodaey, Meliha (2016-08-01). "نام‌های خدا در اوستا و قرآن / ملیحه شیرخدائی" [Names of God in Avesta and Quran]. The Centre for the Great Islamic Encyclopaedia. Archived from the original on 2024-05-20. اچم: خودآفریده، بی علت [Echm: self-created, without cause]
  15. 1 2 Moridi, Behzad (2009). "The Dialects of Lar (The State of Research)". Iran & the Caucasus. 13 (2): 335–340. doi:10.1163/157338410X12625876281389. ISSN 1609-8498. JSTOR 25703812.
  16. 1 2 3 4 5 6 7 "Western Iranian languages History". Destination Iran (in American English). 2024-06-16. Archived from the original on 2024-11-28. Retrieved 2024-11-28. Achomi or Khodmooni (Larestani) is a southwestern Iranian language spoken in southern Fars province and the Ajam (non-arab) population in Persian Gulf countries such as UAE, Bahrain, and Kuwait. It is a descendant of Middle Persian (Parsig) and has several dialects including Lari, Evazi, Khoni, Bastaki, and more.
  17. ↑ "ICEHM: International Centre of Economics, Humanities and Management" (PDF). icehm.org. doi:10.15242/icehm.ed0115115. Retrieved 2020-12-10.
  18. ↑ Rahimi, Ali; Tayebeh Mansoori (2016). A Study of Personal Pronouns of Larestani Language as an Endangered Iranian Language. doi:10.13140/RG.2.1.1342.0566.
  19. 1 2 الکویتیة, جریدة الجریدة; علیان, حمزة (2023-06-28). "قراءة جدیدة لتاریخ جنوب فارس" [A new reading of the history of South Persia]. جریدة الجریدة الکویتیة (in Arabic). Archived from the original on 2024-11-28. Retrieved 2024-11-28. سکان جنوب محافظة فارس، أی غرب «هرمز کان» فی غالبیتهم من «اللاریین»، وکلمة «کندری» تستخدم للتعبیر عن أی سنّی مهاجر من بلاد فارس بشکل عام، کما تستخدم لفظ «عجم» أو «عیم»، وفی الوقت الحاضر اسم عرب «الهولة» هو المستخدم فی الخلیج العربی للمهاجرین من ساحل إیران الجنوبی ومن أشهر القبائل العربیة هناک «العباسیة»، السادة الأنصار. [The inhabitants of the south of Fars province, that is, west of Hormuz, were mostly "Laris," and the word "Kandari" is used to refer to any Sunni immigrant from Persia in general, as well as the word "Ajam" or "Ayam," and at present the name "Al-Hawla" is used in the Arabian Gulf for immigrants from the southern coast of Iran. Among the most famous Arab tribes there are "Al-Abbasiya" and "Al-Sadat Al-Ansar."]
  20. 1 2 3 Stokes, Corinne (2023-12-01). "Performing Khaleejiness on Instagram: Authenticity, hybridity, and belonging". Arabian Humanities. Revue internationale d'archéologie et de sciences sociales sur la péninsule Arabique/International Journal of Archaeology and Social Sciences in the Arabian Peninsula (in English). 18 (18). doi:10.4000/cy.11297. ISSN 2308-6122.
  21. ↑ Bryce, Trevor (2009). "Utians". The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia: The Near East from the Early Bronze Age to the Fall of the Persian Empire (in English). گروه تیلور و فرانسیس. p. 757. ISBN 978-1-134-15908-6. Retrieved 2023-06-15.
  22. ↑ Oetjen, Roland, ed. (2019). New Perspectives in Seleucid History, Archaeology and Numismatics: Studies in Honor of Getzel M. Cohen (in English). De Gruyter. ISBN 978-3-11-038855-8. Retrieved 2023-06-15.
  23. ↑ Christensen, Peter (2015). The Decline of Iranshahr: Irrigation and Environment in the Middle East, 500 B.C. - A.D. 1500 (in English). انتشارات بلومزبری. p. 36. ISBN 978-1-83860-936-8. Retrieved 2023-06-15.
  24. ↑ "خبرگزاری میراث فرهنگی - متن کامل کتیبه بیستون". 2014-02-01. Archived from the original on 1 February 2014. Retrieved 2025-01-07.
  25. ↑ Pourshariati, Parvaneh (2008). Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran. London and New York: I.B. Tauris. ISBN 978-1-84511-645-3.
  26. ↑ Minorsky, Vladimir (1987). "LĀR". E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913-1936. New York: انتشارات بریل. pp. 15–17. ISBN 978-90-04-08265-6.
  27. 1 2 "The Lari Language – An archive for the Lari language & its dialects" (in American English). Retrieved 2025-03-29.
  28. 1 2 3 Talei, Maryam; Rovshan, Belghis (2024-10-24). "Semantic Network in Lari Language". Persian Language and Iranian Dialects (in English). 9 (1). doi:10.22124/plid.2024.27553.1673. ISSN 2476-6585. Archived from the original on 2024-11-28. This descriptive-analytical research examines sense relations between the lexemes of the Lari language, the continuation of the زبان فارسی میانه and one of the endangered Iranian languages spoken in Lar, Fars province
  29. 1 2 3 4 5 6 Taherkhani, Neda; Ourang, Muhammed (2013). "A Study of Derivational Morphemes in Lari & Tati as Two Endangered Iranian Languages: An Analytical Contrastive Examination with Persian" (PDF). Journal of American Science. ISSN 1545-1003. Lari is of the SW branch of Middle Iranian languages, Pahlavi, in the Middle period of Persian Language Evolution and consists of nine dialects, which are prominently different in pronunciation (Geravand, 2010). Being a branch of Pahlavi language, Lari has several common features with it as its mother language. The ergative structure (the difference between the conjugation of transitive and intransitive verbs) existing in Lari can be mentioned as such an example. The speech community of this language includes Fars province, Hormozgan province and some of the Arabic-speaking countries like the United Arab Emirates, Qatar, Bahrain, Kuwait, and Oman (Khonji, 2010, p. 15).
  30. 1 2 3 4 5 6 afzadeh (2014-05-20). "Notes on a Journey through Lārestān, Iran". borderlessblogger (in English). Archived from the original on 2025-04-25. Retrieved 2025-03-29.
  31. ↑ Ahmady, Kameel (January 2022). "A Peace-Oriented Investigation of the Ethnic Identity Challenge in Iran (A Study of Five Iranian Ethnic Groups with the GT Method)". International Journal of Kurdish Studies. 8: 1–40. doi:10.21600/ijoks.1039049. ISSN 1110-8703. In this research, the influence on Iranian civilization in terms of land, language, and religion have been investigated in five ethnic groups, including Persian, Azeri, Kurd, Arab, and Baloch, given different aspects of Islamic and Western governments. The consideration of the Persian ethnic identity as the exclusive component of Iranian national identity has reduced ancient Iranian identity and brought about claims for identity in other ethnic groups.
  32. ↑ Shams, Alex (2012-05-18). "A "Persian" Iran?: Challenging the Aryan Myth and Persian Ethnocentrism". Ajam Media Collective (in American English). Retrieved 2024-11-29.
  33. ↑ Saleh, Alam (2016-03-01). "Iran's cynical pandering to its ethnic minorities will do it no good". The Conversation (in American English). Retrieved 2024-12-11.
  34. 1 2 3 "Gerash گراش". www.gerash.com. Retrieved 2026-04-10. People of Gerash speak Gerashi (Achomi), a dialect of Persian. As of 2007, the population of the county is estimated to be at around 39,000 people. Gerashis adhere to Shi'a branch of Islam. Since the early 19th century, many have emigrated to the southern Persian Gulf countries, working mostly in the retail industry.
  35. 1 2 3 Mapy.com https://mapy.com/en/turisticka?source=osm&id=1069839284&x=54.1401147&y=27.6769469&z=13. Retrieved 2026-04-10. {{cite web}}: پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  36. 1 2 McCoy, Eric (2008). Iranians in Bahrain and the United Arab Emirates: Migration, Minorities, and Identities in the Persian Gulf Arab States (PDF) (in English). The University of Arizona. ISBN 978-0-549-93507-0. OCLC 659750775. Archived (PDF) from the original on 2024-08-05.
  37. 1 2 Klein, Rüdiger (1994). Trade in Safavid port city Bandar Abbas and the Persian Gulf area (ca. 1600–1680): a study of selected aspects (in English). The British Library, British Thesis Service.
  38. 1 2 Mueller, Chelsi (2019-04-15). "Nationalism in Bahrain: From the Rise of Popular Politics to the Arab Spring" (PDF). Hawala were also called 'Ajam, especially in the early days of their migration, because of their strong cultural and linguistic connection to Iran, but over time, many of them were able to appeal to their Sunni faith and Arab heritage to facilitate their acceptance into the dominant group. {{cite web}}: کاراکتر C1 control character در |url= در موقعیت 79 (کمک)
  39. 1 2 3 4 "محدوده جغرافیایی ایراهستان تا کجاست؟" [How far is the geographical area of Irahistan?]. هفت‌برکه – گریشنا. 14 May 2023. Archived from the original on 2024-01-17. Retrieved 2024-09-07.
  40. 1 2 3 4 ایراهستان در گذر تاریخ [Irahistan in the passage of history]. Elaf. 2012. ISBN 978-964-198-076-6.
  41. 1 2 3 4 Kokherdi, Mehran. تاریخ جنوب فارس لارستان و بستک [History of South Persia Laristan and Bastak] (in Arabic) (1st ed.). pp. 11–168.
  42. 1 2 3 "Historic View of Iranians in Bahrain". 2021-09-02. Archived from the original on 2022-06-20. Retrieved 2024-09-14.
  43. 1 2 3 4 5 DC, Arab Center Washington. "From Neighbors to Foreigners: Iranians in Bahrain in the Early 20th Century". Arab Center Washington DC (in American English). Archived from the original on 2024-09-14. Retrieved 2024-09-14.
  44. ↑ سفرنامه ابن بطوطه, Ibn Battuta
  45. ↑ سفرهای مارکو پولو. 37.
  46. ↑ Bani Abbassian, Bastaki, Mohammad Azam, Tarikh-e Jahangiriyeh [تاریخ جهانگیریه] (History of Jahangiriyeh), 1st edition, Tehran: Publisher: Kavyan, 1339 SH (1960 CE).
  47. ↑ Mohandes, Mohahed, Jamil, Bastak and the Persian Gulf, 2nd edition, Tehran: Publisher: Bal-e Kabootaran, 1384 SH (2005 CE).
  48. ↑ Banafsheh Keynoush (2016). Saudi Arabia and Iran: Friends Or Foes?. Springer. p. 96. ISBN 978-1-137-58939-2.
  49. ↑ "من جیران إلی أجانب: الإیرانیون فی البحرین فی أوائل القرن العشرین". dohainstitute.org (in Arabic). Archived from the original on 2024-06-04. Retrieved 2024-09-07.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.