معماری بنگلادش

مسجد شصت گنبد که به سبک تغلق‌شاهیان بنا شده، در میراث جهانی باگهرهات قرار دارد

معماری بنگلادش با معماری منطقه بنگال و معماری هندی گسترده‌تر در هم تنیده است.[۱] معماری بنگلادش تاریخی طولانی دارد و ریشه در فرهنگ، مذهب و تاریخ بنگلادش دوانده است.[۲] این معماری طی قرن‌ها تکامل یافته و تأثیراتی را از جوامع اجتماعی، مذهبی و خارجی جذب کرده است. معماری بنگلادش تأثیر قابل توجهی بر سبک زندگی، سنت و زندگی فرهنگی مردم بنگلادش دارد. بنگلادش دارای آثار معماری و بناهای تاریخی بسیاری است که قدمت آن‌ها به هزاران سال پیش بازمی‌گردد.

معماری بودایی پالا

سازه‌ها در مجموعه سوماپورا ماهاویهارا

امپراتوری پالا یک امپراتوری هندی اولیه از دودمان بودایی بنگالی بود که از قرن هشتم تا دوازدهم میلادی بر بنگال (که شامل بنگلادش امروزی می‌شد) حکومت می‌کرد. پالاها شکل متمایزی از معماری و هنر بنگالی را ایجاد کردند که به «مکتب هنر مجسمه‌سازی پالا» معروف است. زیارتگاه مرکزی ویهارای پاهارپور شکل تکامل‌یافتهٔ یک زیارتگاه بودایی صلیبی‌شکل و از نوع شیکارا-شیرشا-بهادرا (Śikhara-śirsha-bhadra) بود.[۳] سازه‌های عظیم ویکراماشیلا ویهارا، اودانتپوری ویهارا و جاگادال ویهارا شاهکارهای پالاها بودند. این سازه‌های غول‌پیکر توسط نیروهای بختیار خلجی بدنام ویران شدند. نیایشگاه بودایی سمپور، که توسط دهرماپالا در پاهارپورِ بنگلادش ساخته شده، بزرگ‌ترین ویهارای بودایی در شبه‌قاره هند است و به عنوان «لذتی برای چشمان جهانیان» توصیف شده است. یونسکو آن را در سال ۱۹۸۵ به عنوان یک میراث جهانی ثبت کرد. سبک معماری پالا در سراسر جنوب شرقی آسیا، چین، ژاپن و تبت دنبال شد. بنگال به درستی نام «بانوی شرق» را به دست آورد. دکتر استلا کرمریش می‌گوید: «هنر بیهار و بنگال تأثیری ماندگار بر هنر نپال، برمه، سری‌لانکا و جاوه گذاشت.» دیمان و ویتپالا دو مجسمه‌ساز مشهور دوره پالا بودند. دربارهٔ سوماپورا ماهاویهارا، آقای جی.سی. فرنچ با اندوه می‌گوید: «برای تحقیق دربارهٔ اهرام مصر ما هر سال میلیون‌ها دلار هزینه می‌کنیم. اما اگر تنها یک درصد از آن پول را صرف کاوش سوماپورا ماهاویهارا می‌کردیم، چه کسی می‌داند چه کشفیات خارق‌العاده‌ای ممکن بود انجام شود».[۴]

معماری هندو-اسلامی

سلطنت بنگال دوره‌ای از حکومت نواب‌های مسلمان با اصالت آسیای مرکزی بود که از سال ۱۳۴۲ تا ۱۵۷۶ مستقل از امپراتوری گورکانی حکومت می‌کردند. بیشتر معماری اسلامی این دوره در منطقه تاریخی گاور، که امروزه شامل استان راج‌شاهی و ناحیه مالدا در بنگال غربی است، یافت می‌شود. معماری این دوره به دلیل توسعه یک سبک محلی منحصر به فرد که تحت تأثیر سنت‌های معماری بنگالی بود، شناخته می‌شود. سونارگاون نیز پیش از ورود گورکانیان، پایتخت سلطنت (پایتخت کنفدراسیون بارو-بهویان) بود و داکا در محدوده دولای‌خال، پایگاه تجاری آن‌ها محسوب می‌شد. معماری شاهی بنگاله در سازه‌هایی مانند مسجد شصت گنبد، مسجد سونا (مسجد طلایی) و مسجد کوسومبا نمود پیدا کرده است.[۵]

معماری گورکانی

در سال ۱۵۷۶، بخش بزرگی از بنگال تحت کنترل امپراتوری گورکانی درآمد. در آن زمان، داکا به عنوان یک پایگاه نظامی گورکانی ظهور کرد. توسعه شهرک‌ها و مسکن منجر به رشد قابل توجه جمعیت شد، زیرا این شهر در سال ۱۶۰۸ توسط صوبه‌دار اسلام خان به عنوان پایتخت صوبه بنگال اعلام شد؛ در این زمان مساجد و قلعه‌های بسیاری ساخته شد. بارا کاترا بین سال‌های ۱۶۴۴ و ۱۶۴۶ میلادی ساخته شد تا اقامتگاه رسمی شاهزاده گورکانی شاه شجاع، دومین پسر امپراتور شاه جهان باشد.

معماری گورکانی هند در بنگلادش امروزی در دوران حکومت صوبه‌دار شایسته خان به اوج خود رسید. او در قلعه قدیمی افغان در منطقه (زندان مرکزی قدیمی فعلی) اقامت داشت و ساخت شهرک‌های مدرن و کارهای عمومی در داکا را تشویق کرد که منجر به گسترش عظیم شهری و اقتصادی شد. او حامی هنر بود و ساخت بناهای یادبود باشکوه در سراسر استان، از جمله مساجد، آرامگاه‌ها و کاخ‌هایی که نمایانگر بهترین‌های معماری گورکانی بودند را تشویق کرد. خان پایه قلعه لالباغ (همچنین قلعه اورنگ‌آباد)، مسجد چوک، مسجد شاهی لالباغ، مسجد سات، مسجد شاهی جامع اندرکیلا و چوتو کاترا را گذاشت. او همچنین بر ساخت مقبره‌ای برای دخترش بی‌بی پری در محوطه قلعه نظارت کرد.

معماری معابد سفالی

معبد گوپینات در پابنا، با سقف سبک جور-بنگلا (دو-چالا)
مسجد چوتو شونا (مسجد طلایی کوچک) با سقف «اک-چالا» (تک‌سقف)

بخش بزرگی از معماری معابد سفالی (تراکوتایی) در بنگلادش مربوط به اواخر دوره اسلامی و اوایل دوره بریتانیا است که در طی آن زمین‌دارهای ثروتمند هندو دستور ساخت این سازه‌ها را می‌دادند. چندین سبک متمایز سقف وجود دارد که بیشتر بر اساس سبک‌های بومی خانه‌های روستایی است که در اصل با مصالح گیاهی (کاه و گل) ساخته می‌شدند. برخی از معابد کوچکتر نیز از سقف‌های کاهگلی استفاده می‌کنند، اما نمونه‌های باشکوه‌تر طرح‌ها را در سنگ یا آجر تقلید می‌کنند. معابد دیگر از نسخه‌های معماری معبد هندو که در شرق هند یافت می‌شود، استفاده می‌کنند.

سبک‌های سقف معبد

سبک چالا

  • اک-بنگلا: دارای سقفی خمیده با دو طرف شیب‌دار است.
  • جور-بنگلا: دارای سقفی به سبک اک-بنگلا (یا دو-چالا) است، با دو بخش خمیده که در یک خط‌الرأس خمیده به هم می‌رسند («جور» به معنای جفت است).
  • اک-چالا: یک طبقه است یا دارای یک طبقه دوم است که در یک سقف شیب‌دار ساخته شده است.
  • دو-چالا: دارای سقفی خمیده با دو طرف شیب‌دار است.
  • چار-چالا: دارای سقفی خمیده متشکل از چهار بخش مثلثی است (چهار-سقف).
  • آت-چالا: ساختار پایه شبیه به سبک معبد چهار-چالا است، اما با یک کپی کوچک از معبد پایه در بالای آن (هشت-سقف).
  • دئول: معمولاً کوچکتر بودند و ویژگی‌هایی متأثر از معماری اسلامی داشتند.

سبک راتنا

  • اک-راتنا: ساختار پایه شبیه به سبک معبد چهار طرفه چار-چالا است، اما سقف آن کاملاً متفاوت است؛ صاف با یک برج در مرکز.
  • پانچاراتنا: دارای پنج کوشک یا برج روی سقف است؛ چهار تا در گوشه‌های سطح اصلی و یکی در بالا (پنج جواهر).
  • ناواراتنا: شامل دو سطح اصلی است که هر کدام دارای چهار کوشک در گوشه‌ها هستند و یک کوشک مرکزی در بالا، که در مجموع نه گلدسته را تشکیل می‌دهد (نه جواهر).

دوره استعمار بریتانیا

معماری رایج سبک بنگالو

دهکده‌ای در یک فضای باز در سونداربانس، اثر فردریک پیتر لیارد، ژانویه ۱۸۳۹

واژه «بنگالو» از اصطلاح هندی «بنگلا» (baṅglā) گرفته شده است که به معنای «متعلق به بنگال» است و در اصل به معنای نوعی کلبه بود که برای اروپایی‌های اولیه در آنجا ساخته می‌شد.[۶] چنین خانه‌هایی کوچک، معمولاً یک طبقه و دارای ایوان (ورندا) وسیع بودند.[۷]

معماری گورکانی نو

در عصر استعمار بریتانیا، ساختمان‌های عمدتاً شاخص به سبک هندو-اروپایی توسعه یافتند که ترکیبی از اجزای عمدتاً هندی، اروپایی و آسیای مرکزی (اسلامی) بود. از جمله آثار برجسته می‌توان به احسن منزل در داکا و کاخ تاج‌هات در رنگ‌پور اشاره کرد.

معماری معاصر بنگلادش

در بافت مدرن، معماری بنگلادش متنوع‌تر شده و بازتاب‌دهنده ویژگی‌های معماری معاصر، زیبایی‌شناسی و جنبه‌های پیشرفته تکنولوژیکی است. از زمان تأسیس بنگلادش، پیشرفت اقتصادی باعث ارتقای معماری از فرم‌های سنتی به بافت معاصر شده است. با رشد شهرنشینی و نوین‌سازی، فرم معماری ضمن حفظ طیف وسیعی از میراث و سنت خود، به سمت تجدد پیش می‌رود.[۲] معماری بنگلادش می‌تواند بینشی نسبت به تاریخ و زندگی مردم بنگلادش ارائه دهد.[۸]

فضل‌الرحمان خان مهندس سازه و معمار بود که سامانه‌های سازه‌ای را ابداع کرد که امروزه برای طراحی ساختمان‌های بلندمرتبه بنیادین هستند.[۹][۱۰][۱۱] او که به عنوان «اینشتین مهندسی سازه» شناخته می‌شود،[۱۲][۱۳] با ابداع سیستم تیوب برای ساختمان‌های بلند، طراحی آسمان‌خراش‌ها را متحول کرد.[۱۴][۱۵] اکثر ساختمان‌های بیش از ۴۰ طبقه که از دهه ۱۹۶۰ ساخته شده‌اند، اکنون از طراحی تیوب برگرفته از اصول مهندسی سازه خان استفاده می‌کنند. او طراح برج ویلیس – دومین ساختمان بلند در ایالات متحده (که زمانی بلندترین بود و سال‌ها بلندترین در جهان) – مرکز جان هنکاک، فرودگاه بین‌المللی ملک عبدالعزیز و غیره است. نوآوری‌های فضل‌الرحمان نه تنها ساختمان‌ها را از نظر سازه‌ای قوی‌تر و کارآمدتر می‌سازد، بلکه مصرف مصالح را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد (از نظر اقتصادی بسیار کارآمدتر) و همزمان به ساختمان‌ها اجازه می‌دهد به ارتفاعات حتی بیشتری دست یابند. سیستم‌های لوله‌ای فضای داخلی بیشتری را فراهم می‌کنند و همچنین به ساختمان‌ها امکان می‌دهند تا اشکال مختلفی به خود بگیرند و آزادی بی‌سابقه‌ای به معماران ارائه می‌دهند.[۱۶][۱۷] او همچنین لابی آسمان (Sky lobby) را برای ساختمان‌های بلند اختراع کرد و به آغاز استفاده گسترده از رایانه برای مهندسی سازه کمک کرد. فضل‌الرحمان برجسته‌ترین مهندس سازه-معمار قرن بیستم است که تأثیر بی‌سابقه و ماندگاری بر این حرفه، هم در سطح ملی و هم بین‌المللی بر جای گذاشت.[۱۲] فضل‌الرحمان بیش از هر فرد دیگری، رنسانسی را در ساخت آسمان‌خراش‌ها در نیمه دوم قرن بیستم آغاز کرد[۱۸] و امکان زندگی و کار در «شهرهایی در آسمان» را برای مردم فراهم کرد.[۱۹] خان با آمیختن مفصل‌بندی فضاهای داخلی با سیستم‌های سازه‌ای تکامل‌یافته، میراثی از نوآوری‌ها خلق کرد که بی‌نظیر هستند و به نمادی در معماری و مهندسی سازه تبدیل شد.[۲۰][۲۱]

علاوه بر این، معمار آمریکایی لوئی کان نیز از تأثیرگذاران برجسته بر معماری مدرن بنگلادش است. چندین ساختمان در بنگلادش حاوی تأثیراتی از سبک معماری لوئی کان هستند که برجسته‌ترین آن‌ها جاتیو سنگشاد بهابان (ساختمان پارلمان ملی) است.[۲۲]

مسجد زیب‌النساء یک مسجد شهری است که در آشولیا در حومه داکا واقع شده است. این مسجد با بتن صورتی طراحی شده است. این نخستین اثر معماری بنگلادشی است که به دلیل زیبایی معماری خود جایی در فهرست «بزرگترین مکان‌های جهان» مجله تایم به دست آورده است.[۲۳]

نگارخانه

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ "Visual art and architecture in Bangladesh". Encyclopædia Britannica. Archived from the original on 27 November 2011. Retrieved 6 September 2009.
  2. 1 2 "Architecture". Banglapedia. Archived from the original on 26 July 2020. Retrieved 6 September 2009.
  3. ↑ Reza, Mohammad Habib (2012). Early Buddhist architecture of Bengal: morphological study on the vihāra of c. 3rd to 8th centuries (PhD). University of Liverpool.
  4. ↑ The Art of the Pala Empire of Bengal, p.4.
  5. ↑ Hasan, Perween. "Sultanate Mosques and Continuity in Bengal Architecture" (PDF). Archived from the original (PDF) on 15 July 2015. Retrieved 7 May 2017.
  6. ↑ Stevenson, A., ed. (2010). Oxford Dictionary of English (3rd ed.). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-957112-3.
  7. ↑ "bungalow. The American Heritage Dictionary of the English Language: Fourth Edition. 2000". bartleby.com. Archived from the original on 8 March 2008.
  8. ↑ "Appealing Architecture – From Ancient Treasures to Contemporary Landmarks". Bangladesh.com. Archived from the original on 8 January 2010. Retrieved 28 December 2009.
  9. ↑ File:Skyscraper structure.png
  10. ↑ Hong Kong : PHigh-Rise Structural Systems بایگانی‌شده در ۱۷ ژوئن ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine. Darkwing.uoregon.edu. Retrieved on 26 June 2012.
  11. ↑ "Lehigh University". lehigh.edu. Archived from the original on 1 July 2019. Retrieved 4 July 2012.
  12. 1 2 Richard G. Weingardt, P.E. Structural Engineering Magazine, Tradeshow: Fazlur Rahman Khan بایگانی‌شده در ۳۰ مه ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine. Structuremag. February, 2011. Retrieved on 26 June 2012.
  13. ↑ Zweig, Christina M. (30 March 2011) Structural Engineer بایگانی‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine. Gostructural.com. Retrieved on 26 June 2012.
  14. ↑ Richard Weingardt (10 اوت 2005). Engineering Legends: Great American Civil Engineers : 32 Profiles of Inspiration and Achievement. ASCE Publications. pp. 76–. ISBN 978-0-7844-0801-8. Retrieved 26 June 2012.
  15. ↑ Top 10 world's tallest steel buildings بایگانی‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine. Constructionweekonline.com. Retrieved on 26 June 2012.
  16. ↑ On the rise بایگانی‌شده در ۳۰ نوامبر ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine. Constructionweekonline.com (31 January 2011). Retrieved on 26 June 2012.
  17. ↑ Bayley, Stephen. (5 January 2010) Burj Dubai: The new pinnacle of vanity بایگانی‌شده در ۱۱ ژانویه ۲۰۲۲ توسط ghostarchive.org [خطا: نشانی ناشناختهٔ بایگانی]. Telegraph. Retrieved on 26 June 2012.
  18. ↑ Richard Weingardt (10 اوت 2005). Engineering Legends: Great American Civil Engineers : 32 Profiles of Inspiration and Achievement. ASCE Publications. pp. 78–. ISBN 978-0-7844-0801-8. Retrieved 26 June 2012.
  19. ↑ Designing 'cities in the sky' بایگانی‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine. Lehigh University, Engineering & Applied Science. Retrieved on 26 June 2012.
  20. ↑ Richard Weingardt (10 اوت 2005). Engineering Legends: Great American Civil Engineers : 32 Profiles of Inspiration and Achievement. ASCE Publications. pp. 75–. ISBN 978-0-7844-0801-8. Retrieved 26 June 2012.
  21. ↑ IALCCE 2012: Keynote Speakers Details بایگانی‌شده در ۲۶ آوریل ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine. Ialcce2012.boku.ac.at. Retrieved on 26 June 2012.
  22. ↑ "The Bangladeshi National Assembly is considered Louis Kahn's greatest work". 26 مارس 2020. Archived from the original on 27 May 2023. Retrieved 27 May 2023.
  23. ↑ "Zebun Nessa Mosque: The first Bangladeshi landmark in TIME's World's Greatest Places". The Daily Star (به انگلیسی). 14 مارس 2025. Archived from the original on 16 March 2025. Retrieved 4 April 2025.

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ معماری بنگلادش موجود است.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.