هنری فوندا

هنری فوندا
فوندا در وارلاک (۱۹۵۹)
نام هنگام تولدهنری جینز فوندا
زادهٔ۱۶ مهٔ ۱۹۰۵
گرند آیلند، نبراسکا، ایالات متحده
درگذشت۱۲ اوت ۱۹۸۲ (۷۷ سال)
لس آنجلس، کالیفرنیا، ایالات متحده
محل تحصیلدانشگاه مینه‌سوتا
پیشهبازیگر
سال‌های فعالیت۱۹۲۸–۱۹۸۱
همسران
  • مارگارت سولاوان (ا. ۱۹۳۱–۱۹۳۳)
  • فرنسیس فورد سیمور (ا. ۱۹۳۶–۱۹۵۰)
  • سوزان بلانچارد (ا. ۱۹۵۰–۱۹۵۶)
  • آفردا فرانکتی (ا. ۱۹۵۷–۱۹۶۱)
  • شرلی می آدامز (ا. ۱۹۶۵)
فرزندان۳، شامل جین و پیتر
خویشاوندان
پیشینه نظامی
وفاداریایالات متحده
شاخه نظامینیروی دریایی ایالات متحده آمریکا
سال‌های خدمت۱۹۴۲–۱۹۴۵
درجهستوان
یگاناطلاعات رزمی هوایی
جنگ‌ها و عملیات‌ها
نشان‌ها

هنری جینز فوندا (انگلیسی: Henry Jaynes Fonda؛ ۱۶ مهٔ ۱۹۰۵ – ۱۲ اوت ۱۹۸۲) بازیگر آمریکایی بود که پنج دهه در برادوی و هالیوود فعالیت کرد.[۱] او اغلب نقش شخصیت‌هایی را بازی می‌کرد که نمایانگر مردم عادی بودند.

فوندا در نبراسکا زاده و بزرگ شد. او در آغاز به‌عنوان بازیگر برادوی شناخته شد و نخستین حضور سینمایی‌اش در سال ۱۹۳۵ رقم خورد. شهرت سینمایی او با نقش‌آفرینی در فیلم‌هایی چون جزبل (۱۹۳۸)، جسی جیمز (۱۹۳۹) و آقای لینکلن جوان (۱۹۳۹) افزایش یافت. او برای نقش تام جود در فیلم خوشه‌های خشم (۱۹۴۰) نامزد دریافت جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر مرد شد.

در سال ۱۹۴۱، فوندا در کنار باربارا استانویک در کمدی اسکروبال بانو ایو نقش‌آفرینی کرد. پس از خدمت در جنگ جهانی دوم، او در دو وسترن تحسین‌شده، حادثه آکس‌بو (۱۹۴۳) و کلمنتاین عزیزم (۱۹۴۶) به کارگردانی جان فورد بازی کرد و سپس در وسترن دیگر فورد، دژ آپاچی (۱۹۴۸) ظاهر شد. فوندا طی یک دورهٔ هفت‌ساله از سینما فاصله گرفت و بر تئاتر تمرکز کرد، اما در سال ۱۹۵۵ با فیلم آقای رابرتس، که پیش‌تر در برادوی نیز در آن نقش‌آفرینی کرده بود، به سینما بازگشت. در سال ۱۹۵۶، در ۵۱ سالگی، نقش اصلی فیلم مرد عوضی اثر آلفرد هیچکاک را ایفا کرد. یک سال بعد، در فیلم ۱۲ مرد خشمگین (۱۹۵۷) در نقش هیئت‌منصفهٔ شمارهٔ ۸ ظاهر شد؛ فیلمی که خود تهیه‌کنندهٔ آن بود و جایزهٔ بفتا برای بهترین بازیگر خارجی را برایش به همراه داشت.

در ادامهٔ کارنامهٔ هنری‌اش، فوندا طیفی از نقش‌ها را ایفا کرد؛ از جمله نقش منفی در فیلم حماسی روزی روزگاری در غرب (۱۹۶۸) و نقش اصلی در کمدی رمانتیک مال من مال تو مال ما در کنار لوسیل بال. او همچنین در نقش‌های نظامی ظاهر شد؛ از جمله به‌عنوان سرهنگ در فیلم نبرد بولج (۱۹۶۵) و دریاسالار نیمیتز در فیلم میدوی (۱۹۷۶). فوندا در پنجاه و چهارمین دوره جوایز اسکار برای آخرین نقش سینمایی خود در فیلم کنار برکه طلایی (۱۹۸۱)، که در کنار کاترین هپبورن و دخترش جین فوندا بازی کرده بود، جایزهٔ اسکار بهترین بازیگر مرد را دریافت کرد. او به دلیل بیماری نتوانست در مراسم حضور یابد و پنج ماه بعد بر اثر بیماری قلبی درگذشت.

فوندا پدرسالار خانواده‌ای از بازیگران بود که شامل دخترش جین فوندا، پسرش پیتر فوندا و نوه‌هایش بریجیت فوندا و تروی گاریتی می‌شود. در سال ۱۹۹۹، انستیتوی فیلم آمریکا او را به‌عنوان ششمین افسانهٔ مرد بزرگ سینمای کلاسیک هالیوود (ستارگانی که نخستین فیلمشان پیش از ۱۹۵۰ منتشر شده بود) معرفی کرد.

زندگی

هنری جینز فوندا در ۱۶ مهٔ ۱۹۰۵ در گرند آیلند، نبراسکا زاده شد. او فرزند ویلیام بریس فوندا، چاپگر، و همسرش هربرتا (جینز) بود. خانواده در سال ۱۹۰۶ به اوماها، نبراسکا نقل مکان کردند.[۲]

ریشهٔ پدری فوندا به یکی از نیاکانش در جنوا، ایتالیا بازمی‌گردد که در سدهٔ پانزدهم به هلند مهاجرت کرد..[۳] در سال ۱۶۴۲ شاخه‌ای از خانوادهٔ فوندا به مستعمرهٔ هلند نو در ساحل شرقی آمریکای شمالی مهاجرت نمودند.[۳][۴] آنان از نخستین گروه‌های هلندی بودند که در منطقهٔ امروزی ایالت نیویورک ساکن شدند و شهر فوندا، نیویورک را بنیان گذاشتند.[۳] تا سال ۱۸۸۸ بسیاری از نوادگان این خانواده به نبراسکا کوچ کردند.[۳]

فوندا در خانواده‌ای پرورش یافت که پیرو آیین علم مسیحی بودند.[۵] خانوادهٔ او بسیار صمیمی و حامی یکدیگر بودند و به دلیل باورهای مذهبی از مراجعه به پزشک پرهیز می‌کردند.[۶] با وجود این پیشینهٔ مذهبی، فوندا بعدها به ندانم‌گرایی گرایش یافت.[۷]

او در کودکی پسری خجالتی و کوتاه‌قد بود که از معاشرت با دختران (جز خواهرانش) پرهیز می‌کرد، اما در اسکیت، شنا و دویدن مهارت داشت. فوندا به‌طور نیمه‌وقت در چاپخانهٔ پدرش کار می‌کرد و به حرفهٔ روزنامه‌نگاری علاقه نشان می‌داد. بعدها پس از مدرسه در شرکت تلفن مشغول شد و به طراحی نیز علاقه داشت. فوندا عضو فعال پیشاهنگی پسران آمریکا بود. در زندگی‌نامهٔ هاوارد تیچمن و همچنین گفته‌های پسرش پیتر فوندا آمده است که او به درجهٔ عقاب رسید،[۸][۹] هرچند برخی منابع دیگر این ادعا را رد کرده و او را صرفاً یک سرپرست پیشاهنگان معرفی کرده‌اند.[۱۰]

در ۱۴ سالگی، فوندا همراه پدرش شاهد قتل وحشیانهٔ ویل براون در جریان شورش نژادی اوماها در سال ۱۹۱۹ بود.[۱۱] این واقعه خشم عمیقی در او برانگیخت و تا پایان عمر نسبت به تبعیض حساس باقی ماند.[۱۲] او در مصاحبه‌ای با بی‌بی‌سی در سال ۱۹۷۵ گفت: «این وحشتناک‌ترین صحنه‌ای بود که در عمرم دیده‌ام. دست‌هایم خیس بود، اشک در چشمانم جمع شده بود. تنها چیزی که به ذهنم می‌رسید آن مرد سیاه‌پوست جوان بود که بر سر طناب آویزان شده بود.»[۱۳]

تا سال پایانی دبیرستان، فوندا بیش از ۱۸۰ سانتی‌متر قد داشت، اما همچنان فردی خجالتی بود. او در دانشگاه مینه‌سوتا در رشتهٔ روزنامه‌نگاری تحصیل کرد،[۱۴] هرچند فارغ‌التحصیل نشد. در دوران دانشجویی عضو انجمن Chi Delta Xi بود که بعدها به شاخهٔ Gamma Delta انجمن Chi Phi تبدیل شد.[۱۵][۱۶] پس از ترک دانشگاه، در شرکت Retail Credit Company مشغول به کار شد.

او پدرسالار خانواده‌ای از هنرپیشگان معروف است: پسرش پیتر فوندا، دخترش جین فوندا و نوه‌هایش بریجیت فوندا و تروی گاریتی.

فوندا در طی حضور ۴۷ ساله‌اش در عرصهٔ سینما در کلاسیک‌هایی همچون خوشه‌های خشم، ۱۲ مرد خشمگین، کلمنتاین عزیزم و روزی روزگاری در غرب نقش‌آفرینی کرده است.

در سال ۱۹۶۸ سرجو لئونه با ایجاد انقلابی در سبک بازی فوندا کلیشه همیشگی او که بازی در نقش «آدم خوب‌ها» بود را شکست و نقش یک قاتل شیطان صفت را در فیلم روزی روزگاری در غرب به او داد که به عنوان یکی از به یاد ماندنی‌ترین شخصیت‌های منفی سینما شناخته می‌شود.

فوندا در سال ۱۹۸۲ و در سن ۷۶ سالگی به خاطر بازی در فیلم «روی گلدن پاند» جایزه اسکار بهترین بازیگر مرد را دریافت کرد که از این حیث به عنوان کهن‌سال‌ترین برنده جایزه اسکار شناخته می‌شود. قبل از آن و در سال ۱۹۸۰ نیز یک جایزه اسکار افتخاری دریافت کرده بود.

درگذشت

وی در ۱۲ اوت ۱۹۸۲ در لس آنجلس، کالیفرنیا بر اثر ناراحتی قلبی در سن ۷۷ سالگی درگذشت.

جوایز

فیلم‌شناسی

فوندا در فیلم بانو ایو

تلویزیون

منابع

  1. ↑ "Obituary". Variety. August 18, 1982.
  2. ↑ Fischbach, Bob (June 8, 2013). "The homes where Omaha's stars got their starts". Omaha World-Herald. Retrieved July 1, 2017.
  3. 1 2 3 4 Bosworth 2011, p. 18.
  4. ↑ A. Mark Fonda. "Fonda Genealogy". fonda.org. Archived from the original on August 9, 2015. Retrieved August 27, 2015.
  5. ↑ McKinney 2012, p. 30–31.
  6. ↑ Fonda 2005, p. 21.
  7. ↑ Kevin Sweeney (1992). Henry Fonda: A Bio-Bibliography. Greenwood Publishing Group. p. 70. ISBN 978-0-313-26571-6. Fonda reveals his up-to-the-minute thoughts on religion (he's an agnostic),...
  8. ↑ Fonda 1981, p. 29.
  9. ↑ Pearlman, Cindy. "The Screen image of his father". Tampa Bay Times. Retrieved 17 May 2025.
  10. ↑ "Biography". meredy.com. Archived from the original on December 19, 2007. Retrieved May 17, 2025.
  11. ↑ Fonda 2005, p. 25.
  12. ↑ "Race Riots of 1919". Nebraska Studies. Archived from the original on February 7, 2007. Retrieved January 28, 2007.
  13. ↑ "How a white mob lynched a Black man, destroyed a city – and got away with it". TheGuardian.com. July 9, 2021.
  14. ↑ "Henry Fonda". YahooMovies.com. January 11, 2007. Archived from the original on June 28, 2011.
  15. ↑ Minnesota Gopher yearbook. 1925. Archived from the original on August 1, 2020. lists Fonda among the fraternity's members on p. 450
  16. ↑ Minnesota Gopher yearbook. 1926. Archived from the original on August 1, 2020. He is pictured in the 1926 yearbook p.438, but is no longer listed on the group's roster. (Photography and editing occurred sometimes a year ahead of the class name of the book, so his participation likely spanned 1924-25.)

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ هنری فوندا موجود است.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.