پیمان بردا (۱۶۵۰)

پیمان یا معاهده‌ی بردا (۱۶۵۰) (به انگلیسی: Treaty of Breda) در ۱ مه ۱۶۵۰ میان چارلز دوم (پادشاه در تبعید انگلستان، اسکاتلند و ایرلند) و دولت کووِنانتر اسکاتلند در جمهوری هلند امضا شد. بر اساس شرایط این پیمان، آن‌ها توافق کردند که چارلز دوم را علاوه بر اسکاتلند، به عنوان پادشاه انگلستان نیز به قدرت برسانند، در حالی که چارلز متعهد می‌شد یک ساختار پرسبیترین برای کلیسای انگلستان ایجاد کند و حقوق کلیسای اسکاتلند را تضمین نماید.

اسکاتلندی‌ها پیش از این، برای بازگرداندن چارلز یکم به سلطنت، در جنگ داخلی دوم انگلستان (۱۶۴۸) با سلطنت‌طلبان انگلیسی متحد شده بودند. اما پس از شکست آن‌ها، چارلز یکم در ژانویه ۱۶۴۹ اعدام شد و این امر منجر به تأسیس مشترک‌المنافع انگلستان (Commonwealth of England) گردید. به دلایل مختلف، اسکاتلندی‌ها با اعدام پادشاه مخالف بودند و اقدام آن‌ها به بستن پیمان بردا با چارلز دوم پسر پادشاه اعدام‌شده منجر به جنگ انگلستان و اسکاتلند (۱۶۵۰–۱۶۵۲) شد که آخرین درگیری در جنگ‌های سه پادشاهی محسوب می‌شود. پیمان بردا مستقیماً توسط مشترک‌المنافع انگلستان (به رهبری الیور کرامول) به عنوان یک اعلان جنگ تلقی شد، زیرا هدف آن بازگرداندن سلطنت و تحمیل پرسبیترینیسم بر انگلستان بود. شکست کوونانترها در این جنگ باعث ادغام اسکاتلند در قلمرو مشترک‌المنافع انگلستان شد.

اگرچه اسکاتلند پس از بازگشت خاندان استوارت در سال ۱۶۶۰ استقلال خود را بازیافت، اما تجربه این اتحاد باعث شد که چارلز دوم در طول سلطنت خود همچنان نسبت به پرسبیترینیسم خصومت داشته باشد و در سال ۱۶۶۲، اسقف‌ها را به کلیسای اسکاتلند بازگرداند.^[۱]

وقتی چارلز یکم در سال ۱۶۴۹ اعدام شد، گروه تندروی کوونانترهای اسکاتلند موسوم به «حزب کِرک» (Kirk Party) کوشیدند با پسر او، چارلز دوم که در تبعید در شهر بردا بود، توافق تازه‌ای امضا کنند. پیمان بردا تقریباً همه‌ی خواسته‌های حزب کِرک را برآورده می‌کرد. چارلز دوم پذیرفت که پرسبیتریانیسم را به‌عنوان دین رسمی کشور برقرار کند، اختیارات مجمع عمومی کلیسای اسکاتلند (Kirk’s General Assembly) را در قانون مدنی انگلستان نیز به رسمیت بشناسد، و سوگند میثاق مذهبی و اتحاد نظامی سال ۱۶۴۳ (Solemn League and Covenant) را ادا کند. او در ژانویهٔ ۱۶۵۱ در اسکون (Scone) تاج‌گذاری کرد، اما مفاد پیمان عملاً از میان رفته بود زیرا سپاه وابسته به حزب کِرک به فرماندهی دیوید لزلی در نبرد دانبار (سپتامبر ۱۶۵۰) به‌دست الیور کرامول نابود و ارتش پارلمان انگلستان بر ادینبورو و بیشتر نواحی اسکاتلند مسلط گردیده بود.

چارلز پس از شکست در نبرد ووستر (سپتامبر ۱۶۵۱) به فرانسه گریخت. در دوران جمهوری انگلستان (Commonwealth)، اسکاتلند ضمیمه شد، نهادهای قانون‌گذاری‌اش منحل گردید و پرسبیتریانیسم لغو رسمی شد. آزادی مذهبی، جز برای کاتولیک‌ها، برقرار گردید و دستورات کلیسای اسکاتلند دیگر پشتوانه‌ی قانونی نداشت. پس از بازگشت به قدرت در ۱۶۶۰، چارلز دوم به‌کلی از پیمان بردا سر باز زد و کوشید ساختار کلیسای اسقفی (Episcopalian) را دوباره در اسکاتلند برقرار کند.^[۱]

1. 1 2 "Treaty of Breda (1650)". Wikipedia (به انگلیسی). 2025-09-08.