چپق

چُپُق وسیله‌ای برای استعمال دود حاصل از تنباکو است. چپق تلفظی ترکی از واژه «چوبک» فارسی است.[۱] چوبک فارسی مصغر چوب و بمعنی چوب تر نازک، تَرکه و شاخهٔ راست و جوان و تر است.[۲]‎ کلمه چوبک فارسی با تلفظ ترکی‌شده به زبان‌های مختلف ازجمله صرب‌ و کرواتی راه یافته‌است. چپق یک وسیله کشیدن تنباکو با دسته بسیار بلند است که اغلب دارای یک کاسه سفالی است که با سنگ‌های قیمتی تزئین شده‌است.[۳] طول دسته چپق معمولاً بین ۱٫۲ و ۱٫۵ متر متغیر است. در حالی که چپق در غرب در درجه اول به عنوان پیپ ترکی شناخته می‌شد،[۴][۵][۶] اما در آغاز در ایران رایج بود. شکل چپق به صورت حُقه‌ای (کاسه‌ای) است که در آن توتون ریخته و لوله‌ای به آن وصل نموده و بر روی توتون آتش گذاشته جهت گرفتن دود می‌کشند. چپق دارای دسته‌ای است که میانش سوراخ است و وصل به سر چپق، که عموماً ظرف گلی پخته است. یک طرف آن ظرف متصل به دسته است و در طرف دیگر توتون ریخته آتش می‌دهند تا به‌تدریج بسوزد و دود بدهد.[۷]‎

پیپ غربی، نگاری چینی، چِلِم و چپق سرخ‌پوستی دستگاه‌های مشابه چپق خاورمیانه‌ای در دیگر نقاط جهان هستند.[۸][۹] چپق به عنوان یک دستگاه تدخین قدیمی امروزه به ندرت تولید می‌شود. استفاده از آنها در ترکیه و خاورمیانه ممکن است با افزایش محبوبیت قلیان و سیگار از بین رفته باشد. کاسه‌های قدیمی چپق را هنوز هم می‌توان به عنوان عتیقه خریداری کرد. پیپ‌های مشابه زمانی در شمال آفریقا برای کشیدن حشیش استفاده می‌شد.[۱۰] برخی از چپق‌های تخصصی به عنوان لوله‌های بلند و نگهدارنده سیگار تولید شدند. برخی دارای دهانه‌های جداشدنی بودند. معروف بود که انور پاشا[۱۱] و جرجیس الجوهری، رهبر قبطی مصر که توسط ناپلئون در سال ۱۷۹۸ به عنوان مباشر کل مصر منصوب شد، چپق می‌کشیدند.[۱۲][۱۳]

پیپ اصالتاً از اروپا وارد ایران شده است و در ایران چپق تقریباً معادل آن در نظر گرفته می‌شود با این تفاوت که معمولاً دسته چوبی و کاسه گلی دارد و نوع دیگری از توتون در آن استفاده می‌شود.[۱۴]

بر طبق روایات غیرقابل یقین این وسیله نخستین بار در اوایل سده شانزدهم میلادی به وسیله شخصی به نام «سید محمد امین قوچانی» از اروپا وارد ایران شد و در ایران به شکل چپق ایرانی رواج یافت. روایت دیگر وارد شدن پیپ اروپایی توسط پرتغالی‌ها در سال ۹۱۳ هجری قمری و متحول شدن آن به چپق در ایران است که شکل دسته چوبی و دسته سفالی و با اندازه‌های مختلف طول دسته (لوله دود) رواج‌دارد.[۱۵] امروزه پیپ سازی در ایران یک هنر رواج یافته است.[۱۶] از پیپ سازان مطرح ایرانی می توان به ماسترو رحیمی ملقب به پدر پیپ ایران اشاره کرد .[۱۷]

جستارهای وابسته

پیوند به بیرون

منابع

  1. ↑ "chibouk", Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. 2009.
  2. ↑ لغتنامه دهخدا: چپق
  3. ↑ Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Chibouque" . Encyclopædia Britannica (به انگلیسی). Vol. 6 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 118.
  4. ↑ "chibouk". Collins English Dictionary (13th ed.). HarperCollins. 2018. ISBN 978-0-008-28437-4.
  5. ↑ "chibouk", Dictionary.com Unabridged (v 1.1). Random House, Inc. 2009.
  6. ↑ لغتنامه دهخدا: چپق
  7. ↑ "chibouk". The Chambers Dictionary (9th ed.). Chambers. 2003. ISBN 0-550-10105-5.
  8. ↑ "Hashish". Archived from the original on 2013-04-29. Retrieved 2013-05-04. Probert Encyclopedia - "Chibouk"
  9. ↑ Detail of 1910 CORBIS photo of Enver Pasha smoking a chibouk
  10. ↑ "Archived copy". Archived from the original on 2013-04-29. Retrieved 2013-05-04.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (link) Probert Encyclopedia - "Chibouk"
  11. ↑ Detail of 1910 CORBIS photo of Enver Pasha smoking a chibouk
  12. ↑ تاریخچه ی چپق در ایران و جهان. «انجمن پیپ». دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۱۰-۲۹.
  13. ↑ Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Chibouque" . Encyclopædia Britannica (به انگلیسی). Vol. 6 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 118.
  14. ↑ ""Episode 11 Tobacco Pipes" by Robert Cassanello". stars.library.ucf.edu. Retrieved 2016-01-11.
  15. ↑ Davey, Mike. "The European Tobacco Trade From the 15th to the 17th Centuries". University of Minnesota. Archived from the original on 6 November 2018. Retrieved 31 December 2017.
  16. ↑ «پیپ‌های دست‌ساز نماد هنر ایرانی». تابناک | TABNAK. ۱۴۰۳-۱۰-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۵-۰۷.
  17. ↑ «هنر ماسترو رحیمی و تحول پیپ‌سازی در ایران». خبرگزاری آنا. ۱۴۰۳-۰۷-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۵-۰۷.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.