گنبد نمکی قم
| گنبد نمکی قم | |
|---|---|
| کوه نمک، گنبد نمکی طغرود | |
 نمایی از گنبد نمکی قم | |
| مرتفع‌ترین نقطه | |
| برجستگی | حدود ۳۱۵ متر (بالاتر از دشت پیرامون) |
| مختصات | ۳۴°۴۵′۴۵″شمالی ۵۰°۴۱′۳۰″شرقی / ۳۴٫۷۶۲۵°شمالی ۵۰٫۶۹۱۷°شرقی |
| ابعاد | |
| عرض | حدود ۳ کیلومتر |
| جغرافیا | |
| موقعیت | استان قم، باختر شهر قم |
| کشور | ایران |
| زمین‌شناسی | |
| نوع کوه | گنبد نمکی (دیاپیر) |
گنبد نمکی قم، که با نام‌های کوه نمک و گنبد نمکی طغرود (یا گنبد نمکی جعفریه) نیز شناخته می‌شود، یک گنبد نمکی در استان قم ایران است که در باختر شهر قم و در حاشیهٔ شمالی دشت کویر جای دارد. این پدیده در نوشته‌های زمین‌شناسی با نام «کوه قم» (به انگلیسی: Qum Kuh) شناخته می‌شود و یکی از گنبدهای نمکی فعال فلات مرکزی ایران به‌شمار می‌رود.[۱]
جایگاه
گنبد نمکی قم در حدود ۲۰ کیلومتری باختر شهر قم و نزدیک محور قم به جعفریه قرار دارد و روستای طغرود در همان ناحیه جای گرفته‌است.[۲] از دید زمین‌شناسی، این گنبد در حاشیهٔ شمالی حوضهٔ کویر بزرگ مرکزی ایران و در محل برخورد چند گسل اصلی پدید آمده‌است.[۱]
زمین‌شناسی
نمک این گنبد از لایه‌های نمکی سازند سرخ بالایی با سن الیگو–میوسن سرچشمه می‌گیرد که از ژرفای حدود سه کیلومتری به سطح زمین رانده شده‌اند.[۱] این گنبد یک دیاپیر نمکی است که در محل یک پیچ رهاینده روی یک گسل راستالغز ترافشارشی راست‌بر پدید آمده و توده‌ای از نمک را به سطح آورده‌است.[۱] بر پایهٔ پژوهش‌های انجام‌شده، آهنگ بالاآمدن نمک در این گنبد نزدیک به ۸ سانتی‌متر در سال برآورد شده‌است.[۱]
توده نمک به‌صورت یک تپه با پهنای حدود سه کیلومتر تا نزدیک ۳۱۵ متر بالاتر از دشت پیرامون برآمده‌است و از دهانهٔ آن دو جریان نمکی (که آن‌ها را یخچال نمکی (نماکیر) می‌نامند) به سوی باختر و جنوب‌خاور روان شده‌است.[۱] در سطح این جریان‌های نمکی رشته‌ای از چین‌خوردگی‌های زانویی در مقیاس ده‌متری دیده می‌شود که از ویژگی‌های کم‌مانند آن است.[۳] بررسی‌های ریزساختاری نشان داده‌است که با افزایش آب نفوذی و کاهش اندازهٔ دانه‌های نمک، سازوکار دگرشکلی نمک در این فواره دگرگون می‌شود.[۴]
ویژگی‌ها
سنگ نمک این گنبد رنگارنگ است و رنگ‌های سفید، سرخ، کرم و بنفش در آن دیده می‌شود که چهره‌ای ویژه به آن بخشیده‌است.[۲] افزون بر هالیت، کانی‌هایی مانند ژیپس در پوستهٔ آن وجود دارد و این مکان از نظر کانی‌شناسی به‌دلیل بلورهای درشت کانی آفتیتالیت شناخته می‌شود.[۵] در میانهٔ گنبد گودالی وجود دارد که در نیمهٔ دوم سال از آب شور پر می‌شود و دریاچه‌ای کوچک پدید می‌آورد و در فصل خشک تا اندازهٔ زیادی خشک می‌شود.[۶]
گردشگری
گنبد نمکی قم به‌دلیل چشم‌انداز ویژه و رنگارنگ خود به‌عنوان یکی از جاذبه‌های زمین‌گردشگری استان قم شناخته می‌شود.[۲] در گذشته از نمک این گنبد برای مصارف صنعتی بهره‌برداری می‌شد. در برخی منابع عمومی از این گنبد به‌عنوان نمونه‌ای کم‌مانند یاد شده‌است، هرچند پژوهش‌های زمین‌شناسی نشان داده‌اند که توده نمک به‌صورت نامتقارن به سوی باختر و جنوب گسترش یافته‌است.[۱]
نگارخانه
چشم‌انداز رنگارنگ سطح گنبد نمکی
جریان‌های نمکی روی دامنه
بافت و رنگ سنگ نمک
سطح نمکی گنبد
گنبد نمکی در فصل سرد
نمایی از توده نمک
جستارهای وابسته
پانویس
- 1 2 3 4 5 6 7 Talbot, Christopher J.; Aftabi, Pejman (2004). "Geology and models of salt extrusion at Qum Kuh, central Iran". Journal of the Geological Society (in English). 161 (2): 321–334. doi:10.1144/0016-764903-102.
- 1 2 3 «کوه نمک قم». پایگاه اطلاع‌رسانی. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Cosgrove, John W.; Talbot, Christopher J.; Aftabi, Pejman (2009). "A train of kink folds in the surficial salt of Qom Kuh, Central Iran". Journal of Structural Geology (in English). 31 (10): 1212–1222. doi:10.1016/j.jsg.2009.06.014.
- ↑ Desbois, Guillaume; Závada, Prokop; Schléder, Zsolt; Urai, Janos L. (2010). "Deformation and recrystallization mechanisms in actively extruding salt fountain (Qum Kuh, central Iran)". Journal of Structural Geology (in English). 32 (4): 580–594. doi:10.1016/j.jsg.2010.03.005.
- ↑ "Qom Salt Dome (Kuh-e-Namak), Qom Province, Iran" (in English). Mindat.org. Retrieved 2026-06-23.
- ↑ «گنبد نمکی قم». لست‌سکند. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- گنبدهای نمکی ایران
- زمین‌شناسی ایران
- کوههای استان قم
- جاذبه‌های گردشگری استان قم