ابن امیل

نگاره‌ای از رونوشتی از آب سیمگون، متعلق به سال ۱۳۳۹ میلادی که احتمالاً در بغداد تهیه شده است.[۱]: 16–17 

محمد بن اُمَیل تمیمی (عربی: محمد بن أميل التميمي‎)، که در منابع لاتینی با نام سنیور زادیت شناخته می‌شود، کیمیاگر مسلمان سدهٔ دهم میلادی بود که حدود سال ۹۰۰ تا حدود ۹۶۰ میلادی می‌زیست.

از زندگی او اطلاعات بسیار اندکی در دست است.[۲] در فهرستی از کتابخانه واتیکان، نسخه‌ای خطی با نسبت «اندلسی» برای او ثبت شده است،[۳] که ممکن است نشان‌دهندهٔ ارتباطی با اندلس باشد؛ با این حال، نوشته‌هایش حاکی از آن است که بیشتر در مصر اسلامی زندگی و فعالیت می‌کرد. او همچنین به شمال آفریقا و عراق سفر کرده بود.[۴][۵]

به نظر می‌رسد ابن امیل شیوهٔ زندگی گوشه‌گیرانه‌ای داشته و در نوشته‌های خود چنین روشی را به دیگران نیز توصیه کرده است.[۶][۷] برخی توصیف‌های او که کورهٔ کیمیاگری را با معابد مصر مقایسه می‌کنند، این احتمال را مطرح کرده‌اند که مدتی در اخمیم، یکی از مراکز دیرین کیمیاگری، اقامت داشته باشد. او همچنین از کیمیاگرانی که در مصر می‌زیستند، از جمله زوسیموس پانوپولیس و ذوالنون مصری، نقل کرده است.[۷]: XIV 

در ادبیات اروپاییِ دوره‌های بعد، نام ابن امیل به صورت‌های گوناگونی درآمد. عنوان شیخ در ترجمهٔ لاتینی به Senior («سنیور») تبدیل شد و لقب الصادق به صورت آوایی Zadith («زادیت») درآمد.[۸] نام «ابن امیل» نیز بر اثر ترجمه‌های نادرست به صورت‌هایی مانند filius Hamuel، ben Hamuel و Hamuelis درآمد.

ارزش تاریخی

کتاب الماء الورقي والأرض النجمية (آب سیمگون و زمین ستاره‌گون) برای پژوهشگرانی چون هنری ارنست استیپلتون، لوئیس و شروود تیلور اهمیت ویژه‌ای داشت، زیرا نشان دادند که برخی از «گفتارهای هرمس» نقل‌شده در اثر ابن امیل از اصل‌های یونانی برگرفته شده‌اند. نقل‌قول‌های فراوان ابن امیل از کیمیاگران پیشین[۲]: 102  همچنین به استیپلتون امکان داد منشأ عربی Turba Philosophorum را نشان دهد،[۲]: 83  و پلِسنر نیز این اثر را به حدود سال ۹۰۰ میلادی تاریخ‌گذاری کرد.[۹]

آثار ابن امیل یکی از شرح‌های کهن بر لوح زمرد، متن کوتاه و فشرده‌ای منسوب به هرمس تریسمجیستوس، و نیز چند قطعهٔ دیگر از نوشته‌های هرمسی را در خود جای داده‌اند.[۱۰]

کیمیاگری نمادین

ابن امیل کیمیاگری با گرایش عرفانی و نمادین بود. او خود را ادامه‌دهندهٔ راه «پیشینیان از حکیمان اسلام» می‌دانست و با کیمیاگرانی که مفاهیم این دانش را صرفاً به معنای ظاهری می‌گرفتند مخالفت می‌کرد. از دید او، اگرچه تجربه‌گران با کار عملی خود دانش‌هایی چون فلزشناسی و شیمی را گسترش داده بودند، معنای نمادین کیمیاگری هدفی گران‌بهاتر بود که غالباً نادیده گرفته می‌شد.

او در الدرة النقية (مروارید ناب) می‌نویسد که تخم‌مرغ و مو و صفرا و شیر و منی و ناخن و نمک و گوگرد و آهن و مس و نقره و جیوه و طلا و انواع جانوران و گیاهان، در نوشته‌های فیلسوفان در مقام تمثیل و نماد به کار رفته‌اند و کسانی که این نوشته‌ها را صرفاً بر معنای ظاهری حمل می‌کنند، مقصود حکیمان را از دست می‌دهند.[۴]

در حل الرموز (گشودن رمزها یا کتاب شرح نمادها) نیز تأکید می‌کند که حکیمان با «زبان نمادها» سخن می‌گفتند و راز «سنگ» را جز از راه نماد آشکار نمی‌کردند.[۱۱] در این کتاب فهرستی گسترده از نام‌های گوناگون «سنگ»، «آب» و دیگر مفاهیم کیمیاگری ارائه می‌شود که همگی به یک راز درونی یا تجربهٔ عرفانی اشاره دارند؛ تجربه‌ای که برخلاف یک تمثیل ادبی نمی‌توان آن را به‌طور کامل با یک عبارت ساده توضیح داد.[۱۲][۱۳]

ابن امیل با وجود گرایش عمیقش به کیمیاگری، آثارش را آشکارا در چهارچوب دینی اسلامی می‌نوشت. او بارها از اسلام یاد می‌کند، اندیشه‌های خود را برای «برادران پرهیزگار مسلمان» توضیح می‌دهد و از قرآن آیه نقل می‌کند.[۴]

مفسر نمادها

ابن امیل خود را مفسر رمزها و نمادهای رازآلود معرفی می‌کرد. او روایت آب سیمگون را در معبدی مصری به نام «سِدر و ابوصیر»، که آن را زندان یوسف می‌دانست، قرار می‌دهد؛ جایی که در روایت او، یوسف توانایی تعبیر خواب را آموخته بود. این موضوع با داستان یوسف در سورهٔ یوسف قرآن و روایت کتاب پیدایش پیوند داده شده است.

ابن امیل می‌نویسد که بسیاری از کسانی که به حکمت شهرت داشتند نتوانسته‌اند سخنان فیلسوفان را توضیح دهند و تنها همان اصطلاحات پیشینیان را تکرار کرده‌اند؛ بنابراین وظیفهٔ حکیمی که رازها و معانی نمادین بر او آشکار شده است، شرح دادن اسرار حکیمان است.[۵]

حل الرموز را می‌توان چکیده‌ای از اندیشه‌های مطرح‌شده در آب سیمگون و زمین ستاره‌گون دانست؛ اثری که نوعی «ترکیب یکپارچه از نوشته‌های پیشین ابن امیل» به دست می‌دهد.[۷]: XVI 

تفسیرهای روان‌شناختی نوین

کارل گوستاو یونگ در روایت ابن امیل ظرفیت نمادها و تعبیر رؤیا را برای فرایند خودشناسی و دگرگونی روانی مورد توجه قرار داد و از دههٔ ۱۹۴۰ به بعد در پژوهش‌های خود دربارهٔ روان‌شناسی و کیمیاگری به چنین متونی پرداخت.

در ادامهٔ رویکرد یونگ به کیمیاگری، تئودور ابت آب سیمگون و زمین ستاره‌گون را توصیفی از فرایند تقطیر می‌داند که در عین حال می‌تواند تصویری نمادین از «تأمل مداوم دربارهٔ نمادهای گوناگون» باشد؛ فرایندی که طی آن آگاهی، با نمادهایی مانند «نور» و «طلا»، از واقعیت ماده، طبیعت و بدن، که با «زمین ستاره‌گون» نمادپردازی شده، پدید می‌آید. بر پایهٔ این تفسیر روان‌شناختی، فرایند کیمیاگری نوعی کار روانی تلقی می‌شود که در عین حال بر مواجهه با مادهٔ عینی و واقعیت جسمانی استوار است.[۵]: 96.21–26 [۷]: XVI 

آثار منسوب به ابن امیل

  • حل الرموز (گشودن رمزها؛ نیز: کتاب شرح نمادها)[۷]
  • الدرة النقية (مروارید ناب)
  • کتاب المغنيسية (کتاب منیزیا)
  • كتاب مفاتيح الحكمة العظمى (کتاب کلیدهای حکمت بزرگ)
  • الماء الورقي والأرض النجمية (آب سیمگون و زمین ستاره‌گون)؛ این اثر روایتی را دربر می‌گیرد و شامل منظومهٔ رسالة الشمس إلى الهلال (نامهٔ خورشید به هلال ماه) نیز هست.[۱۴][۱۵]
  • القصيدة النونية (قصیدهٔ نونیه)، همراه با شرحی از خود ابن امیل؛ نسخهٔ خطی بشیر آغا، استانبول، شمارهٔ ۵۰۵. برای متن منظومه بدون شرح، بنگرید به Three Arabic Treatises اثر استیپلتون.[۵]
  • القصيدة الميمية (قصیدهٔ میمیه)، همراه با شرحی از ابن امیل.[۱۶]

انتشار و تأثیر در دوره‌های بعد

در سدهٔ دوازدهم، الماء الورقي (آب سیمگون) به یکی از آثار کلاسیک کیمیاگری اسلامی تبدیل شده بود. این اثر در سدهٔ دوازدهم یا سیزدهم به لاتینی ترجمه شد و با عنوان Senioris Zadith tabula chymica («لوح کیمیایی سنیور زادیت») در میان کیمیاگران اروپایی رواج گسترده یافت.[۱۴]

در رونوشتی از الماء الورقي متعلق به سال ۱۳۳۹ که اکنون در کتابخانهٔ کاخ توپقاپی استانبول نگهداری می‌شود، کاتب در کنار یکی از نمودارها یادداشتی افزوده است که در آن خورشید نماد «روح» و ماه نماد «نفس» دانسته شده است. بر این اساس، «نامهٔ خورشید به ماه» دربارهٔ کامل‌شدن آمادگی نفس برای پذیرش روح تفسیر شده است.[۱۴]

در سدهٔ چهاردهم، جفری چاوسر در داستان خدمتکار کشیش که موضوع آن کیمیاگری است، از Chimica Senioris Zadith Tabula یاد کرد. چاوسر ابن امیل را از پیروان افلاطون می‌دانست.

در سدهٔ پانزدهم، سپیده برآینده که به شبه‌آکویناس منسوب است، به‌صورت شرحی بر ترجمهٔ لاتینی الماء الورقي نوشته شد.

در سال ۱۶۰۵، اثر Senioris Zadith filii Hamuelis tabula chymica («لوح کیمیایی سنیور زادیت، پسر هاموئل») به‌عنوان بخش نخست مجموعهٔ Philosophiae Chymicae IV. Vetvstissima Scripta به کوشش یوهانس زاور چاپ شد.[۱۷]

در سال ۱۶۶۰، همین متن با عنوان Senioris antiquissimi philosophi libellus در جلد پنجم تئاتر شیمی منتشر شد.

در سال ۱۹۳۳، پژوهش Three Arabic Treatises on Alchemy by Muhammad bin Umail (10th century AD) سه رسالهٔ عربی ابن امیل را همراه با ترجمه‌های لاتینی سدهٔ سیزدهمی آن‌ها منتشر کرد. این اثر در جلد دوازدهم Memoirs of the Asiatic Society of Bengal در کلکته به چاپ رسید.[۵]

در سال‌های ۱۹۹۷ و ۲۰۰۶، جلد نخست مجموعهٔ Corpus Alchemicum Arabicum ترجمهٔ بهبودیافته‌ای از حل الرموز را همراه با شرح روان‌شناختی ماری-لوئیز فون فرانتس منتشر کرد.[۱۲]

نگارخانه

منابع

  1. ↑ Abt, Theodor (2009). Book of the Explanation of the Symbols. Kitāb Hal ar-Rumūz. Psychological commentary by Theodor. Corpus Alchemicum Arabicum (CALA) IB. Zurich: Living Human Heritage Publications. ISBN 978-3952260883.
  2. 1 2 3 Holmyard, E.J. (1990) [1957]. Alchemy (reprint ed.). New York: Dover. ISBN 0486262987.
  3. ↑ Paul Kraus: Jâbir ibn Haiyân, Cairo, IFAO, 1942–3, p. 299.
  4. 1 2 3 Starr, Peter: Towards a Context for Ibn Umayl, Known to Chaucer as the Alchemist Senior. Retrieved 2024-05-06
  5. 1 2 3 4 5 Turāb ʿAlī, M.; Stapleton, H. E.; Hidāyat Ḥusain, M. (1933). "Three Arabic Treatises on Alchemy by Muḥammad bin Umail (10th century A.D.)". Memoirs of the Asiatic Society of Bengal. 12 (1): 1–213. OCLC 29062383. Archived from the original on 7 دسامبر 2024. Retrieved 19 سپتامبر 2026. این اثر در سال ۲۰۰۲ به صورت بازچاپ عکسی در مجموعهٔ Ibn Umayl (fl. c. 912). Texts and Studies نیز منتشر شد.
  6. ↑ Ibn Umayl, Mohammad. Ad-Durra an-naqīya Ms No. 1410. Hyderabad: Asaf. lib.fol. 2f.
  7. 1 2 3 4 5 Abt, Theodor; Madelung, Wilferd; Hofmeier, Thomas (2003). Book of the Explanation of the Symbols. Kitāb Ḥall ar-Rumūz by Muḥammad ibn Umail. Corpus Alchemicum Arabicum (CALA) I. Translated by Salwa Fuad and Theodor Abt. Zurich: Living Human Heritage Publications.p. XIII.
  8. ↑ یولیوس روسکا, Senior Zadith = Ibn Umail. Orientalistische Literaturzeitung 31, 1928, pp. 665-666.
  9. ↑ Martin Plessner, The Place of the Turba Philosophorum in the Development of Alchemy. ISIS, Vol. 45, No. 4, Dec. 1954, pp. 331-338
  10. ↑ Stapleton, H. E.; Lewis, G. L.; Taylor, F. Sherwood (1949). "The sayings of Hermes quoted in the Māʾ al-waraqī of Ibn Umail". Ambix. 3 (3–4): 69–90. doi:10.1179/amb.1949.3.3-4.69. p. 81, et passim.
  11. ↑ Mohammed ibn Umail: Book of the Explanation of the Symbols - Kitab Hall ar-Rumuz, edited by Th. Abt and W. Madelung, Corpus Alchemicum Arabicum (CALA) 1, Zurich 2003, p. 3.8; see also: p. 5.20 ("symbols of sages"), p. 145.2 ("reveal it except with symbols"), p. 151.3 ("dog as symbol").
  12. 1 2 von Franz, Marie-Louise (2006). Theodor Abt (ed.). Book of the Explanation of the Symbols. Kitāb Ḥall ar-Rumūz by Muḥammad ibn Umail. Psychological commentary by Marie-Louise von Franz. Corpus Alchemicum Arabicum (CALA) IA. Zurich: Living Human Heritage Publications. pp. 11, 15, 26–7. ISBN 3952260835.
  13. ↑ An allegory can be replaced by one word or one phrase and thus be sufficiently explained. See about this discrimination: Theodor Abt, Psychological Commentary on Ibn Umails "Book of the Explanation of the Symbols - Kitab Hall ar-Rumuz", Corpus Alchemicum Arabicum (CALA 1B), Zurich 2009, p. 67-71.
  14. 1 2 3 Berlekamp, Persis (2003). Murqarnas Volume 20: Painting as Persuasion, a visual defense of alchemy in an Islamic manuscript of the Mongol period. Leiden, Netherlands: Koninklijke Brill NV. ISBN 9004132074.
  15. ↑ Julius Ruska, Studien zu Muhammad Ibn Umail al-Tamimi's Kitab al-Ma' al-Waraqi wa'l-Ard an-Najmiyah, Isis, Vol. 24, No. 2 (Feb., 1936), pp. 310-342.
  16. ↑ Ms. Beşir Ağa (Istanbul) 505.
  17. ↑ Dickinson College Digital Collections Philosophiae Chymicae IV. Vetvstissima Scripta بایگانی‌شده در ۶ فوریه ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ابن امیل موجود است.


This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.