تری‌دوی

سرسوتی (چپ)، لکشمی (وسط) و پارواتی (راست)

تری‌دِوی (به سانسکریت: त्रिदेवी؛ به‌معنای «سه ایزدبانو») سه‌گانه‌ای از ایزدبانوان بزرگ در آیین هندو است. این سه‌گانه معمولاً از سرسوتی، لاکشمی و پارواتی تشکیل می‌شود و، بسته به سنت دینی، یا همتای مادینهٔ تریمورتی دانسته می‌شود یا مجموعهٔ همسران سه ایزد تریمورتی، یعنی برهما، ویشنو و شیوا.[۱]

در شاکتی‌پرستی، این سه ایزدبانو نمودهای سه‌گانهٔ مهادوی یا «ایزدبانوی بزرگ» و نیز «مولا پراکریتی»، به‌معنای سرشت یا مادهٔ آغازین، به‌شمار می‌روند.[۲]

ارتباط با تریمورتی

تری‌دوی با سه ایزد تریمورتی ارتباط دارد:

  • سرسوتی، ایزدبانوی دانش، سخن، موسیقی، هنر و آموختن و همسر برهما، ایزد آفرینش، است.[۳]
  • لاکشمی، ایزدبانوی نیک‌بختی، توانگری، باروری، روشنایی و کامیابی مادی و معنوی و همسر ویشنو، نگاه‌دارندهٔ جهان، است.[۴]
  • پارواتی، ایزدبانوی نیرو، عشق، زیبایی و مادری و همسر شیوا، ایزد نابودی و دگرگونی، است.[۵]

در این برداشت، ایزدبانوان تنها همراهان ایزدان تریمورتی نیستند، بلکه شاکتی یا نیروی کنش‌بخش آنان به‌شمار می‌روند. بر پایهٔ این اندیشه، ایزدان بدون نیروی مادینه توان آفرینش، نگاه‌داری یا دگرگون‌کردن جهان را ندارند.

تریمورتی مادینه

در برخی سنت‌های شاکتی‌پرستی، تری‌دوی صورت مادینهٔ تریمورتی دانسته می‌شود. در این برداشت، سه کارکرد کیهانی به سه نمود مهادوی نسبت داده می‌شود:

  • مهاسرسوتی با آفرینش و دانش؛
  • مهالاکشمی با نگاه‌داری، پویایی و فراوانی؛
  • مهاکالی با زمان، دگرگونی و نابودی.

در چنین سنت‌هایی، مهادوی حقیقت الهیِ برتر و سرچشمهٔ نیروهای جهان است و ایزدان تریمورتی کارگزاران نیروهای سه‌گانهٔ او به‌شمار می‌روند.[۶]

بر پایهٔ برخی تفسیرها از دوی‌ماهَتمیه، مهاسرسوتی، مهالاکشمی و مهاکالی با سه گونا یا ویژگی بنیادین طبیعت، یعنی ساتوا، راجاس و تاماس، ارتباط دارند. این سه ویژگی به‌ترتیب با روشنایی و شناخت، جنبش و کنش، و تیرگی و فروکاهی پیوند داده می‌شوند.[۷]

تفسیر

تری‌دوی را می‌توان نمود اندیشهٔ «یگانگی در چندگانگی» در آیین هندو دانست. بر پایهٔ این اندیشه، یک حقیقت الهی می‌تواند در صورت‌های گوناگون و برای انجام کارکردهای متفاوت آشکار شود. ازاین‌رو، سه ایزدبانوی تری‌دوی هم شخصیت‌ها و سنت‌های پرستشی مستقل دارند و هم می‌توانند نمودهای مکمل یک نیروی الهیِ یگانه تلقی شوند.

با این حال، جایگاه تری‌دوی در همهٔ شاخه‌های آیین هندو یکسان نیست. در سنت‌های برهمایی، ویشنویی یا شیوایی، سرسوتی، لاکشمی و پارواتی بیشتر در پیوند با همسران خود توصیف می‌شوند؛ اما در شاکتی‌پرستی، آنان نمودهای قدرت برتر مهادوی‌اند و جایگاهی مستقل و کیهانی دارند.

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ پراساد, آر. یو.اس. (2017). River and Goddess Worship in India: Changing Perceptions and Manifestations of Sarasvati (in English). Routledge. p. 65. ISBN 978-1-351-80654-1.
  2. ↑ موناگان, پاتریشیا (2009). Encyclopedia of Goddesses and Heroines (in English). Bloomsbury. p. 199. ISBN 978-0-313-34990-4.
  3. ↑ The Book of Avatars and Divinities (in English). Penguin Random House India. 2018. p. 9. ISBN 978-93-5305-362-8.
  4. ↑ کیشور, بی. آر. (2001). Hinduism (in English). Diamond Pocket Books. p. 87. ISBN 978-81-7182-073-3.
  5. ↑ گارگ, گانگا رام (1992). Encyclopaedia of the Hindu World (in English). Concept Publishing Company. p. 5. ISBN 978-81-7022-374-0.
  6. ↑ دِ گایا, سوزان (2018). Encyclopedia of Women in World Religions: Faith and Culture across History (in English). Bloomsbury. p. 336. ISBN 978-1-4408-4850-6.
  7. ↑ هارپر, کاترین آن; براون, رابرت ال. (2012). The Roots of Tantra (in English). State University of New York Press. p. 80. ISBN 978-0-7914-8890-4.

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ تری‌دوی موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.