تله‌گونیا

تله‌گونیا (یونانی باستان: Τηλεγόνεια or Τηλεγονία، ت. «Tēlegóneia, Tēlegonía»)[۱] یک اثر ادبی گم‌شدهٔ حماسی از ادبیات یونان باستان است. نام آن برگرفته از تلگونوس است، پسر اودیسئوس از کیرکه، که نامش (به معنای «زاده‌شده در جایی دور») اشاره‌ای است به تولد او در آیایا، دور از ایتاکا، خانهٔ اودیسئوس. این اثر بخشی از چرخه حماسی منظومه‌هایی بود که اسطوره‌های جنگ تروآ و نیز رویدادهای پیش و پس از آن را بازمی‌گفتند. داستان تله‌گونیا از نظر زمانی پس از داستان ادیسه قرار می‌گیرد و آخرین بخش از چرخه حماسی است. این منظومه گاه در اروپای باستان به کینائتون اسپارتی (سدهٔ هشتم پیش از میلاد) نسبت داده می‌شد، اما در یکی از منابع آمده که آن را اوگاممون قورینه‌ای (سدهٔ ششم پیش از میلاد) از موسایوس آتنی دزدیده بود[۲] (نگاه کنید به شاعران چرخه‌ای). محتوای این اثر از خلاصه‌هایی که نویسندگان متأخر، به‌ویژه اوتیخیوس پروکلوس، از آن به‌جا گذاشته‌اند شناخته می‌شود.[۱] این منظومه شامل دو کتاب شعر در وزن شش‌پایه‌ای دوکوتاه‌انجام بود.

عنوان

در اروپای باستان، تله‌گونیا احتمالاً با نام تسپروتیس (به یونانی: Θεσπρωτίς) نیز شناخته می‌شد، عنوانی که تنها یک‌بار توسط پوسانیاس (جغرافی‌دان) در سدهٔ دوم میلادی به کار رفته است؛[۳][۴] از سوی دیگر، ممکن است تسپروتیس نامی برای کتاب نخست تله‌گونیا بوده باشد که در تسپروتیا روی می‌دهد. چنین نام‌گذاری بخش‌های جداگانه در دل یک حماسهٔ بزرگ‌تر، برای خوانندگان باستانیِ حماسه‌های هومر رویه‌ای معمول بود.[۵]

احتمال سوم آن است که تسپروتیس حماسه‌ای کاملاً جداگانه بوده باشد؛ و بنا بر احتمال چهارم، تله‌گونیا و تسپروتیس دو منظومهٔ جداگانه بوده‌اند که در مرحله‌ای با هم در قالب یک تله‌گونیا گردآوری شده‌اند.

تاریخ سرایش

تاریخ سرایش تله‌گونیا نامعلوم است. کورنا، زادگاه اوگاممون که نویسندگی اثر به او نسبت داده می‌شود، در سال ۶۳۱ پیش از میلاد بنیاد نهاده شد؛ اما جزئیات روایی اثر احتمالاً پیش از نسخهٔ اوگاممون، شاید حتی در فرهنگ شفاهی، وجود داشته است. این احتمال جدی وجود دارد که سرایندهٔ ادیسه دست‌کم با نسخه‌ای از داستان تله‌گونیا آشنا بوده باشد (بخش تسپروتیایی و نیزهٔ غیرمعمول تلگونوس در تله‌گونیا شاید بر پایهٔ پیشگویی تیرسیاس در کتاب یازدهم ادیسه شکل گرفته باشند؛ اما این نیز ممکن است که سرایندهٔ ادیسه داستان تلگونوس را مبنای پیشگویی تیرسیاس قرار داده باشد). گمان می‌رود این منظومه در سدهٔ هفتم[۶] یا، به‌گونه‌ای رایج‌تر، در سدهٔ ششم پیش از میلاد سروده شده باشد و سال ۵۷۰ پیش از میلاد به‌عنوان واپسین تاریخ ممکن پیشنهاد شده است.[۷]

محتوا

از متن اصلی این منظومه تنها دو سطر باقی مانده است. برای بازسازی خط داستانی آن، عمدتاً به خلاصه‌ای از اسطورهٔ تلگونوس در کرستوماتیِ شخصی به نام «پروکلوس» وابسته‌ایم.[۸]

تله‌گونیا از دو بخش متمایز تشکیل شده است: سفر اودیسئوس به تسپروتیا، و داستان تلگونوس. به‌احتمال زیاد هر یک از دو کتاب تله‌گونیا به یکی از این دو بخش می‌پرداخته است. این منظومه پس از رویدادهای ادیسه آغاز می‌شود. بنا بر خلاصهٔ پروکلوس، تله‌گونیا با تدفین خواستگاران پنلوپه آغاز می‌گردد.[۹] اودیسئوس برای نیمف‌ها قربانی می‌کند.[۱۰] او سفری به ایلیس می‌کند و در آنجا با شخصیتی ناشناخته به نام پولوکسنوس دیدار می‌کند که کاسه‌ای به او می‌دهد که داستان تروفونیوس را به تصویر کشیده است. اودیسئوس به ایتاکا بازمی‌گردد و سپس به تسپروتیا سفر می‌کند، ظاهراً برای انجام قربانی‌هایی که تیرسیاس در کتاب یازدهم ادیسه فرمان داده بود. در آنجا با ملکهٔ تسپروتیایی، کالیدیسه تسپروتیایی، ازدواج می‌کند که پسری به نام پولوپویتس برایش می‌آورد.[۱۱] اودیسئوس در جنگی به نفع تسپروتیایی‌ها علیه همسایگانشان، بریگوی، می‌جنگد؛ خدایان نیز در این جنگ دخالت می‌کنند: آرس اودیسئوس و تسپروتیایی‌ها را شکست می‌دهد و در برابر او آتنا، حامیِ همیشگیِ اودیسئوس، می‌ایستد؛ آپولون میان خدایانِ در حال نبرد میانجی‌گری می‌کند. سرانجام، پس از مرگ کالیدیسه، اودیسئوس پسرشان پولوپویتس را پادشاه تسپروتیا می‌کند و به ایتاکا بازمی‌گردد.

در همین حال، آشکار می‌شود که کیرکه، که اودیسئوس در ادیسه (کتاب‌های ۱۰ تا ۱۲) یک سال با او رابطه داشت، پسری از او به نام تلگونوس (Τηλέγονος، به معنای «زاده‌شده در جایی دور») به دنیا آورده است. او در جزیرهٔ آیایا نزد کیرکه بزرگ می‌شود. کیرکه به توصیهٔ الههٔ آتنا، نام پدرش را به او می‌گوید. در جزئیاتی که در خلاصهٔ شبه‌آپولودوروس افزوده شده، کیرکه نیزه‌ای فراطبیعی برای دفاع از خود به او می‌دهد که نوکش با نیش یک لقمه‌ماهی آغشته است و خدای هفائستوس آن را ساخته بود.[۱۲] طوفانی تلگونوس را بدون آنکه بداند کجاست به ایتاکا می‌راند. همان‌گونه که رسم قهرمانان هومری در سرزمین‌های بیگانه است، او دست به راهزنی می‌زند و ناخواسته آغاز به دزدیدن گاوهای اودیسئوس می‌کند. اودیسئوس برای دفاع از دارایی‌اش پیش می‌آید. در جریان نبردی که درمی‌گیرد، تلگونوس با آن نیزهٔ غیرمعمول، اودیسئوس را می‌کشد و بدین‌ترتیب بخشی از پیشگویی تیرسیاس در کتاب یازدهم ادیسه را که مرگ اودیسئوس «از دریا» خواهد آمد (یعنی زهر سفره‌ماهی) به‌تحقق می‌رساند.[۱۳] (با این حال، از جهتی دیگر، مرگ اودیسئوس با پیشگویی تیرسیاس در تناقض است، زیرا او پیش‌تر گفته بود (ادیسه ۱۱٫۱۳۵) که اودیسئوس در «پیریِ آرام» با «مرگی ملایم» خواهد مرد) در حالی که اودیسئوس در حال جان‌دادن است،[۱۴] او و تلگونوس یکدیگر را بازمی‌شناسند و تلگونوس بر اشتباه خود سوگواری می‌کند. تلگونوس جسد پدرش، پنلوپه، و پسر دیگر اودیسئوس، تلماخوس، را به آیایا می‌برد، جایی که اودیسئوس به خاک سپرده می‌شود و کیرکه بقیه را جاودانه می‌کند. تلگونوس با پنلوپه ازدواج می‌کند و تلماخوس با کیرکه.[۱۵]

سنت‌های متأخرتر

بنا بر یک سنت متأخرِ هلنیستی، کیرکه اودیسئوس را پس از مرگ به زندگی بازگرداند و او ترتیبی داد که تلماخوس با کاسیفونه، خواهرِ ناتنی‌اش و دختر اودیسئوس و کیرکه، ازدواج کند. اما پس از نزاعی با کیرکه، تلماخوس مادرزنش را کشت و کاسیفونه در خشم، او را کشت و بدین‌سان انتقام قتل مادرش را گرفت.[۱۶]

حکایت‌نویس رومیِ سدهٔ یکم میلادی، یولیوس هیگینوس، در چند جزئیات با روایت پروکلوس تفاوت دارد. نخست آنکه در روایت او، هم اودیسئوس و هم تلماخوس با تلگونوس درگیر نبرد می‌شوند. هیگینوس همچنین می‌افزاید که اودیسئوس وخشوری دریافت کرده بود که از پسرش برحذر باشد.[۱۷] سرانجام، هیگینوس پسری به نام ایتالوس به تلگونوس نسبت می‌دهد که بنیان‌گذار نام‌آور ایتالیا بود؛ و پسری به نام لاتینوس به تلماخوس نسبت می‌دهد که نامش را به لاتین‌ها داد.

شمار زیادی از شاعران لاتین[۱۸] تلگونوس را بنیان‌گذار پالسترینا (شهر) یا توسکولوم می‌دانند، دو شهر مهم لاتین‌ها.

ابداع دانته

در کمدی الهیِ دانته آلیگیری، در دایره هشتم دوزخ از دوزخ (کمدی)،[۱۹] دانته و راهنمایش اولیس را در میان مشاوران دروغین می‌بینند و روایتی متفاوت از مرگ او «از دریا» می‌شنوند: سفری پنج‌ماهه فراسوی ستون‌های هرکول که با غرق‌شدن در گردابی، هنگامی که ملوانان به کوه برزخ (مسیحیت) نزدیک می‌شدند، پایان یافته است. هیچ منبع یونانی در دسترس دانته نبود؛ تنها روایت‌های لاتینِ دیکتیس کرتنسیس را در اختیار داشت.

در میان اپراهای فراوانی که بر پایهٔ اسطوره‌های اودیسئوس و اطرافیانش ساخته شده‌اند، تنها یکی[۲۰] بر پایهٔ تلگونوس است: تله‌گونو اثر کارلو گروآ (نخستین اجرا در دوسلدورف، ۱۶۹۷)، که آریای «Dia le mosse a miei contenti» از آن قابل ذکر است. دخالت الهی، مرگ، و ازدواج‌های متعدد در پایان، همگی به‌آسانی با قراردادهای اپرا سریا سازگار بودند.

جستارهای وابسته

پانویس

  1. 1 2 Tsagalis & Fantuzzi 2015, 21: Telegony.
  2. ↑ "Some have seen in the 'burst of happy marriages' in which the Telegoneia ends an explanation for its being ascribed to Eugammon, a name which apparently means 'Happy-Marrier'", Edmund D. Cressman remarks (Cressman, "Beyond the Sunset" The Classical Journal 27.9 (June 1932:669–674], p. 671).
  3. ↑ Malkin 1998, p. 126.
  4. ↑ Pausanias 8.12.5.
  5. ↑ For example, Book 10 of the ایلیاد is called the Doloneia, and book 5 and part of book 6 were known as "the Aristeia of دیومدس (پسر تودوئوس)". The first four books of the Odyssey are called the Telemachy, as those books describe the journey of Odysseus' son تلماخوس as he looks for news about his missing father; Odysseus' descent to the دنیای مردگان (ادیسه 11) is known as the نکیا. See also Homeric scenes with proper names.
  6. ↑ Mayor 2016, p. 288: "The Nostoi and the Telegony (seventh century BC?) covered the homecomings of Greek heroes"..
  7. ↑ Tsagalis & Fantuzzi 2015, 21: Telegony, Date of composition: "The Telegony was probably composed in the sixth century, with 570 BC operating as a terminus ante quem".
  8. ↑ Possibly to be identified with the second-century AD grammarian Eutychios Proklos). The شبه‌آپولودوروس offers a much more abbreviated account.
  9. ↑ The beginning of Telegoneia suggested to G.L. Huxley (Greek Epic Poetry: From Eumelos to Pamyassis, Harvard University Press, 1969:171) that the Odyssey as it was known to Eumelos in the sixth century ended with the killing of the suitors, without the so-called "Continuation" in the version we read today. Joseph Russo, reviewing Huxley in The American Journal of Philology October 1972:623, expressed his own feeling "that Eugammon was free to begin his poem about Telegonus wherever he wanted, the main criterion being that it suit his artistic design, which we are in no position to judge adequately".
  10. ↑ Presumably the nymphs are intended in whose cave he had hidden the treasure he brought with him to Ithaca: see Odyssey 13.
  11. ↑ "In the non-Homeric poems of the Cycle, the character of Odysseus appears much less admirable than it does in Homer," Edmund D. Cressman remarks (Cressman 1932:670).
  12. ↑ Epitome vii.36. See also the scholium ad Od. 11.134.
  13. ↑ As all prophecy in myth "comes true", most readers attribute the interpolation of this marine detail to an attempt to make Odysseus' death "come from the sea".
  14. ↑ سوفوکل' lost Odysseus Acanthoplex also brought him inadvertent death at the hand of Telegonus.
  15. ↑ The plot summary by Eutyches Proclus, which is followed here, is translated by Hugh G. Evelyn-White, Hesiod, Homeric Hymns and Homerica (کتابخانه کلاسیک لوئب), 1914,
  16. ↑ Visser, Edzard (2006). "Cassiphone". In Cancik, Hubert; Schneider, Helmuth (eds.). Brill's New Pauly. Translated by Christine F. Salazar. Basle: Brill Reference Online. doi:10.1163/1574-9347_bnp_e610200. Retrieved November 19, 2023.
  17. ↑ This detail makes Telemachus' presence in Ithaca unusual, but might provide an unstated reason for Telemachus' absence in the accounts of Proclus and Apollodorus; namely, Odysseus banished him from Ithaca for fear of the oracle.
  18. ↑ Cressman 1932:672 notes هوراس، اووید، پروپرتیوس and استاتیوس.
  19. ↑ Inferno, Canto XXVI.
  20. ↑ According to Latin Notes Supplement, December 1926 (noted by Chessman 1932:673).

منابع

  • Mayor, Adrienne (2016). The Amazons; Lives and Legends of Warrior Women Across the Ancient World. Princeton University Press.
  • Tsagalis, Christos; Fantuzzi, Marco (2015). The Greek Epic Cycle and Its Ancient Reception, A Companion. Cambridge University Press.
  • Malkin, Irad (1998). The Returns of Odysseus; Colonization and Ethnicity. University of California Press.

نسخه‌ها

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.