جنگل‌های حرای استان هرمزگان

جنگل‌های حرای استان هرمزگان (با حدود ۲۲۶٫۰۰۰ هکتار) شامل پنج پهنه مجزا از جنگل مانگرو در استان هرمزگان ایران است که تحت‌حفاظت سازمان حفاظت از محیط زیست قرار دارند. یکی از این پهنه‌ها در جزیره قشم با عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره حرا توسط یونسکو به عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره نیز شناخته می‌شود.

جنگل‌های حرای استان هرمزگان که بیشتر آن‌ها از سال ۱۳۸۰ تحت حفاظت محیط زیست قرار دارند، عبارت‌اند از:^[۱]

• ذخیره‌گاه زیست‌کره حرا (۸۶٬۵۸۱ هکتار) در تالاب خورخوران خلیج فارس بین جزیره قشم (لافت) و دلتای مهران.^[۲][۳]
• منطقه حفاظت‌شده حرای تیاب (میناب) (۷۸٬۰۹۹ هکتار)
• جنگل حرا منطقه حفاظت‌شده گابریک و جاسک (۳۴٬۵۹۶ هکتار)
• منطقه حفاظت‌شده حرا رود گز (۲۷٬۰۴۶ هکتار)

در طرح کاشت یک میلیارد درخت در ایران تصمیم شد تا تعداد زیادی درخت حرا کاشته شود. ازاز سال ۸۲ تاكنون کاشت نهال در جنگل حرا به صورت دست كاشت در اين ایران انجام شده است و فقط در جزیره قشم تا‌ ۱۴۰۴ بیش ۶۰ هزار نهال کاشت و ۲۵۰۰ هکتار جنگل جدید به جنگل های حرا قشم اضافه گردید.^[۴][۵]رویداد کاشت بذر حرا ویژه مخاطب کودک و نوجوان در اسکله سهیلی قشم هرساله شهریورماه جهت ترویج حفاظت از جنگل‌های حرا ایران برگزار می‌شود تا ضمن یادآوری ارزش‌های طبیعی این ژئوسایت، نگرش نسل بعدی در این حوزه به سمت محافظت از این مواهب طبیعی هدایت شود.

این برنامه با عنوان چی چکا در زبان محلی یعنی روایت قصه و داستان، تلاشش بر این بود تا قصه تمام انسان‌های عاشق که از گذشته‌های دور تا کنون از این جنگل محافظت کرده‌اند؛ برای کودکان روایت شود.

در این برنامه کودکان و نوجوان بذرهای حرا که به زبان محلی کنگ می‌گویند را از روی درختان برداشت کرده و تسهیل‌گران در این فرایند کنار کودکان و نوجوانان، نحوه صحیح کاشت بذر در خاک گلدان را آموزش دادند و طی سه ماه از این گلدان‌ها مراقبت می‌کنند تا بذر تبدیل به نهال شود و قبل از نوروز کشت شود.^[۶]

سواحل جنوبی ایران، از جمله هرمزگان که از مناطق خشک و دریایی آب شور است با حرّا که گیاهی است که بی‌نیاز به آب شیرین می‌روید، پوشانده شده است. به این گیاه در بندرعباس، حَرّا گفته می‌شود.

درختان حرا، در قسمت‌های کم‌عمق خور خوران کنار و روی تپه‌های جزیره‌مانندی که هنگام پایین رفتن آب دریا از آب بیرون می‌مانند قرار گرفته است. عمق آب این مناطق از یک تا یک و نیم متر بیشتر نیست؛ بنابراین جنگل هنگام بالا آمدن آب دریا، در آب‌های خلیج فارس به حالت شناور می‌ماند و با فروکش کردن آب دریا به مدت ۶ تا ۷ ساعت مانند جنگل‌های مناطق خشک نمایان می‌شود. مساحت کل جنگل‌های حرا ۷٬۵۰۰ هکتار و مساحت حوضهٔ جزیرهٔ قشم ۲٬۴۰۰ هکتار تخمین زده شده است.

جنگل حرا در سواحل جنوبی ایران، مهد انواع گوناگون آبزیان، پرندگان و دوزیستان است. از پرندگان می‌توان به مرغ ماهیخوار، حواصیل، لک‌لک، مرغ سقا، مرغابی و مرغ دریایی و از ماهی‌ها به خرچنگ، مار دریایی، شیلو، کلینگ (نوعی از صدف) و انواع مختلف قورباغه اشاره کرد. به همین دلیل به جنگل‌های حرا در منطقه قشم، ۳ عنوان منطقهٔ حفاظت‌شده (ملی)، ذخیره‌گاه زیست‌کره و تالاب بین‌المللی نام داده‌اند؛ چرا که ۸۰ درصد آبزیان خلیج‌فارس دورهٔ تخم‌ریزی خود را در این منطقه می‌گذرانند.

در زمین‌های اطراف خور تیاب از حدود ۳ کیلومتری بندر تیاب میناب، بوته‌های حرا به چشم می‌خورد. طول خور تیاب ۷ مایل دریایی است. در ۲ سمت خور جاسک و در چابهار نیز حراهایی به شکل پراکنده دیده می‌شوند؛ که از پربازدیدترین نقاط برای گردشگران خارجی نیز می‌باشند.

از راه خشکی (مثلاً سواحل قشم) راهی به درون جنگل‌ها نیست و تنها راه دیدن آن‌ها، راه آبی است. برای تماشای این جنگل نیز باید با ناخدایان پرتجربه همراه شد، چون تنها آن‌ها می‌توانند آبراهه‌های کوچک و متعدد موجود جنگل را شناسایی کنند.

جنگل حرا جزیره هرمز در شمال شرقی جزیره قرار دارد. درختانی در اندازه های ۳ تا ۶ متر با شاخ و برگهای سبز و روشن که در آبهای شور زندگی می‌کند. حرا، گیاهی از تیره شاه پسند است، دانه آن روی درخت مادر می‌روید و نهال تولید می‌کند، سپس از درخت جدا می‌شود و داخل مرداب می‌افتد، جنگل حرا هرمز بر دریا و آب شور قرار دارد. اصولا این گیاهان قادر نیستند دمای کمتر از ۵ درجه سانتیگراد را تحمل كنند. ضمن اینکه شوری بین ۲۰ تا ۳۲ در هزار براي رشد آنها مناسب است.^[۷]

• زنده‌دل، دستیاران، حسن. (مجموعه کتاب‌های راهنمای جامع ایرانگردی استان هرمزگان) ج۱. چاپ و انتشار سال ۱۹۹۸ میلادی.

• تصویر نقشه ذخیره گاه زیست کره حرا بایگانی‌شده در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine سایت سازمان حفاظت محیط زیست