برج حوت

برج حوت
برج حوت در امتداد دایرةالبروج (قوس آبی)
نماد
ترتیبدوازدهمین برج دایرةالبروج
بعد ساعتی۲۲:۱۱ ← ۲۴
میل۱۱/۴۷- ← ۰ درجه
برج قبلدلو
برج بعدبرج حمل
صور منطبقدلو - ماهی
ماه مطابقاسفند
اقامت خورشید۲۹٫۹۵۶روز

ماهی یا حوت (♓؛ یونانی باستان: Ἰχθύες، آوانگاری: Ikhthyes؛ لاتین: Pisces، ت. «ماهی‌ها») دوازدهمین و آخرین برج اختربینی در منطقةالبروج است. ماهی یکی از برج‌های دگرگون‌شونده و از برج‌های عنصر آب به شمار می‌رود. این برج محدودهٔ ۳۳۰ تا ۳۶۰ درجهٔ طول دایرةالبروجی را در بر می‌گیرد. در منطقةالبروج فصل‌بنیاد، خورشید تقریباً از ۲۰ فوریه تا ۲۱ مارس از این محدوده می‌گذرد.[۱][الف]

حوت، دوازدهمین برج [خانهٔ] خورشید، قوسی ۳۰ درجه از دایرةالبروج است.[۵] این برج خط سیر خورشید در اسفند ماه به مدت ۲۹روز و ۲۲ساعت و ۵۷دقیقه و نام دیگر این ماه در گاهشماری خورشیدی نیز می‌باشد. میانگین شبانه‌روز لحظه تحویل برج حوت ساعت ۰۶:۵۲ روز ۳۰ بهمن است.[۶]

این برج دوهزار سال پیش، بیشتر از زمینه صورت فلکی حوت (ماهی یا دوماهی) می‌گذشت و به همین نام باقی ماند؛ ولی امروزه بیشتر آن از زمینه صورت فلکی دلو (ریزنده آب) می‌گذرد.

کلمهٔ حوت به معنی: ماهی است.

نگاره‌ای از برج ماهی. کار یکی از هنرمندان ایرانی قدیم.

هنوز هم حتی در برخی مناطق ایران اسامی ماه‌ها را گاه با اسامی برج‌های فلکی می‌گویند و این امر در بین کشاورزان و در فرهنگ کشاورزی بیشتر کاربرد دارد؛ مثلاً در سمنان ماه اسفند را «اَفتُو وُ حود» (آفتاب و حوت) می‌گویند که در اصل به معنی ورودِ خورشید به صورت فلکی ماهی است.[۷]

سیاره این برج نپتون است و عنصر این برج آب است.

در برخی تفسیرهای کلاسیک، نماد دو ماهی از قنطورس دریایی گرفته شده است؛ موجوداتی دریایی که هنگام زاده‌شدن آفرودیته از دریا به او یاری رساندند.[۸]

برخی اختربینان فصل‌بنیاد بر این باورند که دوران کنونی عصر حوت است،[۹] درحالی‌که گروهی دیگر آن را عصر دلو می‌دانند.

پیشینه

«ریسمانی دم‌های دو ماهی را به یکدیگر می‌پیوندد»، برگرفته از اطلس آسمانی

برج ماهی بر پایهٔ تعریف، محدودهٔ طول دایرةالبروجی ۳۳۰ تا ۳۶۰ درجه، یا صفر درجه، را در بر می‌گیرد.[۱۰] بااین‌حال، به سبب پیش‌روی اعتدالین از زمانی که برج و صورت فلکی بر یکدیگر منطبق بودند، اکنون بخش عمدهٔ این محدوده با صورت فلکی دلو هم‌پوشانی دارد. امروزه نقطهٔ اول حمل یا اعتدال بهاری در صورت فلکی ماهی قرار دارد.[۱۱][۱۲]

در صورت فلکی ماهی ستارهٔ بسیار درخشانی وجود ندارد و روشن‌ترین ستارگان آن تنها از قدر چهارم هستند.[۱۲][۱۳] یکی از ستارگان این صورت فلکی، آلفا ماهی، «الرشاء» نیز نامیده می‌شود. این نام از واژهٔ عربی عربی: الرشاء‎، آوانگاری: al-rišāʾ، به معنی «ریسمان چاه»[۱۴] یا «بند»، گرفته شده است.[۱۳]

بطلمیوس آلفا ماهی را نقطه‌ای توصیف کرده است که بندهای پیونددهندهٔ دو ماهی در آن به یکدیگر گره می‌خورند.[۱۳] نماد اختربینی این برج نیز دو ماهیِ به‌هم‌پیوسته با بندی مشترک را نشان می‌دهد.[۱۵][۱۶][۱۷][۱۸] این بند معمولاً به دهان یا دم ماهی‌ها متصل است.[۱۹]

دو ماهی معمولاً در جهت‌های مخالف شنا می‌کنند و این حالت در اختربینی نمادی از دوگانگی سرشت برج ماهی دانسته می‌شود. خداوند سنتی این برج هرمزد است و در برخی شیوه‌های اختربینی جدید، نپتون نیز خداوند آن دانسته می‌شود.[۱۵][۲۰]

هرچند نماد ماهی به صورت یک جفت نمایش داده می‌شود، نام این برج در بسیاری از زبان‌ها در اصل به یک ماهی اشاره داشته است. یونانی، اوکراینی، لهستانی، رومانیایی، بلغاری، روسی، هلندی، فنلاندی، سوئدی، مجاری، لتونیایی، لیتوانیایی، ایتالیایی و پرتغالی از جمله زبان‌هایی هستند که نام برج در آن‌ها به صورت جمع آمده است.[۲۱]

برج اختربینی ماهی را نباید با صورت فلکی اخترشناختی ماهی یکسان دانست. برج اختربینی همواره یک بخش ثابت سی‌درجه‌ای از منطقةالبروج، از ۳۳۰ تا ۳۶۰ درجه، است؛ اما مرزهای صورت فلکی ماهی بر پایهٔ تقسیم‌بندی اخترشناختی صورت‌های فلکی تعیین می‌شود و به سبب پیش‌روی اعتدالین دیگر بر این برج منطبق نیست.

ویژگی‌های اختربینی

ماهی یکی از چهار برج دگرگون‌شونده و یکی از سه برج عنصر آب در منطقةالبروج است. در اختربینی، برج‌های دگرگون‌شونده با تغییر، سازگاری و گذار میان فصل‌ها پیوند داده می‌شوند. ماهی پایان چرخهٔ سالانهٔ برج‌ها و گذار از زمستان به بهار را نشان می‌دهد.

در سنت اختربینی کلاسیک، هرمزد خداوند برج ماهی است. ماهی همچنین خانهٔ شبانهٔ هرمزد به شمار می‌رود. ناهید در این برج دارای شرف است. در برخی شاخه‌های اختربینی جدید، نپتون نیز به‌عنوان خداوند جدید ماهی معرفی شده است.

اسطوره‌شناسی

خدایان و چهره‌های اسطوره‌ای مرتبط با ماهی شامل پوزئیدون یا نپتون، آفرودیته، اروس، توفون، ویشنو و ایزدبانوی سومری اینانا هستند.[۲۲]

در اسطوره‌های باستانی

نام لاتینی این برج، «پیسِس»، به معنی «ماهی‌ها» است.[۲] ماهی یکی از کهن‌ترین برج‌های ثبت‌شدهٔ منطقةالبروج است و نقش دو ماهی دست‌کم از حدود ۲۳۰۰ پیش از میلاد بر درِ یک تابوت مصری دیده می‌شود.[۲۳]

بر پایهٔ یکی از روایت‌های اسطوره‌شناسی یونانی، ماهی‌ها نمایندهٔ موجوداتی هستند که آفرودیته ــ که در سنت رومی با ونوس یکسان دانسته می‌شد ــ و پسرش اروس یا کوپیدو برای گریز از هیولای توفون به شکل آن‌ها درآمدند.[۲۴][۱۲][۲۵][۲]

توفون، که «پدر همهٔ هیولاها» خوانده می‌شد، از سوی گایا برای حمله به خدایان فرستاده شد. پان دیگر خدایان را آگاه کرد و سپس خود به موجودی نیمه‌بز و نیمه‌ماهی تبدیل شد و به رود فرات پرید. این موجود با نماد بزغاله پیوند یافت.[۱۳]

روایت مشابهی که در آن ماهی‌ها آفرودیته و پسرش را از خطر نجات می‌دهند، در اثر منظوم پنج‌جلدی مارکوس مانیلیوس، آسترونومیکا، نیز بازتاب یافته است.[۲۴]

در افسانه‌ای دیگر، تخمی در رود فرات افتاد و ماهی‌ها آن را به ساحل رساندند. کبوتران بر تخم نشستند تا شکافته شد و آفرودیته از آن بیرون آمد. آفرودیته نیز برای سپاسگزاری، ماهی‌ها را در آسمان جای داد.[۱۳]

به سبب این افسانه‌ها، صورت فلکی ماهی با نام‌هایی چون «ونوس و کوپیدو»، «ونوس سوری همراه با کوپیدو»، «ونوس همراه با آدونیس»، «دیونه» و «مادر ونوس» نیز شناخته می‌شد.[۲۴]

ریچارد جیمز موریسون، اختربین انگلیسی، افسانهٔ یونانیِ پیدایش برج ماهی را نمونه‌ای از روایت‌هایی می‌دانست که بر پایهٔ آموزه‌های اختربینی اولیه پدید آمدند. به نظر او، معنای اصلی این آموزه‌ها بعدها از سوی شاعران و کاهنان دگرگون شد.[۲۵]

در دین و روایت‌های جدید

جشن یهودی پوریم در ماه کاملی برگزار می‌شود که پیش از پسح قرار دارد؛ زمان پسح نیز بر پایهٔ ماه کامل در برج بره، پس از برج ماهی، تعیین می‌شود.[۲۶]

برخی نویسندگان اختربینی داستان زاده‌شدن عیسی را با ورود نقطهٔ اعتدال به برج ماهی مرتبط دانسته‌اند و ظهور مسیح به‌عنوان «صیاد آدمیان» را هم‌زمان با آغاز عصر حوت شمرده‌اند.[۲۷]

عصر حوت

سنگ‌نگارهٔ مسیحی ایکتیس با حروف یونانی در ویرانه‌های باستانی افسس در ترکیه

عصر اختربینی دوره‌ای در باورهای اختربینی است که با دگرگونی‌های بزرگ در فرهنگ، جامعه و سیاست بشر پیوند داده می‌شود. دوازده عصر اختربینی، متناظر با دوازده برج منطقةالبروج، در نظر گرفته می‌شوند. پیدایش این عصرها به پیش‌روی اعتدالین نسبت داده می‌شود. یک چرخهٔ کامل این حرکت را «سال بزرگ» یا «سال افلاطونی» می‌نامند که حدود ۲۵٬۹۲۰ سال طول می‌کشد.[۲۸]

بر پایهٔ یکی از محاسبه‌های رایج، عصر حوت حدود سال یکم میلادی آغاز شده و حدود سال ۲۱۵۰ پایان می‌یابد.[ب]

هم‌زمانی تقریبی این تاریخ با روایت زاده‌شدن مسیح سبب شده است برخی نویسندگان نمادهای ماهی در مسیحیت را با عصر حوت مرتبط بدانند.[۲۹][۳۰] در این تفسیر، ویژگی‌های نمادین مسیح با ویژگی‌های منسوب به برج ماهی مقایسه می‌شود و او نمونه‌ای کهن‌الگویی از این برج دانسته می‌شود.[۳۱][۳۲]

دوازده حواری «صیادان مردم» خوانده شدند، مسیحیان نخستین خود را «ماهی‌های کوچک» می‌نامیدند و واژهٔ رمزی یونانی ایکتیس، به معنی ماهی، برای اشاره به عیسی به کار می‌رفت.[۳۳] ازاین‌رو، آغاز «ماه بزرگ حوت» گاه با آغاز دین مسیحی مرتبط دانسته شده است.[۳۴] در این دستگاه نمادین، پطرس حواریِ مرتبط با برج ماهی شناخته می‌شود.[۳۵]

در هنر

ماهی، اثر میکالوئوس کونستانتیناس چیورلیونیس

قرارگرفتن ناهید در شرف خود در برج ماهی، در سرود نخست برزخ اثر دانته آلیگیری نماد عشق الهی است.[۳۶] ماهی همچنین موضوع اثر سدهٔ پانزدهمی لوکا دلا روبیا با عنوان بشقاب ماه فوریه است.[۳۷]

این برج موضوع یکی از قطعات شاعرانهٔ الیزابت برت براونینگ نیز بوده است:[۳۸]

و اینجا ماهیان خیال‌انگیز در تیرگی شناورند،

آرامش را همچون آب به کار می‌گیرند، درحالی‌که آتش‌هایشان

ریتم‌هایی تند در هوای کم‌ژرفا می‌تپاند.

— الیزابت برت براونینگ، نمایشی از تبعید

در فرهنگ عامه

در شمارهٔ ۷۲ مجموعهٔ کمیک انتقام‌جویان، منتشرشده در ژانویهٔ ۱۹۷۰، گروه ابرشرور زودیاک شخصیتی به نام «ماهی» را معرفی کرد. این شخصیت دارای باله، پولک و آبشش بود و می‌توانست زیر آب زندگی کند.[۳۹]

در فیلم ورزشی و فانتزی ماهی‌ای که پیتسبرگ را نجات داد، ساختهٔ ۱۹۷۹، تیم خیالی بسکتبال «پایتون‌های پیتسبرگ» پس از شکست‌های پی‌درپی به اختربینی روی می‌آورد و بازیکنانی را به خدمت می‌گیرد که همگی در برج ماهی زاده شده‌اند. تیم سپس با نام «ماهی‌های پیتسبرگ» فعالیت خود را از سر می‌گیرد و وارد مسابقات قهرمانی می‌شود.[۴۰]

اسکار جی. کامبلی، سازندهٔ بیسکویت‌های گلدفیش، شکل ماهی این بیسکویت را به افتخار همسرش طراحی کرد که زادهٔ برج ماهی بود.[۴۱]

نگارخانه

جستارهای وابسته

  • نمادهای اخترشناسی
  • منطقةالبروج چینی
  • حلقه ستارگان
  • مرز برج‌های اختربینی
  • عناصر منطقةالبروج
  • آب (عنصر کلاسیک)

کتاب‌شناسی

پیوند به بیرون


یادداشت‌ها

  1. ↑ تاریخ ورود و خروج خورشید از برج ماهی، مانند دیگر برج‌ها، ممکن است بر اثر چرخهٔ سال‌های کبیسه اندکی تغییر کند. دانشنامهٔ بریتانیکا بازهٔ ۱۹ فوریه تا ۲۰ مارس را ذکر کرده است.[۲] منابع دیگر آغاز این دوره را ۲۰ فوریه[۳] و پایان آن را ۲۱ مارس آورده‌اند.[۴]
  2. ↑ دربارهٔ زمان آغاز و پایان عصر حوت اختلاف فراوانی وجود دارد. بر پایهٔ تفسیرهای گوناگون، بازه‌های سال ۱ تا ۲۱۵۰ میلادی، سال ۴۹۸ تا ۲۶۵۶ میلادی و حدود ۱۰۰ یا ۹۰ پیش از میلاد تا ۲۶۸۰ میلادی پیشنهاد شده‌اند.

منابع

  1. ↑ Tatum 2010, pp. 103–104.
  2. 1 2 3 Britannica.com.
  3. ↑ Oxford University Press.
  4. ↑ Carey & Perry 2003, p. 308.
  5. ↑ گاهشماری ایرانی، موسی اکرمی، تهران دفتر پژوهشهای فرهنگی (۱۳۸۰)، ص ۲۹.
  6. ↑ «تقویم شمسی (بروج ۱۲ گانه)». تقویم جهانی جامع. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ اوت ۲۰۱۲. دریافت‌شده در مرداد ۱۳۹۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  7. ↑ احسان ابراهیمیان. «اَفتو وحود - اَفتُو و حوت». فرهنگستان سمنان.
  8. ↑ Atsma 2017.
  9. ↑ نیکلاس کمپیون، کتاب زایچه‌های جهان، انتشارات آکواریان، ولینگ‌بورو، ۱۹۸۸، شابک ‎۰−۸۵۰۳۰−۵۲۷−۶.
  10. ↑ Louis 1998, p. 169.
  11. ↑ Ridpath 2001, pp. 84–85.
  12. 1 2 3 O'Shea, Ellsworth & Locke 1920, p. 4638.
  13. 1 2 3 4 5 Star Tales.
  14. ↑ Allen 1899, p. 538.
  15. 1 2 Leo 1899, p. 39.
  16. ↑ Roback 1854, p. 41.
  17. ↑ Hutton 1815, p. 368.
  18. ↑ Cross Smith 1828, p. 57.
  19. ↑ Mowat, Cooper & MacTavish 1903, p. 34.
  20. ↑ Guttman, Guttman & Johnson 1993, p. 359.
  21. ↑ Allen 1899, p. 338.
  22. ↑ Battistini 2007, p. 62.
  23. ↑ Guttman, Guttman & Johnson 1993, p. 357.
  24. 1 2 3 Allen 1899, p. 339.
  25. 1 2 The Metropolitan 1834, p. 94.
  26. ↑ Bobrick 2006, p. 9.
  27. ↑ Bobrick 2006, p. 10.
  28. ↑ Spencer 2000, p. 116.
  29. ↑ Freke & Gandy 2001, Myth becomes History.
  30. ↑ Scott 1996, p. 73.
  31. ↑ Ankerberg 2011, 10.
  32. ↑ Guttman, Guttman & Johnson 1993, p. 360.
  33. ↑ Freke & Gandy 2001, The New Age.
  34. ↑ Freke & Gandy 2001, The Greatest story ever told.
  35. ↑ The Open Court 1920, p. 300.
  36. ↑ Bobrick 2006, p. 114.
  37. ↑ Battistini 2007, p. 63.
  38. ↑ Allen 1899, p. 336.
  39. ↑ Marvel Universe Appendix.
  40. ↑ The Fish That Saved Pittsburgh.
  41. ↑ Sauer, Patrick J. (19 دسامبر 2018). "How Goldfish crackers took over the world". Fast Company (in English). Retrieved 10 اوت 2025.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ برج حوت موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.