دکاپولیس

دکاپولیس

Δεκάπολις
دکاپولیس
۶۳ (پیش از میلاد)–۱۰۶ (میلادی)
ده شهر دکاپولیس که با حروف کج سیاه مشخص شده‌اند
ده شهر دکاپولیس که با حروف کج سیاه مشخص شده‌اند
وضعیتدولت دست‌نشانده
زبان(های) رایجزبان یونانی کوئینه، زبان آرامی، زبان عربی، لاتین، زبان عبری
دین(ها)
دین هلنیستی، فرقه امپراتوری روم
تاریخ 
• فتح سوریه توسط پومپه
۶۳ (پیش از میلاد)
۱۰۶ (میلادی)
پیشین		پسین
کوئل-سوریه
یهودیه حسمونی
عربیه (استان رومی)
سوریه فلسطین (استان رومی)
امروز بخشی ازاسرائیل
اردن
سوریه

دکاپولیس (به یونانی: Δεκάπολις، «Dekápolis») گروهی از ده شهر هلنیستی یونانی در مرز شرقی جهان یونانی و امپراتوری روم متأخر در شام جنوبی در سده‌های نخست پیش از میلاد و میلادی بود. بیشتر این شهرها در شرق دره کافت اردن، میان یهودیه (استان رومی)، ایتوریا، پادشاهی نبطی و سوریه (استان رومی) واقع‌شده بودند.[۱]

دکاپولیس مرکز فرهنگ هلنیستی در منطقه‌ای بود که در غیر این صورت توسط یهودیان، نبطی‌های عرب و آرامی‌ها مسکونی‌شده بود.[۲] این شهرها به دلیل زبان، فرهنگ، دین، موقعیت جغرافیایی و وضعیت سیاسی خود، گروهی را تشکیل دادند که هر کدام به عنوان یک دولت‌شهر خودمختار وابسته به روم عمل می‌کردند. گاهی از آن‌ها به عنوان اتحادیه‌ای از شهرها یاد می‌شود، اگرچه برخی از پژوهشگران معتقدند که آن‌ها هرگز به طور رسمی به عنوان یک واحد سیاسی سازماندهی نشده بودند.

در زمان امپراتور تراژان، این شهرها در استان‌های سوریه و عربیه ادغام شدند؛ چندین شهر بعداً در سوریه فلسطین و پالستینا سکوندا قرار گرفتند. منطقه دکاپولیس در اردن امروزی (فیلادلفیا، جرش، پلا و گادارا)، اسرائیل (بیت‌شئان و هیپوس) و سوریه (رافانا، دیون، قنوات و دمشق) واقع‌شده است.

شهرها

نام ده شهر سنتی دکاپولیس از «تاریخ طبیعی» پلینی برگرفته‌شده است.[۳] این شهرها عبارتند از:

فیلادلفیا پایتخت اردن امروزی اردن امان، اردن
گراسا اردن جرش، اردن
گادارا اردن ام قیس، اردن
پلا غرب اربد اردن طبقه فحل، اردن
دیون (تل اشعری) گاهی اوقات با ایدون نیز یکی دانسته می‌شود سوریه تل اشعری، سوریه
رافانا معمولاً با رئپتا و آرفا نیز یکی دانسته می‌شود[۴] سوریه الرفیعه، سوریه
سکیتوپولیس تنها شهر در غرب رود اردن اسرائیل بیت‌شئان، اسرائیل
هیپوس توسط پلینی با نام دیو هیپوس ذکر‌شده است؛ این موجودیت معمولاً به دیون و هیپوس تقسیم می‌شود. نام آرامی هیپوس، سوسیتا بود اسرائیل سوسیتا، منطقه شمالی
کاناتا شهری غنی از آب، در دامنه شمال غربی جبل حوران (مونس آل-ساداموس، جبل‌الدروز) سوریه قنوات سوریه، سوریه
دمشق پایتخت سوریه امروزی[۵] سوریه دمشق، سوریه
پلینی همچنین در شمارش خود به مناطق مهم اطراف و میان این شهرها اشاره می‌کند
تراخونیتس لاجت/لجا، شامل مناطق اطراف از الصنمین (غرب) تا ارد الباتانیا (دشت باتانیا) در شرق آن. سوریه المشمیه، ازرع، خلخله، سوریه
پانیاس منطقه اطراف بانیاس الحوله/قیصریه فیلیپی سوریه بانیاس الحوله، سوریه
آبیلنه قلمرو کوچک لیسانیاس، ببینید آبیلا لیسانیو سوریه سوق وادی بردی، سوریه
آرکا بخش غربی اطراف دریای جلیل با تاریکایا (یونانی: Ταριχαία یا Ταριχέα) و فیلاتریا در انتهای جنوبی آن. اسرائیل صنابره، یاردنیت، اسرائیل
آمپلوئسا معمولاً با آبیلا که به «آبیلا وینیفروس» نیز معروف است، ۱۲ مایل شرق گادارا (ببینید اونوماستیکون) و کاپیتولیاس یکی دانسته می‌شود اردن آبیلا، بیت رأس، ارد الکرم، اردن
گابه منطقه گابه، که بعدها با نام الجابیه نیز شناخته شد سوریه مزیریب / نوی، سوریه

دمشق در شمالی‌ترین نقطه نسبت به سایر شهرها قرار داشت و به همین دلیل گاهی تصور می‌شود که عضوی «افتخاری»‌بوده است. یوسف فلاوی بیان می‌کند که سکیتوپولیس بزرگ‌ترین شهر از میان ده شهر‌بوده است.[۶] مفسر کتاب مقدس، ادوارد پلامپتر پیشنهاد می‌کند که به همین دلیل دمشق در فهرست یوسف فلاوی گنجانده نشده است.[۷] طبق منابع دیگر، ممکن است تا ۱۸ یا ۱۹ شهر یونانی-رومی به عنوان بخشی از دکاپولیس شمرده‌شده باشند.

تاریخ

عصر هلنیستی

تئاتر رومی و کاردوی سکیتوپولیس (بیت‌شئان، اسرائیل)

به جز سکیتوپولیس، دمشق و کاناتا، شهرهای دکاپولیس عمدتاً در طول عصر هلنیستی، بین مرگ اسکندر مقدونی در ۳۲۳ پیش از میلاد و فتح کوئل-سوریه توسط روم، شامل یهودیه در ۶۳ پیش از میلاد، تأسیس شدند. برخی تحت حکومت دودمان بطلمیوسی که تا ۱۹۸ پیش از میلاد بر یهودیه حکومت می‌کرد، پایه‌گذاری شدند. برخی دیگر بعداً، زمانی که امپراتوری سلوکی بر منطقه حاکم بود، تأسیس گشتند. برخی از این شهرها در نام‌های رسمی خود از «آنتیوخیا» یا «سلوکیه» استفاده می‌کردند (برای مثال، آنتیوخیا هیپوس) که گواهی بر ریشه‌های سلوکی آن‌هاست. این شهرها از زمان تأسیس، یونانی بودند و خود را بر اساس پولیس یونانی مدل‌سازی می‌کردند.

در ۶۳ پیش از میلاد، سردار رومی پومپه مدیترانه شرقی را فتح کرد. مردم شهرهای هلنیزه‌شده که تحت سلطه پادشاهی حسمونی یهودی بودند،[۸] پومپه را به عنوان یک منجی استقبال کردند. هنگامی که پومپه منطقه را سازماندهی کرد، به گروهی از این شهرها خودمختاری تحت حمایت روم اعطا کرد؛ این سرآغاز دکاپولیس بود. برای قرن‌ها، شهرها گاه‌شماری خود را بر اساس این فتح تنظیم کردند: ۶۳ پیش از میلاد سال مبدأ دوره پومپه‌ای بود که برای شمارش سال‌ها در سراسر دوره‌های رومی و بیزانس استفاده می‌شد.

خودمختاری تحت روم

تحت حکومت روم، شهرهای دکاپولیس در قلمرو پادشاهی هرودی، دولت‌های جانشین آن یعنی چهارسالاری هرودی، یا استان رومی یهودیه گنجانده نشدند. در عوض، به این شهرها خودمختاری سیاسی قابل توجهی تحت حمایت روم داده شد. هر شهر به عنوان یک پولیس یا دولت‌شهر عمل می‌کرد و بر منطقه‌ای از حومه اطراف خود صلاحیت قضایی داشت. هر کدام سکه‌های خود را ضرب می‌کردند. بسیاری از سکه‌های شهرهای دکاپولیس، شهر خود را «خودمختار»، «آزاد»، «حاکم» یا «مقدس» معرفی می‌کنند؛ اصطلاحاتی که دلالت بر نوعی وضعیت خودگردان دارد.[۹]

فروم بیضی‌شکل و کاردوی گراسا (جرش، اردن)

رومی‌ها مهر فرهنگی خود را بر تمام این شهرها باقی گذاشتند. هر کدام در نهایت با شبکه خیابان‌های سبک رومی که بر اساس یک کاردو و/یا دکومانوس مرکزی بود، بازسازی شدند. رومی‌ها از ساخت معابد متعدد و دیگر ساختمان‌های عمومی حمایت مالی کردند و آن‌ها را بنا نهادند. فرقه امپراتوری، یعنی پرستش امپراتور روم، عملی بسیار رایج در سراسر دکاپولیس بود و یکی از ویژگی‌هایی بود که شهرها را به هم پیوند می‌داد. یک معبد کوچک روباز یا نما، به نام کالیبه، مختص این منطقه بود.[۱۰]

دکاپولیس در زمان پلینی بزرگ و پیش از ۱۰۶ میلادی
دکاپولیس در زمان پلینی بزرگ و پیش از ۱۰۶ میلادی

این شهرها همچنین ممکن است از پیوندهای تجاری قوی برخوردار‌بوده باشند که توسط شبکه‌ای از جاده‌های رومی جدید تقویت می‌شد. این امر منجر به شناسایی مشترک آن‌ها در امروز به عنوان یک «فدراسیون» یا «اتحادیه»‌شده است. دکاپولیس احتمالاً هرگز یک اتحادیه رسمی سیاسی یا اقتصادی نبوده است؛ به احتمال زیاد، این نام نشان‌دهنده مجموعه‌ای از دولت‌شهرها‌بوده که در اوایل حکومت روم از خودمختاری ویژه‌ای برخوردار بودند.[۱۱][۱۲]

انجیل‌های عهد جدید شامل متی، مرقس و لوقا اشاره می‌کنند که منطقه دکاپولیس محل خدمت مسیح‌بوده است. طبق متی 4:23–25، دکاپولیس یکی از مناطقی بود که عیسی از آنجا انبوهی از شاگردان خود را گرد آورد؛ کسانی که به خاطر «شفای انواع بیماری‌ها» توسط او جذب‌شده بودند. دکاپولیس یکی از معدود مناطقی بود که عیسی در آن سفر کرد و جنتیل‌ها در آن اکثریت داشتند: بیشتر خدمت عیسی بر آموزش یهودیان متمرکز بود. مرقس ۵: ۱-۲۰ بر ماهیت غیریهودی دکاپولیس تأکید می‌کند، آنجا که عیسی با گله‌ای از خوک‌ها مواجه می‌شود؛ حیوانی که طبق کوشر، قوانین غذایی یهودیان، ممنوع است. یک مرد تسخیرشده توسط دیو که توسط عیسی در این بخش شفا یافته است، درخواست می‌کند که در میان شاگردانی که با عیسی سفر می‌کردند قرار گیرد؛ اما عیسی به او اجازه نمی‌دهد، زیرا می‌خواست او به دوستانش بگوید که خداوند چه کرده است و به او دستور می‌دهد که در منطقه دکاپولیس باقی بماند.[۱۳]

حاکمیت مستقیم روم

استان‌های شرق در سال ۴۰۰ میلادی

دکاپولیس در سال ۱۰۶ میلادی، زمانی که عربیه در دوران سلطنت امپراتور تراژان ضمیمه شد، تحت حاکمیت مستقیم روم قرار گرفت. این شهرها میان استان جدید و استان‌های سوریه و یهودیه تقسیم شدند.[۹] در اواخر امپراتوری روم، آن‌ها میان عربیه و فلسطین دوم تقسیم شدند که بیت‌شئان به عنوان مرکز استانی آن عمل می‌کرد؛ در حالی که دمشق بخشی از فنیقیه شد. این شهرها همچنان از همسایگان خود در درون استان‌هایشان متمایز بودند و برای نمونه با استفاده از گاه‌شماری پومپه و هویت‌های هلنیستیِ پایدارشان شناخته می‌شدند. با این حال، دکاپولیس دیگر یک واحد اداری نبود.

منطقه دکاپولیس در دوران روم و بیزانس تحت تأثیر مسیحیت قرار گرفت و به‌تدریج توسط آن تصرف شد. برخی شهرها نسبت به دیگران پذیرای این دین جدید بودند. پلا پایگاهی برای برخی از نخستین رهبران کلیسا بود (یوسبیوس قیصریه گزارش می‌دهد که رسولان برای فرار از نخستین جنگ یهود-روم به آنجا گریختند). در شهرهای دیگر، آیین‌های پاگانیسم تا مدت‌ها در دوران بیزانس ادامه یافت. با این حال، سرانجام این منطقه تقریباً به‌طور کامل مسیحی شد و بیشتر شهرها به عنوان مقر اسقف‌ها عمل می‌کردند.

بیشتر شهرها تا اواخر دوران روم و بیزانس به حیات خود ادامه دادند. برخی در سال‌های پس از فتح فلسطین توسط خلافت راشدین در سال ۶۴۱ میلادی متروکه شدند، اما شهرهای دیگر تا مدت‌ها در دوران اسلامی مسکونی باقی ماندند.

تحول و کاوش

جرش (گراسا) و بیت‌شئان (سکیتوپولیس) پس از دوره‌هایی از متروکه شدن یا زوال جدی، امروزه به عنوان شهر باقی مانده‌اند. دمشق هرگز نقش برجسته خود را در طول تاریخ بعدی از دست نداده است. فیلادلفیا برای مدتی طولانی متروکه بود اما در سده ۱۹ میلادی احیا شد و با نام امان به پایتخت اردن تبدیل شده است. باستان‌شناسی سده بیستم بیشتر شهرهای فهرست پلینی را شناسایی کرده است و بیشتر آن‌ها تحت کاوش‌های قابل‌توجهی قرار گرفته‌اند یا در حال کاوش هستند.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸]

فرهنگ

دکاپولیس منطقه‌ای بود که در آن دو فرهنگ با یکدیگر تعامل داشتند: فرهنگ مهاجران یونانی و فرهنگ‌های بومی یهودی و آرامی. در این میان تنش‌هایی نیز وجود داشت. ساکنان یونانی از سنت ختنه یهودی که آن را یک ناقص‌سازی دستگاه تناسلی بی‌رحمانه و وحشیانه می‌دانستند، شوکه‌شده بودند.[۱۹] عناصر مختلفی از مخالفت یهودیان نسبت به ماهیت غالب و همگون‌ساز تمدن هلنی به‌تدریج در برابر این همگون‌سازی ظهور کرد. در عین حال، آمیختگی و وام‌گیری فرهنگی نیز در منطقه دکاپولیس رخ داد.

این شهرها به عنوان مراکزی برای گسترش فرهنگ هلنیستی عمل می‌کردند. برخی از خدایان محلی شروع به نامیده شدن با نام زئوس، خدای اصلی یونانیان، کردند. در همین حال، در برخی شهرها یونانیان شروع به پرستش این خدایان محلی «زئوس» در کنار زئوس المپیوس خود کردند. شواهدی وجود دارد که مهاجران پرستش دیگر خدایان سامی، از جمله خدایان فنیقی‌ها و خدای اصلی نبطی‌ها، ذوشرا (که با نام هلنی‌شده‌اش «دوسارس» پرستش می‌شد) را پذیرفتند. پرستش این خدایان سامی در سکه‌ها و کتیبه‌های یافت‌شده از این شهرها گواهی‌شده است.

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ Rogers, Guy MacLean (2021). For the Freedom of Zion: the Great Revolt of Jews against Romans, 66-74 CE. New Haven: Yale University Press. p. 536. ISBN 978-0-300-24813-5.
  2. ↑ Kropp, Andreas; Mohammad, Qasim (2006). "Dion of the Decapolis: Tell al-Ash'arīin southern Syria in the light of ancient documents and recent discoveries". Levant. 38 (1): 125–144. doi:10.1179/lev.2006.38.1.125. ISSN 0075-8914. S2CID 162405924. The Decapolis was a peculiar agglomeration of Hellenized cities placed between Jewish Palestine, Nabatean Arabia and the Hauran.
  3. ↑ Natural History, 5.16.74
  4. ↑ Kleb, Jens (2022). "Raphana of the Decapolis and its successor Arpha - The search for an eminent Greco-Roman City". Peer Community Journal (in French). 2. doi:10.24072/pcjournal.201. ISSN 2804-3871. S2CID 254729593.
  5. ↑ "Decapolis - Ancient Greek League, Palestine". Encyclopædia Britannica Online Edition.
  6. ↑ Wars of the Jews, Book 3, chapter 9, section 7, accessed 6 December 2016
  7. ↑ "Matthew 4 Ellicott's Commentary for English Readers". biblehub.com. Retrieved 2025-04-15.
  8. ↑ Millar, Fergus (1995). "For the moment it is enough to recall that when Pompey had acquired the area for Rome in the 60s, he had made a deliberate point of liberating all those cities in this area which had been under Jewish rule (following conquests by the Hasmoneans), and had made them part of the province of Syria.". The Roman Near East: 31 BC–AD 337. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. p. 39. ISBN 978-0-674-77886-3.
  9. 1 2 Mare, Harold W. (2000). "Decapolis". In Freedman, David Noel (ed.). Eerdman's Dictionary of the Bible. William B. Eerdman's Publishing Company. pp. 333–334. ISBN 0-8028-2400-5.
  10. ↑ Segal, Arthur (2001). "The "Kalybe Structures" : Temples for the Imperial Cult in Hauran and Trachon: An Historical-architectural Analysis". Assaph: Studies in Art History. 6. Tel Aviv University: 91–118.
  11. ↑ "Decapolis" in The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East. Ed. Eric M. Meyers, S. Thomas Parker. Oxford Biblical Studies Online. Nov 14, 2016.
  12. ↑ "oxfordbiblicalcstudies.com". ww1.oxfordbiblicalcstudies.com. Archived from the original on 9 May 2019. Retrieved 2019-05-07.
  13. ↑ Mark 5:18–20
  14. ↑ Segal, Arthur. "The 'Kalybe' Structures." Zinman Institute of Archaeology, Haifa University.
  15. ↑ Parker, S. Thomas (September 1999). "An Empire's New Holy Land: The Byzantine Period". Near Eastern Archaeology. 62 (3): 134–180. doi:10.2307/3210712. ISSN 1094-2076. JSTOR 3210712. S2CID 164178042.
  16. ↑ Meyers, Eric M. (December 1996). "The Making of the Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East". The Biblical Archaeologist. 59 (4): 194–197. doi:10.2307/3210561. ISSN 0006-0895. JSTOR 3210561. S2CID 165422294.
  17. ↑ Collins, Adela Yarbro (August 1996). "The New Encyclopedia of Archaeological Excavations in the Holy Land. Ephraim Stern, Ayelet Lewinson-Gilboa, Joseph Aviram". History of Religions. 36 (1): 81–83. doi:10.1086/463453. ISSN 0018-2710.
  18. ↑ Chancey, Mark Alan; Porter, Adam Lowry (December 2001). "The Archaeology of Roman Palestine". Near Eastern Archaeology. 64 (4): 164–203. doi:10.2307/3210829. ISSN 1094-2076. JSTOR 3210829. S2CID 163466008.
  19. ↑ Hodges, Frederick M. (2001). "The Ideal Prepuce in Ancient Greece and Rome: Male Genital Aesthetics and Their Relation to Lipodermos, Circumcision, Foreskin Restoration, and the Kynodesme" (PDF). Bulletin of the History of Medicine. 75 (Fall 2001). Johns Hopkins University Press: 375–405. doi:10.1353/bhm.2001.0119. PMID 11568485. S2CID 29580193. Retrieved 13 February 2020.

منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «[en:Decapolis Decapolis]». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی.

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ دکاپولیس موجود است.
ویکی‌نبشته حاوی متنی از ویرایش یازدهم دانشنامه بریتانیکا «Decapolis» است.

منابع

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.