رانجئومورف

رانجئومورف محدودهٔ زمانی: ۵۷۹ تا ۵۰۵ میلیون سال پیش پرکامبرین کامبرین اردویسین سیلورین دوونین کربنیفر پرمین تریاس ژوراسیک کرتاسه پالئوژن نئوژن ۰ ۵۷۹ ۵۰۵ احتمالاً یکی از آخرین بازماندگان زیواگان ادیاکاران.
چارنیا ماسونی، یک رانجئومورف
رده‌بندی علمی
فرمانرو:	incertae sedis
تبارشاخه:	†رانجئومورف پفلوگ، ۱۹۷۲
زیرآرایه‌ها
†آوالوفراکتوس †بروکلیفرم †فراکتوفوسوس †فروندوفیلاس †هاپسیدوفیلاس †هایلاکولوس †پامبیکالبائه †پکتینیفرونز †پلومروپریسکوم †پریموکاندلابروم †ترپاسیا †وینلندیا †رانژیده †رانژئا †چارنیان †آنینویدس †بئوتوکیس †بومالکیا †برادگاتیا †چارنیا †پاراچارنیا †کولموفرونز
مترادف
چارنیومورفا

رانجئومورف‌ها گروهی از سنگواره‌های ادیاکارانی از زیواگان ادیاکاران هستند. جانداران ادیاکارانی قدیمی‌ترین سنگواره‌های بزرگ روی زمین هستند و بسیاری از آن‌ها به‌طور بدیهی با هیچ چیز دیگری که تاکنون زیسته، مرتبط نیستند. با این حال، برخی از ادیاکاران‌ها به وضوح به یکدیگر شباهت دارند. دیرینه‌شناسان نتوانسته‌اند بر سر این‌که چه چیز دیگری، در صورت وجود، با این جانداران مرتبط است، به توافق برسند؛ بنابراین ادیاکاران‌ها معمولاً بر اساس شکل ظاهری خود در گروه‌هایی طبقه‌بندی می‌شوند. این «آرایه‌های شکلی» به دانشمندان امکان می‌دهد تا ادیاکاران‌ها را مطالعه و دربارهٔ آن‌ها بحث کنند، بدون این‌که بدانند چه نوع موجودات زنده‌ای بوده‌اند یا چگونه از نظر ژنتیکی با یکدیگر مرتبط بوده‌اند. رانجئومورف‌ها تقریباً شبیه برگ‌های سرخس یا پرهایی هستند که حول یک محور مرکزی آرایش یافته‌اند. این گروه به عنوان ادیاکاران‌هایی با ظاهر و ساختار مشابه سردهٔ رانژئا تعریف می‌شود. برخی از پژوهشگران، مانند پفلوگ و ناربون، معتقدند که همهٔ رانجئومورف‌ها بیشتر از آنکه به چیز دیگری مرتبط باشند، به یکدیگر مرتبط هستند. اگر این موضوع صحت داشته باشد، این گروه را به یک آرایهٔ طبیعی به نام Rangeomorpha تبدیل می‌کند (درست همان‌طور که همهٔ حشرات بیشتر از آنکه به غیرحشرات مرتبط باشند، به یکدیگر مرتبط هستند و بنابراین یک آرایهٔ طبیعی به نام Insecta را تشکیل می‌دهند).

رانجئومورف‌ها بخش کلیدی از زیواگان ادیاکاران هستند که برای حدود ۳۰ میلیون سال، تا قاعدهٔ کامبرین (۵۳۸٫۸ میلیون سال پیش) دوام آوردند. آن‌ها به ویژه در محیط‌های سرد و عمیق اقیانوسی اوایل ادیاکاران فراوان بودند، همان‌طور که در مجموعهٔ میستیکن پوینت در نیوفاندلند نشان داده شده است.

نقشهٔ بدنی

رانجئومورف‌ها دارای فرم برخالی و خودمتشابه هستند: آن‌ها از بخش‌های منشعب ساخته شده‌اند و هر بخش همان شکل کل را تکرار می‌کند. «برگ» اصلی بدن از اجزای «برگ‌مانند» منشعب تشکیل شده که هر کدام چند سانتی‌متر طول دارند. هر یک از این‌ها نیز از تعداد زیادی «برگچه» کوچک‌تر ساخته شده است. از نظر ساختاری، این‌ها لوله‌هایی هستند که توسط یک اسکلت آلی نیمه‌صلب نگه داشته شده‌اند. این نقشهٔ بدنی می‌توانست با استفاده از الگوهای تکوینی نسبتاً ساده شکل گرفته باشد.

بوم‌شناسی

رانجئومورف‌ها در محیط‌های دریایی کم‌عمق تا مغاکی زندگی می‌کردند، قادر به حرکت نبودند و هیچ اندام تولیدمثلی آشکاری نداشتند. ممکن است با انداختن برگ‌ها به صورت غیرجنسی تولیدمثل کرده باشند. از آنجا که بسیاری از آن‌ها پایین‌تر از سطحی از اقیانوس که نور خورشید می‌تواند نفوذ کند زندگی می‌کردند، نمی‌توانستند از طریق فتوسنتز زنده بمانند. هیچ شواهدی از روده یا دهان وجود ندارد. یک فرضیه این است که مواد مغذی آب دریا توسط اسمز در بدن آن‌ها تغلیظ می‌شده است. در میان جانداران زنده، تنها باکتری‌های اسموتروفیک به این شیوه زندگی می‌کنند، اما ساختار لوله‌ای برخالی رانجئومورف‌ها به آن‌ها مقدار غیرمعمولی از سطح را برای هر واحد حجم بدن می‌داد. این ساختار ممکن است رشد جانداران اسموتروف را به اندازه‌های بزرگ امکان‌پذیر کرده باشد. با این حال، پژوهشگران دیگر این شیوهٔ زندگی را نامحتمل می‌دانند و تغذیه تصفیه‌ای یا سازوکارهای دیگر را پیشنهاد می‌کنند.

بیشتر رانجئومورف‌ها توسط یک ساقه که به یک چسبانهٔ مدوّر ختم می‌شد، به کف دریا متصل بودند. چسبانه‌ها اغلب قبل از سنگواره شدن توسط امواج یا پوسیدگی از برگ جدا می‌شدند و به صورت سنگواره‌های دیسک‌مانند جداگانه‌ای حفظ می‌شدند که نام‌های سردهٔ خاص خود را به آن‌ها داده‌اند (مانند آسپیدلا). رانجئومورف‌های دیگر (مانند فراکتوفوسوس دوک‌شکل) به صورت مسطح روی سطح رسوب قرار می‌گرفتند.

اگرچه نمی‌دانیم رانجئومورف‌ها چه بوده‌اند، جنبه‌هایی از زندگی آن‌ها توسط ثبت سنگواره‌ها آشکار شده است. در برخی مناطق، تعداد زیادی برگ از یک سرده مشابه با هم یافت می‌شوند. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که سردهٔ فراکتوفوسوس می‌توانسته به دو روش تولیدمثل کند: نخست، با رها کردن یک ذرهٔ بافتی در اقیانوس که روی کف دریا فرود آمده و به یک فرد جدید تبدیل شود (یک «نیا»)، و دوم، «نیاها» با گسترش سریع از طریق ساقه‌های رونده گروه‌های اطراف از برگ‌های کوچک‌تر «والد» و «فرزند» را تشکیل دهند، درست همان‌طور که گیاهان مدرن مانند توت‌فرنگی‌ها توسط رونده‌ها گسترش می‌یابند.

مجموعه‌های سنگواره‌ای از نیوفاندلند و بریتانیا نشان می‌دهند که رانجئومورف‌ها می‌توانستند در گروه‌های بزرگ زندگی کنند. حداقل هفت سرده با رشته‌ها یا ساقه‌های رونده تا طول چهار متر در ارتباط هستند. این رشته‌ها از درون یا روی تشک‌های باکتریایی که ادیاکاران‌ها روی آن زندگی می‌کردند، عبور می‌کردند، با چسبانه‌ها (یا مرکز بدن در سرده‌های بدون چسبانه) ارتباط داشتند و حداقل در برخی موارد، افراد را به یکدیگر متصل می‌کردند. این شواهد نشان می‌دهد که رانجئومورف‌ها ممکن است با جذب مواد مغذی از تشک‌های باکتریایی تغذیه کرده باشند و حتی ممکن است جاندارانی کلونی بوده باشند (همان‌طور که مرجان‌ها امروزه هستند) تا گروه‌هایی از افراد نامرتبط.

خویشاوندی

جوامع رانجئومورف از نظر ساختار شبیه به جوامع جانوران تغذیه‌کننده از مواد معلق مدرن هستند، اما ارتباط ریخت‌شناسی آن‌ها با هیچ جاندار مدرنی دشوار است. پژوهشگران اولیه تصور می‌کردند که آن‌ها قلم‌های دریایی (مرجانیان) هستند، اما بررسی نمونه‌های خوب حفظ‌شدهٔ چارنیا نشان می‌دهد که برگ‌های منشعب رانجئومورف‌ها هم از نظر کالبدشناسی و هم الگوی رشد اساساً با قلم‌های دریایی متفاوت بودند و اجماع مدرن این است که آن‌ها نامرتبط هستند. رانجئومورف‌ها گاهی به طیفی از گروه‌های جانوری و آغازی مدرن نسبت داده شده‌اند، اما هیچ‌یک از این طبقه‌بندی‌ها در برابر بررسی دقیق تاب نیاورده‌اند؛ آن‌ها احتمالاً نشان‌دهندهٔ یک گروه ساقه‌ای منقرض‌شده از جانوران یا قارچ‌ها هستند. ساختار برخالی می‌تواند سازگاری با تغذیهٔ اسمزی باشد که به‌طور مستقل در گروه‌های مختلف فرگشت یافته است، اما اکنون بیشتر دیرینه‌شناسان آن را یک ویژگی اساسی بدن می‌دانند که از یک نیای مشترک به ارث رسیده است، که به این معنی است که رانجئومورف‌ها یک آرایهٔ طبیعی از جانداران هستند که بیشتر از آنکه به چیز دیگری مرتبط باشند، به یکدیگر مرتبط هستند. ساختار تکه‌دوزی‌شده نشان‌دهندهٔ خویشاوندی نزدیک با ارنیتومورف‌ها، یکی دیگر از آرایه‌های شکلی ادیاکاران که بدن آن‌ها از صفحاتی از لوله‌های کوچک متعدد ساخته شده بود، است.

تحلیلی در سال ۲۰۲۱ از ریخت‌شناسی و رشد چارنیا نتیجه گرفت که رانجئومورف‌ها یومتازوآهای اولیه‌ای بودند که به هیچ گروه جانوری زنده‌ای ارتباط نزدیک نداشتند.

پیوند به بیرون

• جف هشت: الگوهای برخالی حیات اولیه آشکار شد. در: نیوساینتیست. ۱۵ ژوئیه ۲۰۰۴
• تیا گوس: چرا موجودات برخالی باستانی ناپدید شدند. در: لایوساینس. ۱۱ اوت ۲۰۱۴ – بازسازی هنری
• براندون اسپکتر: این «شبکهٔ اجتماعی» ۵۰۰ میلیون ساله ممکن است به هیولاهای دریایی در شبیه‌سازی خود کمک کرده باشد. در: لایوساینس. ۵ مارس ۲۰۲۰