ریموندو فرانکتی

ریموندو فراکتی
ریموندو فرانکتی در دانکالیا، ۱۹۳۰
زادهٔ	۳۱ ژانویه ۱۸۹۱ فلورانس
درگذشت	۷ اوت ۱۹۳۵ (۴۴ سال) قاهره، جمهوری مصر
علت مرگ	سقوط هواپیما
آرامگاه	گورستان محلی ایتالیایی‌ها، ماساوا
ملیت	ایتالیا
پیشه	جهانگرد
شناخته‌شده برای	«مسافرت به قاره افریقا و کشف ناشناخته‌ها»
والدین	آلبرتو فرانکتی (پدر) و مارگاریتا دی آرنولدو لِوی (مادر)

ریموندو فرانکتی (به ایتالیایی: Raimondo Franchetti) (فلورانس، ۳۱ ژانویه ۱۸۹۱ - قاهره، ۷ اوت ۱۹۳۵) یک جهانگرد ایتالیایی و یکی از مهمترین جهانگردان قرن بیستم، به ویژه در آفریقا بود.

به لطف منابع مالی عظیمی که پس از مرگ پدربزرگش (در سال ۱۹۰۵) به ارث برده بود، در سال ۱۹۰۷، در سن هجده سالگی، سفری اکتشافی به آمریکای شمالی را آغاز کرد و در آنجا از کوه‌های راکی، بین ایالات متحده و کانادا، عبور کرد. پس از خدمت سربازی، سفرهای خود را با نخستین ماجراجویی‌های واقعی خود به عنوان یک کاوشگر از سر گرفت و به هندوچین و مقاصد سالگاری مانند مالزی، آنام و مجمع‌الجزایر اندونزی روی آورد. در سال ۱۹۱۱، انقلاب شین‌های چین را مستند کرد و در سال ۱۹۱۲ از سودان بازدید کرد.

بین سال‌های ۱۹۱۲ تا ۱۹۱۴، او بارها از قاره آفریقا، که در آن زمان نمادی از ماجراجویی و جذابیت اسرارآمیز در اروپا بود، بازدید کرد. او در سرزمین‌های از پیش کشف شده (اوگاندا، سودان، کنیا و غیره) به دنبال شکارهای عجیب و غریب گشت و در امتداد نیل قایقرانی کرد و وارد بحر الغزال، منطقه‌ای که در آن زمان تا حدی دست نخورده بود، شد. در یکی از این سفرها، او لوکا کومریو (عکاس رسمی خاندان ساووی و پیشگام مستندسازی و صنعت فیلم ایتالیا) را با خود برد و در طول سفرهای شکار، از بقایای حیوانات کشته شده و در میان رقص‌های سنتی ساکنان محلی از خودش فیلم گرفت و توجه ویژه‌ای به رسانه‌ها نشان داد: سفرهای او همیشه با مواد شمایل‌نگاری فراوان مستند می‌شد و در نهایت به شهادت‌های مهمی تبدیل شد که در فیلم‌های کوتاه مختلف توسط کارگردانان معاصر نیز مورد استفاده مجدد قرار گرفت، مانند شهادت سینمایی-عکاسی او در مورد کاوش دانکالیا^[۱]. یافته‌های قوم‌نگاری و تاکسیدرمی که در طول سفرها و شکارهای او در خاور دور و آفریقا جمع‌آوری شده بود، توسط ریموندو فرانکتی و پس از مرگ او توسط همسرش بیانکا به موزه‌های مدنی رجیو امیلیا اهدا شد.

در طول جنگ جهانی اول، ریموندو، اگرچه در یک واحد سواره نظام آموزش دیده بود، اما در جبهه در سپاه مسلسل زرهی خدمت کرد، جایی که تجربه او به عنوان راننده، او را به یک دارایی ارزشمند تبدیل کرد و در آنجا اعمال قهرمانانه متعددی انجام داد، که به همین دلیل نامزد دریافت مدال نقره شد، اما او این پیشنهاد را رد کرد و از پیشنهاد دهنده اعاجزانه درخواست پس گرفتن پیشنهاد را کرد (برخی می‌گویند از ترس اینکه رفقایش در ارتش از ریشه‌های ثروتمند او مطلع شوند و تصور کنند که با او به خوبی رفتار می‌شود). او از سال ۱۹۱۵ تا ۱۹۱۹ در جبهه ماند و حتی پس از پیمان‌های صلح، در اینسبروک با واحدهایی که از قلمرو محافظت می‌کردند، ماند. پس از ترخیص از خدمت سربازی، به خانه خود در ونیز بازگشت و در کاخ کاوالی-فرانکتی اقامت گزید.

در سال ۱۹۲۰، در ونیز، او با کنتس بیانکا موچنیگا روکا، که از طرف مادری،‌ از نوادگان خانواده دوج موچنیگو بود، ازدواج کرد. آنها چهار فرزند پیدا کردند: لائورتانا )(Lauretana) (با نام عامیانه «سیمبا» (Simba)‌ در زبان سواحیلی به معنی "شیر"است)، لوریان، آفدرا (که نامش از آتشفشانی در کوه‌های داناکیل گرفته شده بود و همسر چهارم هنری فوندا شد)، و ریموندو نانوک (که نامش از یک خرس قطبی گرفته شده است). از سال ۱۹۲۱، سفرهای او عمدتاً بر آفریقا متمرکز شد و از آنجا آثار باستانی متعددی با ارزش‌های طبیعت‌گرایانه و قوم‌نگاری به ارمغان آورد. ظهور دولت فاشیستی موسولینی احتمالاً با استقبال ریموندو روبرو شد، اما حداقل تا زمانی که فاشیسم به موضوعی نزدیک به قلب او (یعنی گسترش ایتالیا در آفریقا) نپرداخت اشتیاق خاصی نشان نداد.

"مرحله دوم" زندگی ریموندو به عنوان یک کاوشگر آغاز شد؛ او که دیگر از دنبال کردن مسیرهای شناخته‌شده راضی نبود، بین سال‌های ۱۹۲۸ و ۱۹۲۹ بلندپروازانه‌ترین کار خود را انجام داد: او داناکیل تقریباً ناشناخته را از شرق به غرب، از ساحل اریتره تا ارتفاعات اتیوپی، از عصب تا مای سو کاوش کرد، سپس به صحرای داناکیل بازگشت و آن را دوباره پیمود، جنوبی‌تر از برنامه سفر قبلی، و سپس به ساحل بازگشت. در حالی که بیشتر همراهانش، که از خستگی و بیماری خسته شده بودند، پس از رسیدن به آکروکرو مجبور به قطع سفر شدند، ریموندو، مالیونة (Maglione) کانی‌شناس و کراوری (Craveri)‌ اپراتور، سفر خود را در سراسر زمین‌های پست به صورت معکوس از سر گرفتند^[۲] و موفق شدند به یکی از اهداف اعلام‌شده فرانکتی دست یابند: یافتن بقایای کاوشگرانی مانند جوزپه ماریا جولیتی و بیلیری‌ (Biglieri) که نیم قرن قبل از آنها (در سال ۱۸۸۱) وارد آن مناطق شده بودند و دیگر هرگز دیده نشدند (آنها توسط مهاجمان مورد حمله قرار گرفته و نابود شده بودند). ریموندو با مردم و رهبران محلی دوست شد و ارتباط برقرار کرد؛ این امر زمانی مفید واقع شد که او در آماده‌سازی برای جنگ در آفریقا، خود را وقف کار اطلاعاتی در میان مردم حبشه از طرف دولت ایتالیا کرد. دوست او، ساوریو پاتریزی، متخصص شاخ آفریقا، نیز به این اقدام اضافه شد.^[۳]

سفر فرانکتی هرچند در سکوت نتایج سیاسی قابل توجهی داشت. این زمانی بود که ایتالیا روابط دوستانه خود را با اتیوپی، به رهبری امپراتور جوان هایله سلاسی، حفظ کرد، به این امید که از طریق تجارت با ارتفاعات، حمایت آن را برای تقویت اقتصاد رو به زوال مستعمره اریتره به دست آورد. با این حال، از سوی دیگر، روابطی نیز، کم و بیش مخفیانه، با برخی از فئودال‌های ستیزه‌جوی اتیوپی، که همیشه با قدرت مرکزی مخالفت می‌کردند، برقرار می‌شد. یکی از قدرتمندترین این فئودال‌ها، راس هایلو (Ras Hailù)، ارباب قلمرو ثروتمند گججام (Goggiam)‌ بود که بخش بزرگی از دریاچه تانا، یکی از مخازن اصلی تغذیه‌کننده نیل، را نیز در بر می‌گرفت. چندین سال بود که هم بریتانیای کبیر و هم ایتالیا سعی داشتند با جلب رضایت هایلو، اجازه ساخت سدی بر روی تانا را به دست آورند، سدی که می‌توانست کنترل نیل و در نتیجه کنترل مستعمره بریتانیا، سودان، تا مصر را تضمین کند. فرانکتی چند ماه قبل از عزیمت به داناکیل با هایلو ملاقات کرده بود. دلیل خوبی وجود دارد که باور کنیم یکی از اهداف اصلی این لشکرکشی دقیقاً «ارتقای» توانایی‌ها و قدرت ایتالیا در اتیوپی و همچنین ارسال مقدار مشخصی سلاح و مهمات به هایلو بوده است. اگر عزیمت هیئت اعزامی ایتالیا به دلایل دیپلماتیک و بوروکراتیک (که به شدت مورد نارضایتی بارون بود) بارها به تعویق نمی‌افتاد، «کمک‌های مادی» (اسلحه و مهمات) نه در بهار ۱۹۲۹، بلکه در زمستان ۱۹۲۸، در حالی که دولت هایله سلاسی هنوز در تلاش برای سرکوب شورش‌های داخلی اوگرات (Uoggerat)، آزبو گالا (Azebò Galla) و رایا گالا (Raia Galla) بود، از راه می‌رسید و بدین ترتیب ضعف خاصی را در برابر اربابان فئودال نشان می‌داد.

این هیئت اعزامی با استقبال پیروزمندانه رژیم فاشیست روبرو شد و بعداً به عنوان بخشی از از فعالیت‌های سیاسی بین‌المللی بسیار مرتبط با شاخ آفریقا، در میان فعالیت‌هایی که در رقابت با قدرت‌های استعماری و سرمایه‌داران آمریکایی و اروپایی (که از قرن نوزدهم در آفریقا فعالیت می‌کردند) بودند، مورد تجلیل قرار گرفت. از آن به بعد، فرانکتی، که انگیزه‌اش ناسیونالیسم قوی بود، فعالیت‌های خود را بدون هیچ پاداشی در اختیار دولت ایتالیا قرار داد، با وجود اینکه هرگز به حزب فاشیست نپیوسته بود. در سال ۱۹۳۲، او تلاش کرد تا امپراتور مشروع ایاسو پنجم را به تخت سلطنت اتیوپی بازگرداند و جایگزین هایله سلاسی غاصب شود، اما شکست خورد. در سال ۱۹۳۵، با توجه به جنگ قریب‌الوقوع علیه اتیوپی، او در بیلول، نزدیک عصب، مستقر شد تا به لطف ارتباطات متعدد خود با رهبران و افراد سرشناس محلی، در سازماندهی اطلاعات ایتالیا در محل شرکت کند و آنها را ترغیب کند تا در زمان مناسب از ایتالیا جانبداری کنند.

پس از بازگشتی کوتاه به ایتالیا، او برای همراهی لوئیجی راتزا، وزیر امور عمومی پادشاهی ایتالیا، به اتیوپی بازگشت. هواپیما که از گیدونیا به مقصد اسمره در اریتره پرواز کرده بود، یک شب در قاهره توقف کرد. صبح روز ۷ آگوست ۱۹۳۵، ده دقیقه پس از برخاستن، انفجاری باعث سقوط هواپیما شد و هر هفت سرنشین آن (سه مسافر و چهار خدمه) کشته شدند.

این حادثه بلافاصله توجه گسترده‌ای را به خود جلب کرد، از جمله در مطبوعات خارجی، و بلافاصله گمانه‌زنی‌هایی مبنی بر اینکه این یک اقدام تروریستی بوده است، که شاید توسط مأموران مخفی بریتانیا انجام شده باشد، وجود داشت، اما علل واقعی هرگز روشن نشد. در واقع، کمیسیون تحقیق اعزامی توسط دولت ایتالیا، احتمالاً به دلایل مصلحت سیاسی (به دلیل وقوع قریب‌الوقوع جنگ آفریقا، زمان آشفتگی برای فعالیت‌های دیپلماتیک بریتانیا و ایتالیا بود)، به سرعت اعلام کرد که تعیین علت حادثه غیرممکن است و این سوءظن را ایجاد کرد که این حادثه کاملاً تصادفی نبوده است.^[۴]

مراسم تشییع جنازه‌ای با حضور موسولینی در ۱۹ آگوست در رم برای هفت قربانی این حادثه برگزار شد.[۱]

عشق بارون به شاخ آفریقا تا پایان باقی ماند و در وصیت‌نامه‌های دفن او مشهود است: او درخواست کرده بود که در آفریقا، در عصب، دفن شود و در آنجا ماند، تا اینکه با حذف گورستان ایتالیایی‌ها در عصب، بقایای او به ماساوا منتقل شد، جایی که هنوز هم در گورستان محلی ایتالیایی‌ها قرار دارد.

از وسایل باقیمانده از فرانکتی،‌ دو مجموعه حفظ شده است:

نخستین مجموعه شامل مصنوعات قوم‌نگاری از خاور دور (مالزی، جاوه، بورنئو، سلبس، گینه نو، هندوچین) است که توسط بارون پس از بازگشت از سفرهای ماجراجویانه‌اش در سال‌های ۱۹۱۱ و ۱۹۱۲ اهدا شده است. این مجموعه‌ها شامل روایت‌هایی از گروه‌های قومی کیکویو (Kikuyu)، مرو (Meru) و شیلوک (Scilluc) است که او بین سال‌های ۱۹۱۲ تا ۱۹۱۴ در آفریقا با آنها مواجه شده بود. این مجموعه‌ها بر جنبه‌های مختلف زندگی مردم، از جمله سلاح‌ها، اشیاء روزمره، لباس‌ها، زیورآلات، آلات موسیقی و عکس‌ها تمرکز دارند که مورد اخیر در بایگانی موزه‌ها نگهداری می‌شود.

مجموعه دوم شامل غنائم شکار، عمدتاً آفریقایی است که در ابتدا به عنوان اثاثیه عجیب و غریب در اقامتگاه‌های خانوادگی قرار داده شده و پس از مرگ بارون توسط وراث او اهدا شده است. این مجموعه شامل نمونه‌های طبیعی، جمجمه، پوست، مجسمه‌های نیم‌تنه و غنائم گونه‌های متعدد، از جمله انواع بز کوهی و غزال، فیل، زرافه و کرگدن است که در قسمت بالایی سالن‌های جانورشناسی و مردم‌شناسی و در راهروهای بین ویترین‌ها قرار دارند. تنها یافته از سفر سال ۱۹۰۷ به آمریکای شمالی، پوست یک خرس قطبی است. بازسازی برخی از صحنه‌های شکار از نکات قابل توجه است.^[۵]

• ویلا فرانکتی
• کاخ کاوالی-فرانکتی