زندگی‌نامه‌های زنان نمونه

زندگی‌نامه‌های زنان نمونه
یک چاپ‌نقش چوبی از کتاب در دههٔ یازدهم میلادی
نویسنده(ها)لیو شیانگ
عنوان اصلی列女傳
کشوردودمان هان
زبانزبان چینی کلاسیک
گونه(های) ادبیزندگی‌نامه
تاریخ نشر
ح. 18 پیش از میلاد
۹۲۰٫۰۵۱
کتابخانه کنگرهPG3366.S6
متن اصلی
列女傳 در چینی ویکی‌نبشته
زندگی‌نامه‌های زنان نمونه
نویسه‌های چینی سنتی列女傳
نویسه‌های چینی ساده‌شده列女传
معنای تحت‌اللفظیمجموعهٔ زندگی‌نامه‌های زنان

زندگی‌نامه‌های زنان نمونه (چینی سنتی: 列女傳) اثری است که حدود سال ۱۸ پیش از میلاد، به‌دست لیو شیانگ، دانشمند دورهٔ هان، گردآوری و تدوین شده است. این کتاب شامل ۱۲۵ شرح‌حال از زنان شایسته در چین باستان است که مطالب آن‌ها از منابع تاریخی کهن چین، از جمله سالنامهٔ بهار و پاییز، زو ژوان و گزارش‌های تاریخ‌نگار بزرگ، اقتباس شده است. این اثر به مدت دو هزار سال به‌عنوان یکی از متون درسی معیارِ کنفوسیوسی برای آموزش اخلاقی و تربیت زنان در چین سنتی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

توصیف

زندگی‌نامه‌های آرمانی در هشت دفتر تقسیم‌بندی شده‌اند که دفتر هشتم، افزوده‌ای از ویراستاری ناشناس است؛ این تقسیم‌بندی در ادامه آمده است.

فصل چینی ترجمه
۱ 母儀傳 الگوهای کدبانویی
۲ 賢明傳 شایسته و فرهیخته
۳ 仁智傳 خیرخواه و خردمند
۴ 貞順傳 پاکدامن و فرمانبردار
۵ 節義傳 پایبند اصول و درستکار
۶ 辯通傳 سخنرانان برجسته
۷ 孽嬖傳 محبوبان فاسد
۸ 續列女傳 زندگی‌نامه‌های تکمیلی

این کتاب از قالب زندگی‌نامه‌نویسیِ «لیه‌ژوان» (به معنای «مجموعهٔ زندگی‌نامه‌ها») پیروی می‌کند که سیما چیان، تاریخ‌نگار چینی، آن را بنیان نهاد. واژهٔ «لیه‌نو» (به معنای «زنان نامدار در تاریخ») گاه با «لیه‌نو» (烈女، به معنای «زنان شهید» یا «زنان فداکار») یکسان تلقی شده است؛ اصطلاحی که نوکنفوسیوسیان برای اشاره به «زنی که پس از مرگ همسرش، به‌جای ازدواج مجدد، خودکشی می‌کند؛ [و] زنی که در دفاع از شرافت خود جان می‌بازد» به کار می‌بردند.

ابتکار متون چینی آنلایت در دانشگاه ویرجینیا نسخه‌ای الکترونیکی از لیه‌نو ژوآن ارائه می‌کند که هم شامل متن دیجیتال‌شدهٔ چینی و هم تصاویری از یک نسخهٔ چاپ چوبی متعلق به دورهٔ سونگ است. این نسخه دارای تصویرگری‌هایی از گو کای‌ژی (حدود ۳۴۴–۴۰۵ میلادی)، هنرمند دودمان جین، است.[۱]

زندگینامه‌های قابل توجه

زن آدمکش.

فصل نخست، الگوهای کدبانویی (母儀傳؛ مو یی ژوان):

  • اِهوانگ و نویینگ، دختران امپراتور یائو؛ هر دو با جانشین او، امپراتور شون، ازدواج کردند و مشاوره‌های سیاسی ارزشمندی به او ارائه دادند.
  • جیانگ یوان، مادر باکرهٔ هو جی و از طریق او، به‌طور غیرمستقیم، نیای خاندان ژو به‌شمار می‌آمد.
  • جیاندی، همسر امپراتور کو؛ گفته می‌شود پس از بلعیدن تخم یک پرندهٔ سیاه باردار شد.
  • بانو توشان، همسر یوی بزرگ؛ او به پسرش، چی، امپراتور آینده، آموخت که چگونه فرمانروایی شایسته و بافضیلت باشد.
  • بی بینگ، همسر شاه تانگ، بنیان‌گذار سلسلهٔ شانگ؛ گفته می‌شود که میان همسران و کنیزان تانگ نظم و احترام برقرار کرد و مانع بروز حسادت و بدگویی میان آنان شد.
  • تای سی (سده‌های دوازدهم تا یازدهم پیش از میلاد)، همراه با تای‌جیانگ و تائو رِن، یکی از سه مادرِ سلسلهٔ ژو بود؛ سلسله‌های بعدی او را به‌عنوان الگوی آرمانی همسر امپراتور ستوده‌اند.
  • ژوانگ جیانگ (درگذشتهٔ ۶۹۰ پیش از میلاد)، دختر دوک ژوانگِ چی؛ آموزگارش او را به سبب رفتار نامناسبش سرزنش کرد و پس از آن، ژوانگ جیانگ شیوهٔ زندگی خود را اصلاح کرد.
  • مِنگ مو (سدهٔ چهارم پیش از میلاد)، مادر منسیوس؛ مادری تنها بود که با وجود زندگی در فقر، اهمیت آداب معاشرت و دانش‌اندوزی را به پسرش آموخت.

فصل دوم، شایسته و فرهیخته (賢明傳؛ شیان مینگ ژوان):

  • ملکه جیانگ (درگذشتهٔ ۷۸۲ پیش از میلاد)، همسر شاه شوانِ ژو؛ فروتنی فوق‌العادهٔ او موجب شد شوان به‌جای پرداختن به کنیزان و همسران خود، بر امور کشورداری تمرکز کند.
  • بانو شائو وِی (سدهٔ هفتم پیش از میلاد)، کنیز شاه هوانِ چی؛ با پادرمیانی موفق شد شاه را متقاعد کند که از حمله به سرزمین مادری او، وِی، صرف‌نظر کند.
  • چی جیانگ (سدهٔ هفتم پیش از میلاد)، همسر دوک وِنِ جین؛ هنگامی که وِن از بازپس‌گیری سرزمین مادری خود امتناع کرد، او را مست کرد و سپس به آنجا برد و بدین‌ترتیب او را وادار کرد دست به اقدام بزند.
  • دوشس موِ چین (سدهٔ هفتم پیش از میلاد)، همسر دوک موی چین؛ اشک‌های او و تهدیدش به خودسوزی، دوک را متقاعد کرد که از کشتن برادرش صرف‌نظر کند.
  • بانو فَن (سده‌های هفتم تا ششم پیش از میلاد)، همسر محبوب شاه ژوانگِ چو؛ با خودداری از خوردن گوشت تا زمانی که شاه از علاقهٔ افراطی خود به شکار دست بکشد، او را متقاعد کرد که از این کار بکاهد.
  • بانو ژائو (سدهٔ هفتم پیش از میلاد)، همسر دوم ژائو تسوی؛ او شوهرش را متقاعد کرد با همسر نخست و پسر ارشد خود آشتی کند.
  • همسر لیوشیا هوی (سدهٔ هفتم پیش از میلاد)؛ اصرار داشت که خودش خطابهٔ سوگواری همسرش را ایراد کند، زیرا هیچ‌کس به‌اندازهٔ او از کردار و فضایل همسرش آگاهی نداشت.

فصل سوم، خیرخواه و خردمند (仁智傳؛ رِن ژی ژوان):

  • دِنگ مان، همسر شاه ووِ چو (سدهٔ هشتم پیش از میلاد)؛ به سبب ضرب‌المثلی مشهور است که بیان می‌کند از سنت و مشیت آسمانی چنین است که پس از رونق و شکوفایی، زوال فرا رسد.
  • دوشس موِ شو (سدهٔ هفتم پیش از میلاد)، که گفته می‌شود نخستین شاعر زن چین بوده است؛ او را به سبب به خطر انداختن جایگاه و موقعیت خود برای درخواست کمک به سرزمین مادری‌اش، وِی، هنگامی که مورد حمله قرار گرفت، به یاد می‌آورند.
  • مادر سون‌شو آئو (سدهٔ هفتم پیش از میلاد)؛ او پسرش را به سبب انجام دادن کارهای نیک در خفا ستود، زیرا باور داشت این کار در آینده برای او خوش‌یمنی و اقبال به همراه خواهد داشت.
  • همسر ژائو کوئو (سدهٔ سوم پیش از میلاد)؛ او کوشید هم پسرش و هم شاه شیائوچِنگِ ژائو را متقاعد کند که پسرش گزینهٔ مناسبی برای فرماندهی ارتش نیست. بااین‌حال، به هشدار او توجهی نشد و ارتش، همراه با پسرش، نابود شد.

فصل چهارم، پاکدامن و فرمانبردار (貞順傳؛ ژِن شون ژوان):

  • بانو مِنگ (سدهٔ هفتم پیش از میلاد)، همسر شاه شیائوِ چی؛ به سبب فروتنی و پاکدامنی‌اش شهرت داشت و هنگامی که احساس کرد ممکن است در برابر مردم بی‌آبرو شود، به‌جای تحمل چنین رسوایی‌ای خود را حلق‌آویز کرد.
  • بانو مِنگ جیانگ (سدهٔ سوم پیش از میلاد)؛ هنگامی که از مرگ همسرش آگاه شد، آن‌قدر گریست که بخشی از دیوار بزرگ چین فرو ریخت و استخوان‌های همسرش از زیر آوار نمایان شد.
  • بو یینگ (سدهٔ ششم پیش از میلاد)، مادر شاه ژائوِ چو؛ هنگامی که شاه هِلوی وو قصد تجاوز به او را داشت، با چاقو در برابر او ایستاد و دربارهٔ اصول اخلاقی به او هشدار داد؛ چنان‌که شاه از شرمساری عقب‌نشینی کرد.
  • ژِن جیانگ (سدهٔ ششم پیش از میلاد)، همسر نخست شاه ژائوِ چو؛ هنگامی که سیل جاری شد، از ترک محل خودداری کرد، زیرا پیک، نشان فرمان شاه را همراه نداشت؛ او پیش‌تر سوگند خورده بود که بیش از هر چیز از فرمان شاه اطاعت کند. ازاین‌رو، پیش از آنکه نشان فرمان بازگردانده شود، جان باخت.

فصل پنجم، پایبند اصول و درستکار (節義傳؛ جیه ژی ژوان):

  • ژنگ مائو (سدهٔ هفتم پیش از میلاد)، همسر اصلی شاه چِنگِ چو؛ او به شوهرش توصیه کرد پسر ارشدش، شانگ‌چن، را به ولیعهدی منصوب نکند. هنگامی که چنگ نگرانی‌های او را ناشی از حسادت دانست و نادیده گرفت، ژنگ مائو برای هشدار دادن به او دست به خودکشی زد.
  • هوای یینگ (۶۵۰–۶۲۰ پیش از میلاد)؛ از فرار همراه با همسرش خودداری کرد، زیرا به پدرش وفادار بود؛ سپس از گفتن نقشهٔ فرار به پدرش نیز خودداری کرد، زیرا وفاداری به همسرش را بر آن مقدم می‌دانست.
  • بانو یوئه (سدهٔ پنجم پیش از میلاد)، دختر شاه گووجیانِ یوئه؛ او با موفقیت همسرش، شاه ژائوِ چو، را سرزنش و متقاعد کرد که نباید لذت و خوش‌گذرانی را بر رسیدگی به امور کشور مقدم بدارد.

فصل ششم، سخنرانان برجسته (辯通傳؛ بیان تونگ ژوان):

  • بانو یوئه (سدهٔ چهارم پیش از میلاد)، کنیز شاه وِیِ چی؛ هنگامی که به خیانت متهم شد، با دفاع موفق از خود توانست بی‌گناهی‌اش را اثبات کند.
  • ژونگ‌لی چون (سدهٔ چهارم پیش از میلاد)، شاه شوانِ چی را از وجود «چهار خنجر» که پادشاهی او را تهدید می‌کردند آگاه ساخت و بدین‌ترتیب او را واداشت از هرزگی و تجمل‌گرایی دست بردارد و به‌جای آن، کشورداری صادقانه و شایسته را در پیش گیرد.
  • سو لیو نو (سده‌های چهارم تا سوم پیش از میلاد)، که نامش به‌معنای تحت‌اللفظی «زنِ گردن‌کلوخی» است؛ او شاه مینِ چی را شگفت‌زده کرد، زیرا نه از ظاهر یا جایگاه اجتماعی خود شرمسار بود و نه از خودِ شاه هراسی به دل راه می‌داد.
  • خواهرزادهٔ ژوانگ (سدهٔ سوم پیش از میلاد)؛ به شاه چینگ‌شیانگِ چو هشدار داد که اگر فرمانروایی خود را با رفتار و کردار شایسته آغاز نکند و الگویی برای مردم نباشد، کشورش با مصیبت‌های فراوانی روبه‌رو خواهد شد.

فصل هفتم، محبوبان فاسد (孽嬖傳؛ نیه بی ژوان):

  • مو شی (سدهٔ هفدهم پیش از میلاد)، کنیزی که گفته می‌شود نفوذ او در سقوط سلسلهٔ شیه نقش داشته است.
  • داجی (درگذشتهٔ ۱۰۴۶ پیش از میلاد)، به شکنجه و اعدام علاقه داشت و حتی شخصاً به شکنجهٔ زندانیان می‌پرداخت.
  • بائو سی (درگذشتهٔ ۷۷۱ پیش از میلاد)؛ سرگرمی او از برافروختن مشعل‌های هشدار باعث شد شاه یوِ ژو از این شیوه سوءاستفاده کند؛ در نتیجه، هنگامی که خطر واقعی فرا رسید، دیگر کسی برای یاری نشتافت.
  • شوان جیانگ (۷۳۰–۶۹۰ پیش از میلاد)، همسر دوک شوانِ وِی؛ برای تضمین جانشینی پسر خود، نقشهٔ قتل پسرخوانده‌اش را ترتیب داد.
  • وِن جیانگ (درگذشتهٔ ۶۷۳ پیش از میلاد)؛ پس از آنکه همسرش از رابطهٔ نامشروع او با برادر ناتنی‌اش آگاه شد، ترتیب قتل همسرش را داد.
  • آی جیانگ (درگذشتهٔ ۶۶۰ پیش از میلاد)، همسر دوک ژوانگِ لو؛ در قتل جانشینان بلافصل ژوانگ تا حدی نقش داشت.
  • بانو یی (درگذشتهٔ ۶۵۱ پیش از میلاد)، کنیز دوک شیانِ جین؛ او مسئول آشوب لی جی بود که طی آن، ولیعهد تعیین‌شده به خیانت متهم و وادار به خودکشی شد.
  • مو جیانگ (۶۲۱–۵۶۴ پیش از میلاد)؛ از جانب همسرش و پسرش حکومت می‌کرد و دربارهٔ مسائلی همچون جنگ و دیپلماسی تصمیم می‌گرفت.
  • شیا جی (سدهٔ هفتم پیش از میلاد)؛ گفته می‌شود چندین بار ازدواج کرده و روابط خارج از ازدواج متعددی داشته است.
  • بانو نان‌زی (درگذشتهٔ ۴۸۰ پیش از میلاد)؛ به‌طور مستقل بر دولت وِی حکومت می‌کرد و همین امر به رویارویی او با کنفوسیوس انجامید.

فصل هشتم، زندگی‌نامه‌های تکمیلی (續列女傳؛ شو لیه نو ژوان)، که بعداً به کتاب اضافه شد:

  • بانو شیان (درگذشتهٔ ۶۶ پیش از میلاد)، همسر دولتمرد هوئو گوانگ؛ دستور قتل امپراتریس شو پینگ‌جون را داد تا دختر خودش به‌جای او امپراتریس شود.
  • همسر سلطنتی فِنگ (درگذشتهٔ ۶ پیش از میلاد)، همسر محبوب امپراتور یوانِ هان؛ رقیبش، همسر سلطنتی فو، او را وادار به خودکشی کرد. فو پیش‌تر شماری از بستگان فِنگ را شکنجه کرده و به قتل رسانده بود.
  • همسر سلطنتی بان (۴۸–۲ پیش از میلاد)، کنیز امپراتور چِنگِ هان که به‌عنوان دانشمند و شاعر شهرت داشت؛ ژائو فِی‌یان، محبوب جدید امپراتور، او را به جادوگری متهم کرد، اما بان با ایراد خطابه‌ای شورانگیز توانست جان خود را نجات دهد.
  • امپراتریس ژائو فِی‌یان (حدود ۴۵–۱ پیش از میلاد)، رقصنده‌ای که همراه با خواهرش، ژائو هِده، به محبوبان امپراتور چِنگِ هان تبدیل شدند؛ پس از آنکه او و هِده همهٔ رقبای خود را از میان برداشتند، فِی‌یان در سال ۱۶ پیش از میلاد به مقام امپراتریسی رسید.
  • امپراتریس وانگ (۸ پیش از میلاد–۲۳ میلادی)، دختر وانگ مانگ و آخرین امپراتریس هان غربی؛ حتی پس از آنکه پدرش این سلسله را سرنگون کرد، به خاندان سلطنتی وفادار ماند و در برابر همهٔ تلاش‌های پدرش برای واداشتن او به ازدواج مجدد مقاومت کرد.
  • بانو هان (درگذشته حدود ۲۵ میلادی)، همسر امپراتور گِنگشی؛ علاقهٔ شدید او به نوشیدن مشروبات الکلی چنان دانسته می‌شد که موجب سقوط امپراتور شد.
  • امپراتریس ما (درگذشتهٔ ۷۹ میلادی)، همسر امپراتور مینگِ هان؛ مشاور سیاسی‌ای بود که به فروتنی و ساده‌زیستی شهرت داشت و از خویشاوندسالاری نیز پرهیز می‌کرد.

به قلم نویسندهٔ همکار، هوانگ‌فو می:

  • ژائو ئه، بانویی اشراف‌زاده از دولت سائو وِی در دورهٔ سه پادشاهی؛ قاتل پدرش را گردن زد و سپس خود را تسلیم کرد.
  • شیاهو لینگ‌نو، بانویی اشراف‌زاده از دولت سائو وِی در دورهٔ سه پادشاهی؛ پس از آنکه خانوادهٔ همسرش به اتهام خیانت اعدام شدند، از ازدواج مجدد خودداری کرد.
  • وانگ یی، همسر ژائو آنگ.

جستارهای وابسته

پانویس

منابع

  • Carlitz, Katherine. (1991). "The Social Uses of Female Virtue in Late Ming Editions of Lienu Zhuan". Late Imperial China 12.2: 117-48.
  • Raphals, Lisa. (1998). Sharing the Light: Representations of Women and Virtue in Early China. SUNY Press.
  • O'Hara, Albert Richard, tr. (1945). The position of woman in early China: according to the Lieh nu chuan, "The biographies of Chinese women". Washington, DC: Catholic University of America Press. 1955 reprint. Hong Kong: Orient Publishing Co. 1980 reprint. Westport, CT: Hyperion Press.

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.