علامت صلیب

به زیرنویس مراجعه کنید
مراحل انجام علامت صلیب بزرگ در آیین‌های کاتولیک لاتین و پروتستان
یک کشیش اوانجلیک-لوتری در حین آیین عشای ربانی در کلیسای سوئد، علامت صلیب را به همراه عروس و داماد انجام می‌دهد

علامت صلیب (لاتین: signum crucis)، که با نام‌های تکریم خود یا صلیب کشیدن نیز شناخته می‌شود، هم یک دعا و هم یک برکت آیینی است که توسط اعضای برخی شاخه‌های مسیحیت انجام می‌شود. این یک دعای بسیار مهم است زیرا مسیحیان به ایمان خود به خدای تثلیث، یا تثلیث: خدای پدر، خدای پسر و روح‌القدس اذعان می‌کنند. سه نوع علامت صلیب وجود دارد، از جمله علامت صلیب بزرگ که بر روی بدن کشیده می‌شود، علامت صلیب کوچک که بر روی پیشانی یا اشیاء ترسیم می‌شود، و همچنین علامت صلیب کوچک‌تر که بر روی پیشانی، لب‌ها و قلب کشیده می‌شود.[۱][۲][۳][۴][۵][۶]

استفاده از علامت صلیب به مسیحیت اولیه بازمی‌گردد، به‌طوری که رساله قرن سوم میلادی با عنوان سنت رسولی دستور می‌دهد که از آن در حین جن‌گیری صغیر در غسل تعمید، در حین شست‌وشوها پیش از دعا در زمان‌های ثابت دعا، و در زمان‌های وسوسه استفاده شود.[۷]

علامت صلیب بزرگ با ترسیم یک صلیب عمودی یا صلیب یونانی بر روی بدن با دست راست انجام می‌شود و اغلب با تلاوت شفاهی یا ذهنی فرمول تثلیث همراه است: «به نام پدر، و پسر، و روح‌القدس (یا به طور سنتی در انگلیسی، روح مقدس). آمین. »[۵][۸][۹] این حرکت، ترسیم شکل یک صلیب در هوا یا بر روی بدن خود فرد است که بازتاب‌دهنده شکل سنتی صلیب در تصلیب عیسی است. در مواردی که این کار با انگشتان به هم چسبیده انجام می‌شود، دو شکل اصلی وجود دارد: یکی—سه انگشت (برای نشان دادن تثلیث)،[۱۰] از راست به چپ—که منحصراً توسط مسیحیانی استفاده می‌شود که به کلیسای ارتدکس شرقی، کلیسای مشرق، کلیساهای لوتری شرقی و کلیسای کاتولیک شرقی در سنت‌های بیزانسی و سریانی تعلق دارند؛ دیگری—از چپ به راست و سپس به وسط، با انگشتانی غیر از سه انگشت—که توسط مسیحیانی استفاده می‌شود که به کلیسای لاتین از کلیسای کاتولیک، لوتریانیسم، انگلیکان و کلیساهای ارتدکس مشرقی تعلق دارند. علامت صلیب بزرگ در برخی از فرقه‌های متدیسم و در برخی شاخه‌های کالوینیسم استفاده می‌شود.

استفاده از علامت صلیب کوچک در مسیحیت اولیه توسط ترتولیان، از پدران کلیسای پیش از نیقیه، مستند‌شده است که در سال ۲۰۴ میلادی در کتاب De Corona ('درباره تاج‌ها') نوشت: «در تمام اعمالمان، وقتی وارد می‌شویم یا خارج می‌شویم، وقتی لباس می‌پوشیم، وقتی می‌شوییم، هنگام صرف غذا، پیش از خوابیدن، ما بر پیشانی خود علامت صلیب را ترسیم می‌کنیم. »[۳][۱۱][۱۲] ترتولیان بر عمل مسیحیان در ترسیم این علامت صلیب کوچک بر روی اشیاء، مانند تخت‌خواب خود پیش از خواب، گواهی داده است.[۳] این علامت با انگشت شست (گاهی با استفاده از آب مقدس یا روغن مسح) بر روی پیشانی یا اشیاء ترسیم می‌شود.[۱][۱۳][۴][۳] علامت صلیب کوچک در حین آیین‌های غسل تعمید و درمان‌های تک‌روشی در کاتولیسیسم، لوتریانیسم و انگلیکان بر روی پیشانی کشیده می‌شود.[۱۳][۱۴][۱][۱۵] در سنت‌های باپتیست، متدیسم و پنطیکاستیسم در مسیحیت، علامت صلیب کوچک اغلب در حین انتصاب، درمان‌های تک‌روشی و دعاهای رهایی بر روی پیشانی دریافت‌کننده کشیده می‌شود.[۱۶][۱۷] مسیحیان از فرقه‌های مختلف، علامت صلیب کوچک را به عنوان برکت خانه بر روی درها یا پنجره‌های خانه‌های خود ترسیم کرده‌اند.[۱۸][۱۹][۲۰] علامت صلیب کوچک علاوه بر این در برخی مراسم‌ها، مانند آیین خاکسترگذاری در چهارشنبه خاکستر استفاده می‌شود که در آن خاکستر با استفاده از علامت صلیب کوچک بر پیشانی مومن علامت‌گذاری می‌شود.[۲۱][۲۲][۲۳]

بسیاری از افراد از عبارت «به صلیب قلبم سوگند و امیدوارم بمیرم» به عنوان یک سوگند استفاده می‌کنند و با کشیدن علامت صلیب، برای نشان دادن «راستی و صداقت» خود، در موقعیت‌های شخصی و قانونی در برابر خداوند سوگند یاد می‌کنند.[۲۴]

ریشه‌ها

علامت کوچک صلیب در ابتدا در بخش‌هایی از جهان مسیحیت با انگشت شست دست راست کشیده می‌شد و برای تیمن کردن خود بر پیشانی قرار می‌گرفت، همچنین همان‌طور که ترتولیان، از پدران کلیسای پیش از نیقیه گواهی داده است، برای تبرک اشیاء مختلف نیز به کار می‌رفت.[۳][۲۵] در بخش‌های دیگر جهان مسیحیت اولیه، این کار با تمام دست یا با دو انگشت انجام می‌شد.[۲۶] در حدود سال ۲۰۰ میلادی در کارتاژ (تونس امروزی، آفریقا)، ترتولیان نوشت: «ما مسیحیان پیشانی خود را با علامت صلیب می‌ساییم. »[۳][۲۷] او مستند کرد که مسیحیان پیش از خواب، علامت صلیب را بر بستر خود ترسیم می‌کردند.[۳] در قرن چهارم، علامت کوچک صلیب بر بخش‌های مختلف بدن اعمال می‌شد.[۳] قرن ششم شاهد توسعه علامت بزرگ صلیب به عنوان «حرکتی چهار نقطه‌ای بود که بر روی سینه یا در هوا ترسیم می‌شد».[۲۸]

هیپولیتوس رومی در کتاب سنت رسولان خود، توصیه می‌کند که در زمان وسوسه، پیشانی خود را مهر کنید و آن را «نشانه مصائب» توصیف می‌کند. بقایای این گونه اولیه از این عمل همچنان باقی است: در عشای ربانی آیین رومی در کلیسای کاتولیک، کلیساهای لوتری و کلیساهای انگلیکان، کشیش این حرکت را بر کتاب انجیل انجام می‌دهد و همراه با جماعت، در هنگام قرائت انجیل، آن را بر پیشانی، لب‌ها و قلب خود ترسیم می‌کند (که به عنوان علامت کوچک صلیب شناخته می‌شود)؛[۲۵][۶] در چهارشنبه خاکستر، علامت کوچک صلیب با خاکستر بر پیشانی ترسیم می‌شود؛ روغن مقدس مسح، در میان نقاط مختلف بدن، برای راز مقدس مسح در کلیسای ارتدکس شرقی بر پیشانی اعمال می‌شود.[۲۵]

علامت بزرگ صلیب

ژست

حرکت واقعی علامت بزرگ صلیب به شدت مورد اختلاف است؛ ارتدکس‌های شرقی بیان می‌کنند که حرکت از راست به چپ روشی کهن‌تر است، در حالی که نوشته‌های دیونیسیوس بار صلیبی و دیگر نویسندگان سریانی نشان می‌دهد که حرکت از چپ به راست، پیش از علامت‌گذاری از راست به چپ وجود داشته است.[۵][۸][۲۹] کاتولیک‌های غربی (کلیسای لاتین) و لوتری‌های غربی این حرکت را از چپ به راست انجام می‌دهند، در حالی که ارتدکس‌های شرقی، لوتری‌های شرقی و کاتولیک‌های شرقی (آیین بیزانس) از راست به چپ حرکت می‌کنند.[۳۰][۳۱]

در کلیساهای ارتدکس شرقی، لوتری شرقی و کاتولیک شرقی (کاتولیک‌های شرقی)، نوک سه انگشت اول (شست، اشاره و میانی) به هم چسبانده می‌شوند و دو انگشت آخر (انگشت حلقه و کوچک) به کف دست فشرده می‌شوند. سه انگشت اول بیانگر ایمان فرد به تثلیث است، در حالی که دو انگشت باقی‌مانده نشان‌دهنده دو طبیعت عیسی، یعنی الهی و انسانی است.[۳۲][۳۳] این ژست در اروپای غربی تا اواخر قرون وسطی نیز استفاده می‌شد. متروپولیت کی‌یف و همه روس افرایم در دهه ۱۰۵۰، کلیسای لاتین را به استفاده از پنج انگشت برای کشیدن علامت صلیب متهم کرد.[۳۴]

حرکت

علامت بزرگ صلیب با لمس متوالی دست بر پیشانی، قسمت پایین سینه یا شکم و هر دو شانه انجام می‌شود که با فرمول تثلیثی همراه است: در پیشانی «به نام پدر» (یا In nomine Patris به لاتین)؛ در شکم یا قلب «و پسر» (et Filii)؛ در سراسر شانه‌ها «و روح‌القدس» (et Spiritus Sancti)؛ و در نهایت: «آمین».[۵][۸][۳۵] [۳۶]

بر اساس پدران کلیسا،[۳۷] تعابیر گوناگونی وجود دارد: پیشانی نماد آسمان است؛ شبکه خورشیدی (یا بالای معده)، نماد زمین؛ و شانه‌ها، جایگاه و نشانه قدرت هستند. این عمل همچنین یادآور تثلیث و تجسد (مسیحیت) است. پاپ اینوسنت سوم (۱۱۹۸–۱۲۱۶) چنین توضیح داد: «نشانه صلیب با سه انگشت کشیده می‌شود، زیرا این عمل همراه با فراخواندن تثلیث انجام می‌گیرد. [... ] روش انجام آن چنین است: از بالا به پایین و از راست به چپ، زیرا مسیح از آسمان‌ها به زمین نزول کرد».[۳۸]

تفاوت‌هایی در این زمینه وجود دارد: برای مثال، ممکن است فرد ابتدا دست راست خود را در آب مقدس قرار دهد. پس از حرکت دادن دست از یک شانه به شانه دیگر، ممکن است دست به بالای معده بازگردد. این عمل همچنین می‌تواند با خواندن دعایی (مانند دعای عیسی، یا به سادگی «خداوندا رحم کن») همراه باشد. در برخی مناطق کاتولیک‌نشین، مانند اسپانیا، ایتالیا و آمریکای لاتین، مرسوم است که با انگشت اشاره و شست صلیبی تشکیل داده و در پایان ژست، شست خود را ببوسند.[۳۹]

Sequence

سیریل اورشلیم (۳۱۵–۳۸۶)[۴۰] در کتاب خود درباره نشانه کوچک صلیب نوشت:

بسیاری در سراسر جهان مصلوب شده‌اند، اما شیاطین از هیچ‌یک از آنان نمی‌هراسند؛ اما هنگامی که حتی نشانه صلیب مسیح را می‌بینند که برای ما مصلوب شد، به لرزه می‌افتند. زیرا آن مردان برای گناهان خود مردند، اما مسیح برای گناهان دیگران؛ چرا که او هیچ گناهی نکرد و در دهانش هیچ فریبی یافت نشد. این سخن پطرس نیست، زیرا در آن صورت ممکن بود گمان کنیم که او نسبت به معلمش جانبدار بوده است؛ بلکه این سخن اشعیا است که در واقع در جسم با او حاضر نبود، اما در روح، آمدن او را در جسم پیش‌بینی کرد.[۴۱]

زیرا دیگران فقط می‌شنوند، اما ما هم می‌بینیم و هم لمس می‌کنیم. مبادا کسی خسته شود؛ زره خود را در برابر دشمنان در راه خودِ صلیب برگیرید؛ ایمان به صلیب را به عنوان غنیمتی در برابر مخالفان برپا کنید. زیرا هنگامی که می‌خواهید با ناباوران درباره صلیب مسیح بحث کنید، ابتدا با دست خود نشانه صلیب مسیح را بکشید تا مخالف خاموش شود. از اعتراف به صلیب شرمگین مباشید؛ زیرا فرشتگان به آن می‌بالند و می‌گویند: ما می‌دانیم که شما به دنبال چه کسی هستید، عیسای مصلوب. متی ۲۸:۵ آیا نمی‌توانید بگویید، ای فرشته، من می‌دانم که شما به دنبال چه کسی هستید، سرور من؟ اما او با جسارت می‌گوید، من مصلوب را می‌شناسم. زیرا صلیب یک تاج است، نه یک ننگ.[۴۱]

پس بیایید از اعتراف به مصلوب شرمگین نباشیم. بگذارید صلیب مهر ما باشد که با جسارت توسط انگشتانمان بر پیشانی‌مان و بر همه چیز نقش می‌بندد؛ بر نانی که می‌خوریم و جام‌هایی که می‌نوشیم؛ در ورود و خروج‌هایمان؛ پیش از خواب، هنگامی که دراز می‌کشیم و هنگامی که برمی‌خیزیم؛ هنگامی که در راه هستیم و هنگامی که ساکنیم. آن محافظ، بزرگ است؛ برای فقرا بی‌بهاست؛ برای بیماران بی‌رنج است؛ زیرا فیض آن نیز از جانب خداست. این نشانه مؤمنان و هراس شیاطین است: زیرا او در آن بر آنان پیروز شد و آنان را آشکارا در معرض نمایش قرار داد کولسیان ۲:۱۵؛ زیرا هنگامی که آنان صلیب را می‌بینند، مصلوب را به یاد می‌آورند؛ آنان از کسی که سرهای اژدها را درهم کوبید، می‌ترسند. مهر را به خاطر رایگان بودن هدیه خوار مشمار؛ بلکه به این خاطر، نیکوکار خود را گرامی بدار.[۴۱]

یوحنای دمشق (۶۵۰–۷۵۰) بیان کرد:[۴۲]

علاوه بر این، ما حتی تصویر صلیب گرانبها و حیات‌بخش را می‌پرستیم، اگرچه از چوبی دیگر ساخته شده باشد، نه اینکه چوب را گرامی بداریم (خدا نکند) بلکه تصویر را به عنوان نمادی از مسیح تکریم می‌کنیم. زیرا او شاگردانش را اندرز داد و به آنان گفت: آنگاه نشانه پسر انسان در آسمان پدیدار خواهد شد متی ۲۴:۳۰، که منظور همان صلیب است. و همچنین فرشته رستاخیز به آن زن گفت: شما به دنبال عیسای ناصری هستید که مصلوب شد. مرقس ۱۶:۶ و رسول گفت: ما مسیح مصلوب را موعظه می‌کنیم. ۱ قرنتیان ۱:۲۳ زیرا مسیح‌ها و عیسی‌های بسیاری وجود دارند، اما تنها یک مصلوب. او نمی‌گوید نیزه‌خورده، بلکه مصلوب. پس بر ما واجب است که نشانه مسیح را بپرستیم. زیرا هر جا که آن نشانه باشد، او نیز در آنجا خواهد بود. اما بر ما واجب نیست که ماده‌ای را که تصویر صلیب از آن ساخته شده است بپرستیم، حتی اگر طلا یا سنگ‌های قیمتی باشد، پس از آنکه نابود شد، اگر چنین اتفاقی بیفتد. بنابراین، هر آنچه به خدا تقدیم شده است را می‌پرستیم و پرستش را به او معطوف می‌کنیم.[۴۳]

هربرت ترستون اشاره می‌کند که زمانی مسیحیان شرقی و غربی دست خود را از شانه راست به چپ حرکت می‌دادند. والنتین تالهوفر، الهی‌دان آلمانی، معتقد بود نوشته‌هایی که در تأیید این نکته نقل شده‌اند، مانند نوشته‌های پاپ اینوسنت سوم، به صلیب کوچکی اشاره دارند که بر پیشانی یا اشیاء خارجی کشیده می‌شود، که در آن دست به‌طور طبیعی از راست به چپ حرکت می‌کند، نه صلیب بزرگی که از شانه تا شانه کشیده می‌شود. آندریاس آندروپولوس، نویسنده کتاب «نشانه صلیب»، شرح دقیق‌تری از تکامل و نمادگراییِ قرارگیری انگشتان و جهت حرکت ارائه می‌دهد.[۲۵]

Use

Catholicism

در کلیسای کاتولیک، نشانه صلیب یک امر قدسی است که کلیسا آن را چنین تعریف می‌کند: «نشانه‌های مقدسی که شباهتی به هفت‌آیین دارند»؛ که «اثراتی، به‌ویژه از نوع معنوی را نشان می‌دهند که از طریق شفاعت کلیسا به دست می‌آیند»؛ و «همیشه شامل یک دعا هستند، که اغلب با یک نشانه خاص همراه است، مانند دست‌گذاری، نشانه صلیب، یا پاشیدن آب مقدس (که یادآور غسل تعمید است)».[۴۴] بخش ۱۶۷۰ کتاب راهنمای کلیسای کاتولیک (CCC) بیان می‌دارد: «امور قدسی، فیض روح‌القدس را به شیوه‌ای که هفت‌آیین اعطا می‌کنند، نمی‌بخشند، بلکه با دعای کلیسا، ما را برای دریافت فیض آماده کرده و برای همکاری با آن مهیا می‌سازند. برای اعضای مؤمن و آماده، آیین‌های هفت‌آیین و امور قدسی، تقریباً هر رویدادی از زندگی آنان را با فیض الهی که از راز فصح، مصائب، مرگ و رستاخیز مسیح جاری می‌شود، تقدیس می‌کنند».[۴۴] بخش ۱۶۷۱ کتاب راهنمای کلیسای کاتولیک بیان می‌دارد: «در میان امور قدسی، برکات (اشخاص، وعده‌های غذایی، اشیاء و مکان‌ها) در اولویت قرار دارند. هر برکتی خدا را ستایش می‌کند و برای عطایای او دعا می‌کند. در مسیح، مسیحیان توسط خدای پدر "با هر برکت معنوی" متبرک می‌شوند. به همین دلیل است که کلیسا با فراخواندن نام عیسی، معمولاً در حین کشیدن نشانه مقدس صلیب مسیح، برکت می‌دهد».[۴۴] بخش ۲۱۵۷ کتاب راهنمای کلیسای کاتولیک بیان می‌دارد: «مسیحی روز خود، نمازهایش و فعالیت‌هایش را با نشانه صلیب آغاز می‌کند: "به نام پدر و پسر و روح‌القدس. آمین." فرد تعمیدیافته روز را به جلال خدا تقدیم می‌کند و فیض منجی را می‌طلبد که به او اجازه می‌دهد در روح به عنوان فرزند پدر عمل کند. نشانه صلیب ما را در وسوسه‌ها و سختی‌ها تقویت می‌کند».[۴۵]

ژان ویانی گفت که یک نشانه صلیب که صادقانه کشیده شود، «تمام جهنم را به لرزه درمی‌آورد».[۴۶]

در آیین عشای ربانی کلیسای کاتولیک، کشیش و مؤمنان در پایان سرود ورودی، نشانه صلیب را می‌کشند و کشیش یا شماس هنگام اعلام متن انجیل (که مردم در پاسخ می‌گویند: «جلال بر تو ای خداوند»)، «نشانه صلیب [یعنی نشانه کوچک صلیب] را بر کتاب و بر پیشانی، لبان و سینه خود می‌کشد».[۴۷] [۴۸]

علامت صلیب در دو نقطه از آیین عشای ربانی در کلیسای کاتولیک مورد انتظار است: افراد غیرروحانی در حین سلام آغازین مراسم و در هنگام برکت پایانی، خود را صلیب می‌کشند؛ به صورت اختیاری، زمان‌های دیگری در طول آیین عشای ربانی وجود دارد که افراد غیرروحانی اغلب خود را صلیب می‌کشند، از جمله هنگام تبرک با آب مقدس، هنگام پایان دادن به آیین توبه، به تقلید از کشیش پیش از خواندن انجیل (علامت‌های کوچک بر پیشانی، لب‌ها و قلب) و شاید در زمان‌های دیگر به دلیل ارادت شخصی.

مسیحیت ارتدکس شرقی

وضعیت انگشتان یک فرد ارتدکس شرقی هنگام کشیدن علامت صلیب

در کلیساهای ارتدکس شرقی، استفاده از علامت صلیب در نیایش بسیار رایج‌تر از کلیساهای غربی است.[۴۹] اگرچه نقاطی در لیترژی وجود دارد که تقریباً همه نیایش‌گران خود را صلیب می‌کشند، مومنان ارتدکس آزادی قابل‌توجهی برای کشیدن این علامت در زمان‌های دیگر نیز دارند،[۴۹] و بسیاری در طول لیترژی الهی یا سایر مراسم کلیسایی، مکرراً این علامت را می‌کشند.[۵۰][۵۱] در حین اپیکلسی (دعوت از روح‌القدس به عنوان بخشی از تقدیس عشای ربانی)، کشیش علامت صلیب را بر روی نان می‌کشد.[۵۲] بازیل قیصریه، الهی‌دان اولیه، به استفاده از علامت صلیب در آیین پذیرش کاتچومن‌ها اشاره کرده است.[۵۳]

باورمندان کهن

در روسیه تزاری، تا پیش از اصلاحات پاتریارک نیکون در قرن هفدهم، رسم بر این بود که علامت صلیب با دو انگشت کشیده شود. اعمال علامت سه انگشتی (در مقابل علامت دو انگشتی «آیین کهن») و همچنین سایر اصلاحات نیکونی (که برخی از آیین‌های پیشین روسیه را برای انطباق با آداب یونانی تغییر می‌داد)، از دلایل جدایی از باورمندان کهن بود که جماعت‌هایشان همچنان به استفاده از علامت صلیب با دو انگشت ادامه می‌دهند (سایر موارد مورد اختلاف شامل شمایل‌نگاری و شمایل‌شکنی و همچنین تغییرات در آیین‌های نیایشی بود).[۵۴][۵۵][۵۶] باورمندان کهن معتقد بودند که نماد دو انگشتی، طبیعت دوگانه مسیح به عنوان خدا و انسان را نشان می‌دهد (سه انگشت دیگر در کف دست، نشان‌دهنده تثلیث است).[۵۵]

لوتریانیسم

یک اسقف انجیلی-لوتری و روحانیون کلیسای سوئد در حال کشیدن علامت صلیب هنگام تقدیس در یک آیین عشای ربانی زیارتی.

در میان لوتری‌ها، استفاده از علامت صلیب امری هنجارین و گسترده است. برای نمونه، کتکیزم کوچک لوتر بیان می‌کند که این کار پیش از دعاهای صبح و شام مورد انتظار است. «سرودنامه لوتری» (۱۹۴۱) متعلق به کلیسای لوتری-سینود میزوری (LCMS) بیان می‌دارد که «علامت صلیب ممکن است در هنگام دعوت تثلیثی و در کلمات اعتقادنامه نیقیه یعنی 'و حیات جهان آینده' کشیده شود.»[۵۷] در دوران کنونی، علامت صلیب در سراسر خدمت الهی مرسوم است.[۵۸][۵۹] دستورالعمل‌های موجود در کتاب‌های راهنمای نیایشی لوتری معاصر، از جمله «پرستش لوتری انجیلی» متعلق به کلیسای لوتری انجیلی در آمریکا و «کتاب خدمت لوتری» که توسط LCMS و کلیسای لوتری-کانادا استفاده می‌شود، امکان کشیدن علامت صلیب را در نقاط خاصی از لیترژی فراهم می‌کنند.[۶۰][۶۱] علامت صلیب با سه انگشت کشیده می‌شود، به این صورت که ابتدا پیشانی، سپس سینه (قلب) و پس از آن از شانه چپ به شانه راست لمس می‌شود.[۳۰]

در کلیساهای لوتری، علامت کوچک صلیب توسط برگزارکننده مراسم بر روی کتاب انجیل و بر پیشانی، لب‌ها و سینه خود او هنگام اعلام متن انجیل کشیده می‌شود (که مردم در پاسخ می‌گویند: «جلال بر تو، ای خداوند»). مؤمنان نیز در حین دعا کردنِ «باشد که کلام خداوند در ذهن، بر لب‌ها و در قلب من باشد»، علامت کوچک صلیب را بر پیشانی، لب‌ها و قلب خود ترسیم می‌کنند.[۶]

سنت‌های انگلیکان و اسقفی

اصلاحات انگلستان استفاده از علامت صلیب را در مقایسه با کاربرد آن در آیین‌های کاتولیک کاهش داد. «کتاب نمازنامه عام» ۱۵۴۹ استفاده از علامت صلیب توسط روحانیون در طول لیترژی را به پنج مورد کاهش داد، اگرچه یک یادداشت الحاقی («در مورد زانو زدن، صلیب کشیدن، بالا بردن دست‌ها و سایر حرکات؛ این‌ها ممکن است بنا بر ارادت هر فرد استفاده یا ترک شوند، بدون آنکه سرزنش‌آمیز باشد») آزادی عمل بیشتری به مؤمنان برای کشیدن این علامت داد.[۶۲] «کتاب نمازنامه عام» ۱۵۵۲ (بازنگری‌شده در ۱۵۵۹) آن پنج مورد تعیین‌شده را به یک مورد واحد، یعنی در حین غسل تعمید، کاهش داد.[۶۲] شکل این علامت به صورت لمس پیشانی، سینه و سپس هر دو شانه بود.[۶۳]

استفاده اجباری از علامت صلیب در حین غسل تعمید، یکی از چندین مورد اختلاف میان کلیسای رسمی کلیسای انگلستان و پیوریتن‌ها بود که به این تنها علامت اجباری صلیب،[۶۲][۶۳] و پیوندهای آن با گذشته کاتولیک کلیسا اعتراض داشتند.[۶۳] غیرموافقان از استفاده از این علامت خودداری می‌کردند.[۶۳] علاوه بر تداعی‌های کاتولیک، علامت صلیب در سنت‌های عامیانه انگلیسی نیز اهمیت داشت و تصور می‌شد که این علامت دارای کارکرد محافظتی در برابر شر است.[۶۳] پیوریتن‌ها علامت صلیب را خرافی و بت‌پرستانه می‌دانستند.[۶۳] استفاده از علامت صلیب در حین غسل تعمید توسط شاه جیمز اول در کنفرانس همپتون کورت و توسط قانون کلیسایی ۱۶۰۴ دفاع شد و تداوم استفاده از آن یکی از عوامل متعدد در جدایی پیوریتن‌ها از کلیسای انگلستان بود.[۶۲]

کتاب دعای ۱۷۸۹ کلیسای اسقفی (ایالات متحده آمریکا)، کشیدن علامت صلیب در حین غسل تعمید را اختیاری کرد که ظاهراً امتیازی به دیدگاه‌های متفاوت درون کلیسا درباره استفاده از این علامت بود.[۶۲] با این حال، بازنگری ۱۸۹۲ کتاب دعا، این علامت را دوباره اجباری کرد.[۶۲] جنبش آنگلو-کاتولیک شاهد احیای استفاده از علامت صلیب در انگلیکانیسم بود، از جمله توسط افراد غیرروحانی و در معماری و تزئینات کلیسا؛[۶۴] از نظر تاریخی، آنگلیکان‌های «کلیسای حداکثری» نسبت به آنگلیکان‌های «کلیسای حداقلی» تمایل بیشتری به کشیدن علامت صلیب داشتند.[۶۵] اعتراضات به استفاده از علامت صلیب در انگلیکانیسم تا حد زیادی در قرن بیستم کنار گذاشته شد.[۶۲] در برخی سنت‌های آنگلیکان، علامت صلیب توسط کشیشان هنگام تقدیس نان و شراب عشای ربانی و هنگام دادن برکت کشیشی در پایان مراسم کلیسا کشیده می‌شود و توسط جماعت هنگام دریافت عشای ربانی انجام می‌گیرد.[۶۶] اخیراً، برخی از اسقف‌های آنگلیکان از رسم کاتولیک رومیِ قرار دادن علامت صلیب (+) پیش از امضای خود پیروی کرده‌اند.[۶۴]

متدیسم

علامت صلیب را می‌توان در آیین نیایشی متدیسم در کلیسای متحد متدیست یافت.[۶۷] جان وزلی، رهبر اصلی متدیست‌های اولیه، در بازنگری سال ۱۷۸۴ از «کتاب نمازنامه عام» برای استفاده متدیست‌ها که «خدمات یکشنبه متدیست‌ها در آمریکای شمالی» نامیده می‌شد، به کشیش مسئول دستور داد که بلافاصله پس از غسل تعمید کودکان، علامت صلیب را بر پیشانی آن‌ها ترسیم کند. (این کتاب بعدها توسط متدیست‌ها در ایالات متحده برای آیین نیایشی‌شان پذیرفته شد. )[۶۷][۶۸] وزلی علامت صلیب را در سایر آیین‌ها نگنجاند.[۶۷]

تا اوایل قرن بیستم، استفاده از علامت صلیب از آیین پرستش متدیست‌های آمریکایی حذف شده بود.[۶۷] با این حال، استفاده از آن متعاقباً احیا شد و کلیسای متحد متدیست کنونی به کشیش اجازه می‌دهد که «بر پیشانی هر فردی که به‌تازگی غسل تعمید یافته، علامت صلیب را ترسیم کند.»[۶۷] این کاربرد در حین غسل تعمید در «کتاب نیایش کلیسای متحد متدیست» (۱۹۹۲) منعکس شده و به‌طور گسترده (گاهی با روغن) انجام می‌شود.[۶۹] ترسیم این علامت در میان متدیست‌های متحد در چهارشنبه خاکستر نیز رایج است، زمانی که توسط شبان به عنوان نشانه‌ای از توبه بر پیشانی عوام کشیده می‌شود.[۶۷][۷۰] در برخی از جماعت‌های کلیسای متحد متدیست، رهبر نیایش علامت صلیب را به سمت جماعت ترسیم می‌کند (برای مثال، هنگام برکت دادن به جماعت در پایان موعظه یا مراسم) و اعضای جماعت هنگام دریافت عشای ربانی، خودشان این علامت را بر خود ترسیم می‌کنند.[۶۷] این علامت گاهی توسط کشیشان با استفاده از روغن بر پیشانی کسانی که به دنبال شفا هستند نیز ترسیم می‌شود.[۷۱] علاوه بر استفاده در غسل تعمید، برخی از روحانیون متدیست این علامت را بر قربان‌گاه و در حین اعتراف به گناه و آمرزش هنگام خواندن نام عیسی ترسیم می‌کنند.[۷۲]

اینکه آیا یک متدیست از این علامت برای نماز شخصی استفاده می‌کند یا خیر، یک انتخاب فردی است، اگرچه کلیسای متحد متدیست آن را به عنوان یک تمرین عبادی تشویق می‌کند و بیان می‌دارد: «بسیاری از متدیست‌های متحد این احیا را قدرتمند و معنادار یافته‌اند. قدرت باستانی و پایدار علامت صلیب اکنون بیش از هر زمان دیگری در تاریخ ما برای استفاده ما به عنوان متدیست‌های متحد در دسترس است. و متدیست‌های متحد بیشتری در حال گسترش استفاده از آن فراتر از موارد پیشنهاد‌شده در آیین رسمی ما هستند. »[۶۷]

سنت اصلاح‌شده (پروتستانتیسم اصلاح‌شده قاره‌ای، پرسبیترینیسم و کلیسای کنگره‌گرایان)

در برخی از کلیساهای اصلاح‌شده، مانند کلیسای اسکاتلند و کلیسای پرسبیترین (ایالات متحده آمریکا)، از علامت صلیب بر پیشانی در حین غسل تعمید و تجدید میثاق غسل تعمید استفاده می‌شود.[۷۳] همچنین در مواقعی در حین برکت پایانی، کشیش در حالی که تثلیث را فرا می‌خواند، علامت صلیب را به سمت جماعت ترسیم می‌کند.

کلیسای حواری ارمنی

در کلیسای حواری ارمنی رسم است که هنگام ورود یا عبور از کلیسا، در آغاز مراسم و در بسیاری از مواقع در حین لیترژی الهی، علامت صلیب را ترسیم کنند. این حرکت با چسباندن سه انگشت اول به یکدیگر برای نمادین کردن تثلیث مقدس، قرار دادن دو انگشت دیگر در کف دست، سپس لمس پیشانی، زیر سینه، سمت چپ، سپس سمت راست و پایان دادن با دست باز روی سینه همراه با خم کردن سر انجام می‌شود.[۷۴][۷۵]

کلیسای آشوری مشرق

کلیسای آشوری مشرق به‌طور منحصربه‌فردی علامت صلیب را به عنوان یک آیین مستقل در نظر می‌گیرد. آیین دیگری که مختص این کلیسا است، مایه مقدس است.[۷۶]

علامت کوچک صلیب

علامت کوچک صلیب در مسیحیت اولیه توسط ترتولیان، از پدران کلیسای پیش از نیقیه مستند‌شده است که در سال ۲۰۴ میلادی در کتاب De Corona ('درباره تاج‌ها') نوشت: «در تمام اعمالمان، وقتی وارد می‌شویم یا خارج می‌شویم، وقتی لباس می‌پوشیم، وقتی خود را می‌شوییم، هنگام صرف غذا، قبل از رفتن به خواب، علامت صلیب را بر پیشانی خود ترسیم می‌کنیم. » ترتولیان به عمل مسیحیان در ترسیم این علامت کوچک صلیب بر اشیاء، مانند تخت‌خواب خود قبل از خواب، گواهی داد. این علامت با انگشت شست (گاهی با استفاده از آب مقدس یا روغن مسح) بر پیشانی یا اشیاء مختلف ترسیم می‌شود.[۱][۳][۱۱][۱۲][۴][۱۳]

درمان‌های تک‌روشی

در حین آیین مسیحی درمان‌های تک‌روشی که به‌طور آیین‌مند در کاتولیسیسم، لوتریانیسم و انگلیکانیسم انجام می‌شود، علامت کوچک صلیب بر پیشانی فردی که مسح می‌شود، ترسیم می‌گردد.[۱۵][۷۷]

با ترسیم علامت صلیب بر پیشانی در حین مسح، کشیش نشان می‌دهد که تمام فیض‌های الهی از طریق قدرت نجات‌بخش مسیح به ما می‌رسد، کسی که همچنان با کلیسای خود حاضر است، زیرا «مسیح در میان ماست!» (متی ۱۸: ۲۰) و مؤمنان نیز به نوبه خود با پاسخ دادن «او هست و خواهد بود» ایمان خود را به حضور و یاری مسیح ابراز می‌کنند.

[۷۸]

آیین جن‌گیری و دعاهای رهایی

یک نوزاد در حال غسل تعمید در یک کلیسای لوتری

در جن‌گیری صغیر که در آیین مسیحی غسل تعمید استفاده می‌شود، «کتاب دعای رومی» کاتولیک (۱۹۱۱)، «کتابچه غسل تعمید» لوتری (۱۵۲۶) و «کتاب نمازنامه عام» (۱۵۴۹) دستور می‌دهند که علامت صلیب بر پیشانی داوطلب غسل تعمید ترسیم شود.[۱۳][۷۹][۸۰]

مرکز سنت مایکل برای تجدید معنوی به رهبری جن‌گیر کاتولیک رومی، استیون جوزف روزتی، دعاهای رهایی را برای عوام فراهم می‌کند.[۸۱] در میان این‌ها، دعای پاکسازی قوا و حواس وجود دارد که دستور می‌دهد از علامت صلیب برای ترسیم بر چندین قسمت از بدن با استفاده از روغن مقدس یا آب مقدس استفاده شود.[۸۱]

چهارشنبه خاکستر

زنی که در چهارشنبه خاکستر در خارج از یک کلیسای اسقفی، صلیبی از خاکستر دریافت می‌کند (۲۰۱۵).

در چهارشنبه خاکستر (نخستین روز چله روزه در مسیحیت غربی)، نشان صلیب توسط کشیش بر پیشانی مومنان در طول مراسم خاکسترگذاری کشیده می‌شود؛ این مراسم در کلیسای لاتین کاتولیک، لوتریانیسم، موراوی‌ها، انگلیکان، و همچنین در تعدادی از کلیساهای اصلاح‌شده (پروتستانتیسم اصلاح‌شده قاره‌ای، پرسبیترینیسم، و کنگره‌گرایان)، متدیسم، آناباپتیست و باپتیست، در میان دیگران، انجام می‌شود.[۲۱][۲۲][۲۳]

تبرک خانه

ترتولیان، از پدران کلیسای پیش از نیقیه، گواهی داده است که یک زن مسیحی پیش از خواب، نشان صلیب را بر بستر خود می‌کشید.[۳] مسیحیان از فرقه‌های گوناگون، درهای خانه‌ها، پنجره‌ها و سردرها را برای تبرک خانه با استفاده از روغن مقدس مسح به نشان صلیب علامت‌گذاری می‌کنند.[۱۸][۱۹][۲۰] دعاهایی مانند آنچه در ادامه می‌آید برای این منظور استفاده می‌شوند:[۱۸]

با نشان این صلیب، اعلام می‌کنم که این خانه متعلق به خداوند عیسی مسیح است تا هیچ بیماری، مرگ، دزد یا شری نتواند به این خانه وارد شود. این روغن نمادی از خون عیسی مسیح است. هیچ سلاحی که علیه ما یا این ملک ساخته شود، پیروز نخواهد شد و هرگونه ویرانی باید از ما بگذرد، به نام عیسی. ما تحت خون عیسی در امان و محافظت‌شده هستیم.[۱۸]

</ref>

جستارهای وابسته

منابع

  1. 1 2 3 4 Slocum, Robert Boak; Armentrout, Don S. (1 January 2000). An Episcopal Dictionary of the Church: A User-Friendly Reference for Episcopalians (in English). Church Publishing. p. 484. ISBN 978-0-89869-701-8. The BCP directs that the celebrant at baptism will make the sign of the cross on the forehead of the candidate for baptism (using chrism if desired), saying "You are sealed by the Holy Spirit in Baptism and marked as Christ's own for ever" (BCP, p. 308). In the form for Ministration to the Sick the BCP directs that if the sick person is to be anointed, the priest dips a thumb in the holy oil and makes the sign of the cross on the sick person's forehead (BCP, p. 456). The BOS provides that at the admission of catechumens, each catechumen is presented by name to the celebrant who marks a cross on the forehead of each with a thumb, saying "Receive the sign of the Cross on your forehead and in your heart, in the Name of the Father, and of the Son, and of the Holy Spirit."
  2. ↑ Lang, Jovian (1989). Dictionary of the Liturgy (in English). Catholic Book Publishing Company. pp. 585–586. ISBN 978-0-89942-273-2.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Couchman, Judith (5 March 2010). The Mystery of the Cross: Bringing Ancient Christian Images to Life (in English). InterVarsity Press. p. 88. ISBN 978-0-8308-7917-5. It's generally accepted that unitl the fourth century, Christians traced a small sign of the cross on their foreheads. Either boasting or lamenting Tertullian attested, "We Christians wear out our foreheads with the sign of the cross." However, Tertullian also revealed the practice of "signing" the cross on objects like the woman who made the sign of the cross on her bed before retiring at night. By the fourth century the small sign extended to several parts of the body
  4. 1 2 3 Guzman, Sam (22 October 2013). "Spiritual Weapons: The Sign of the Cross". The Catholic Gentleman. Retrieved 16 April 2025. A small sign of the cross can be traced on the forehead of a child or upon an object which you wish to bless.
  5. 1 2 3 4 Dalmais, Irénée Henri; Martimort, Aimé Georges (1987). Principles of the Liturgy (in English). Liturgical Press. ISBN 978-0-8146-1363-4. As early as the beginning of the third century in Africa and at Rome, the making of a sign of the cross on the forehead during the rites of initiation seems already to be a traditional way of showing that the person belonged to Christ and to be regarded as a kind of invisible seal; Christians also made the sign of the cross on themselves rather frequently. It was then extended to the various senses and became an exorcistic gesture. Another form of the sign of the cross is the gesture of blessing, made either with all the fingers extended and joined or with some fingers extended and the others closed; the manner varied according to the practice of different Churches and different periods, and was also influenced by allegorical considerations; Easterners have often been accustomed to giving a blessing while holding a cross. Finally, the large sign of the cross (forehead to breast to shoulders) that is familiar to modern believers seems of relatively late origin
  6. 1 2 3 Ballmann, Matthew (13 September 2023). "The Triumph of the Holy Cross". Trinity San Antonio Lutheran Church. The identity and relevance of Christianity are both irrevocably tied up with the crucified Christ. The Cross — because of what it represents — is the most potent and universal symbol of the Christian faith. It has inspired both liturgical and private devotions: for example, the Sign of the Cross, which is an invocation of the Holy Trinity; a processional cross as the centering piece to the Divine Service; the "little" Sign of the Cross on head, lips and heart at the reading of the Gospel; or praying the Stations (or Way) of the Cross during the Lenten season.
  7. ↑ Hippolytus. "Apostolic Tradition" (PDF) (in English). St. John's Episcopal Church. pp. 8, 16, 17. Archived from the original (PDF) on 4 February 2019. Retrieved 5 September 2020.
  8. 1 2 3 Miller, John Desmond (7 January 2002). Beads and Prayers: The Rosary in History and Devotion (in English). Bloomsbury Publishing. p. 66. ISBN 978-1-4411-1689-5. The large sign of the cross made over the body, as we make it today, originated in the East between the fifth and eighth centuries, but there is no satisfactory evidence of its use in the West until the thirteenth century.
  9. ↑ "The Prayer of the Veil" (in English). Encyclopedia Coptica. 2011. pp. 16–17. Retrieved 14 October 2016.
  10. ↑ Seymour, William Wood (1898). The Cross in Tradition, History, and Art (in English). G.P. Putnam's Sons. p. 419.
  11. 1 2 Crock, Clement Henry (1938). Discourses on the Apostles' Creed (in English). Joseph F. Wagner. p. 16.
  12. 1 2 "Why Bonhoeffer made the sign of the cross". Ortho Christian. Retrieved 6 March 2025.
  13. 1 2 3 4 Cavalletti, Sofia; Coulter, Patricia; Gobbi, Gianna (15 May 2021). The Good Shepherd and the Child: A Joyful Journey, Revised and Updated (in English). Liturgy Training Publications. ISBN 978-1-61833-456-5. There is another gesture done at our Baptism, one that we know very well. [The catechist makes a small sign of the cross with her thumb on the forehead at each child.] (The children readily recognize the cross). At our Baptism the priest and also our parents and godparents make this sign on us. They use their thumb, the strongest finger to make this sign on us to show that this is meant to go deep into our heart. This sign marks us as a sheep of the Good Shepherd.
  14. ↑ Naumann, Edward (31 March 2021). "Anointed for Burial". The Lutheran Witness. Retrieved 6 March 2025. During the rite of Baptism, Christians may receive a bodily anointing, when the forehead is anointed with oil in the sign of the cross. This bodily anointing likewise signifies our incorporation into Christ.
  15. 1 2 "Order for the Blessing of the Sick" (in English). United States Conference of Catholic Bishops. Retrieved 6 March 2025. 394 A lay minister traces the sign of the cross on the forehead of each sick person and says the following prayer of blessing.
  16. ↑ "Anointing Oil". Alfred Street Baptist Church. Retrieved 7 September 2024.
  17. ↑ "An Order for the Celebration of Holy Communion in Hospitals, Nursing Homes and Home Visits" (PDF). Methodist Church of New Zealand. p. 2. Retrieved 6 March 2025.
  18. 1 2 3 4 "Anointing oil". Missionaries Of Prayer. 18 September 2020. ...take the anointing oil and over every window and door to your house just put the sign of the cross in the corner of it.
  19. 1 2 "How to Bless and Anoint Your Home/Property" (in English). Melchizedek Church of God. 27 February 2017. Retrieved 6 March 2025.
  20. 1 2 Stephen Joseph Rossetti (1 January 2024). "7 Powerful Sacramentals of the Church for Spiritual Warfare". Catholic Ace. Retrieved 6 March 2025. Then I took exorcized oil and made a sign of the cross on the door, windows, and lintels.
  21. 1 2 "The Liturgical Calendar" (in English). Reformed Church in America. 2018. Retrieved 13 March 2018.
  22. 1 2 Lipin, Bridget (27 February 2017). "Lenten Reflections: Ash Wednesday" (in English). American Baptist Churches USA.
  23. 1 2 "The Significance of Lent" (in English). Methodist Church in Singapore. 22 January 2020. Retrieved 14 February 2024. Over the last 25 years, more and more Methodist local conferences have been observing Lent, the 46 days before Easter.
  24. ↑ Ayto, John (8 July 2010). Oxford Dictionary of English Idioms (in English). Oxford University Press. p. 79. ISBN 9780199543786.
  25. 1 2 3 4 Thurston, Herbert. "Sign of the Cross." The Catholic Encyclopedia. Vol. 13. New York: Robert Appleton Company, 1912. 20 Jan. 2015
  26. ↑ Andreas Andreopoulos, The Sign of the Cross, Paraclete Press, 2006, شابک ‎۹۷۸−۱−۵۵۷۲۵−۴۹۶−۲, p. 24.
  27. ↑ Marucchi, Orazio. "Archæology of the Cross and Crucifix." The Catholic Encyclopedia. Vol. 4. New York: Robert Appleton Company, 1908. 20 Jan. 2015
  28. ↑ Couchman, Judith (5 March 2010). The Mystery of the Cross: Bringing Ancient Christian Images to Life (in English). InterVarsity Press. p. 88. ISBN 978-0-8308-7917-5.
  29. ↑ "which sign of the cross is correct?". Tasbeha.org Community. 2011-12-28. Retrieved 2025-02-20.
  30. 1 2 Weber, Karl (14 March 2014). "On Making the Sign of the Cross". Steadfast Lutherans. Retrieved 3 June 2025.
  31. ↑ Daniel A. Helminiak, Religion and the Human Sciences: An Approach Via Spirituality (State University of New York Press (Albany, N.Y.: 1998).
  32. ↑ Slobodskoy, Serafim Alexivich (1992). "The Sign of the Cross". The Law of God. Translated by Price, Susan. Holy Trinity Monastery (Jordanville, New York). ISBN 978-0-88465-044-7. Archived from the original on 6 July 2018. Retrieved 13 March 2019 – via OrthodoxPhotos.com.
  33. ↑ Original: Слободской, Серафим Алексеевич (1957). "О крестном знамении" [The Sign of the Cross]. Закон Божий [The Law of God] (in Russian) (published 1966). Archived from the original on 25 July 2017. Retrieved 13 March 2019. {{cite book}}: از |website= صرف‌نظر شد (کمک)
  34. ↑ "Киевский митрополит Ефрем - архимандрит Макарий (Веретенников) - читать, скачать". Православный портал «Азбука веры» (in Russian). Retrieved 2026-06-26.
  35. ↑ Sullivan, John F., The Externals of the Catholic Church, P.J. Kenedy & Sons (1918)
  36. ↑ Ælfric, Lives of Saints, II. 154–5, quoted by Kirsty Teresa March, Performance, Transmission and Devotion: Understanding the Anglo-Saxon Prayer Books, c. 800–1050 (dissertation), "138".: “Even though a man waves wonderfully with his hand, it is not a blessing unless he makes the sign of the holy cross … A man must sign with three fingers and bless because of the Holy Trinity who is a glory ruling God.” See also The Ancren Riwle: “Stand up and say, ‘O Lord, open thou my lips,’ and make the sign of the cross on your mouth with the thumb, and say, ‘God be our help;’ then a large cross from above the forehead down to the breast, with the three fingers,” edited by James Morton, Morton, James (1853). "19"..
  37. ↑ Prayer Book, edited by the Romanian Orthodox Church, several editions (Carte de rugăciuni - Editura Institutului biblic şi de misiune al Bisericii ortodoxe române, 2005),
  38. ↑ Innocent III, De sacro altaris mysterio, II, xlv in Patrologia Latina 217, 825C--D.
  39. ↑ Patricia Ann Kasten, Linking Your Beads: The Rosary's History, Mysteries, and Prayers, Our Sunday Visitor 2011, p. 34
  40. ↑ Mark W. Elliott, Thomas C. Oden. Isaiah 40-66. Intervarsity Press (2007): p. 335
  41. 1 2 3 Cyril of Jerusalem. Catechetical Lecture 13
  42. ↑ Steven A. McKinion, Thomas C. Oden. Isaiah 1-39. Intervarsity Press (2004): p. 279
  43. ↑ John of Damascus. An Exposition of the Orthodox Faith, Book IV
  44. 1 2 3 Catechism of the Catholic Church (1992), chap. 4, art. 1.
  45. ↑ Catechism of the Catholic Church (1992), section 2157.
  46. ↑ Emmons, D. D., "Making the Sign of the Cross", Catholic Digest بایگانی‌شده در ۱۳ اوت ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine
  47. ↑ "The Order of Mass (The Ordinary Form of the Roman Rite): In Latin and in English" (PDF). International Commission on English in the Liturgy. 2010.
  48. ↑ Andreas Andreopoulos, The Sign of the Cross, Paraclete Press, 2006, شابک ‎۹۷۸−۱−۵۵۷۲۵−۴۹۶−۲, pp. 11–42.
  49. 1 2 Daniel B. Clendenin, Eastern Orthodox Christianity: A Western Perspective (Baker Publishing: 2003), p. 19.
  50. ↑ Hugh Wybrew, The Orthodox Liturgy: The Development of the Eucharistic Liturgy in the Byzantine Rite (1989, St. Vladimir's Press reprint, 2003), p. 5.
  51. ↑ Anthony Edward Siecienski, Orthodox Christianity: A Very Short Introduction Oxford University Press: 2019), p. 83.
  52. ↑ Hugh Wybrew, The Orthodox Liturgy: The Development of the Eucharistic Liturgy in the Byzantine Rite (1989, St. Vladimir's Press reprint, 2003), p. 157.
  53. ↑ Daniel B. Clendenin, Eastern Orthodox Christianity: A Western Perspective (Baker Publishing: 2003) p. 110.
  54. ↑ Peter T. De Simone, The Old Believers in Imperial Russia: Oppression, Opportunism and Religious Identity in Tsarist Moscow (2018), pp. 13, 54, 109, 206.
  55. 1 2 Gary M. Hamburg, Russia's Path Toward Enlightenment: Faith, Politics, and Reason, 1500-1801 (Yale University Press, 2016), p. 179.
  56. ↑ Peter Hauptmann, "Old Believers" in The Encyclopedia of Christianity, Vol. 3 (William B. Eerdmans Publishing Company/Brill: 2003).
  57. ↑ The Lutheran Hymnal, 1941. Concordia Publishing House: St. Louis, page 4.
  58. ↑ "Why Do Lutherans Make the Sign of the Cross?". Evangelical Lutheran Church in America. Retrieved 16 June 2007.
  59. ↑ "Sign of the Cross". Lutheran Church - Missouri Synod. Archived from the original on 20 September 2005. Retrieved 12 September 2007.
  60. ↑ Evangelical Lutheran Worship. Minneapolis: Augsburg Fortress, 2006
  61. ↑ Lutheran Service Book. St. Louis: Concordia, 2006
  62. 1 2 3 4 5 6 7 Colin Buchanan, Historical Dictionary of Anglicanism (Rowman & Littlefield, 2nd ed.: 2015), pp. 533-35.
  63. 1 2 3 4 5 6 Louis P. Nelson, The Beauty of Holiness: Anglicanism and Architecture in Colonial South Carolina (University of North Carolina Press: 2009), p. 152.
  64. 1 2 Colin Buchanan, The A to Z of Anglicanism (Scarecrow Press: 2009), pp. 126-27.
  65. ↑ Corinne Ware, What Is Liturgy? Forward Movement Publications (1996), p. 18.
  66. ↑ Marcus Throup, All Things Anglican: Who We Are and What We Believe (Canterbury Press, 2018).
  67. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Why don't we make the sign of the cross?". United Methodist Church. Retrieved September 19, 2022.
  68. ↑ John Wesley's Prayer Book: The Sunday Service of the Methodists in North America with introduction, notes, and commentary by James F. White, 1991 OSL Publications, Akron, Ohio, page 142.
  69. ↑ The United Methodist Book of Worship, Nashville 1992, p. 91
  70. ↑ The United Methodist Book of Worship, Nashville 1992, p. 323.
  71. ↑ The United Methodist Book of Worship, Nashville 1992, p. 620.
  72. ↑ Neal, Gregory S. (2011). "Prepared and Cross-Checked" (in English). Grace Incarnate Ministries. Retrieved 25 April 2019.
  73. ↑ J. Dudley Weaver Jr., Presbyterian Worship: A Guide for Clergy (Geneva Press: 2002), pp. 86-87.
  74. ↑ "Making the Sign of the Cross (Khachaknkel)". Retrieved 6 December 2015.
  75. ↑ "In the Shadow of the Cross: The Holy Cross and Armenian History". Archived from the original on 22 December 2015. Retrieved 6 December 2015.
  76. ↑ Royel, Mar Awa (2013). "The Sacrament of the Holy Leaven (Malkā) in the Assyrian Church of the East". In Giraudo, Cesare (ed.). The Anaphoral Genesis of the Institution Narrative in Light of the Anaphora of Addai and Mari. Rome: Edizioni Orientalia Christiana. p. 363. ISBN 978-88-97789-34-5.
  77. ↑ Gusmer, Charles W. (5 May 2017). And You Visited Me: Sacramental Ministry to the Sick (in English). Liturgical Press. p. 39. ISBN 978-0-8146-6325-7.
  78. ↑ "MIROVANIJE: THE ANOINTING WITH HOLY OIL: A Traditional Custom of the BYZANTINE RITE". Byzantine Catholic Archeparchy of Pittsburgh. Retrieved 6 March 2025.
  79. ↑ Senn, Frank C. (2012). Introduction to Christian Liturgy. Fortress Press. p. 162. ISBN 9781451424331.
  80. ↑ Bradshaw, Paul F. (April 2013). New SCM Dictionary of Liturgy and Worship. Hymns Ancient and Modern Ltd. p. 41. ISBN 9780334049326.
  81. 1 2 Stephen Joseph Rossetti. "Cleansing the Faculties and Senses" (in English). Retrieved 6 March 2025.

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ علامت صلیب موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.