مروت (قبیله)
مَروَت (انگلیسی: Marwat) (پشتو: مروت) یک قبیله از پشتونها است که شاخهای از قبیلهٔ لوهانی[۱] و بخشی از تیرهٔ لودی بهشمار میرود. مروتها نام خود را از نیایشان «مروتخان لودی» گرفتهاند.[۲]
توزیع
آنها عمدتاً در ناحیه لکی، بخشهایی از ناحیه دیره اسماعیل خان، سرای نورنگ، ناحیه بنو و ناحیه تانک در پاکستان، و در منطقهٔ ولسوالی زرغونشهر در ولایت پکتیکا، افغانستان ساکن هستند.
تاریخچه
- همچنین ببینید: بنو، پاکستان
مروتها، همچون شاخههای دیگر لوهانی، در خیرکوت (در ولایت پکتیکا) و درهٔ وانهٔ وزیرستان جنوبی میزیستند. آنها درگیری طولانی با سلیمانخیلها و دیگر غلجیها داشتند که پیشتر قبایل دیگر لودی را به کوچ دستهجمعی به هند واداشته بودند. در نبردی سرنوشتساز در میانهٔ سدهٔ پانزدهم، لوهانیها بهدست غلزاییها شکست سختی خوردند و ناچار شدند منطقهٔ «کتواز» را ترک کنند. لوهانیها و خویشاوندان دوتانیشان تنها به درهٔ وانه و پیرامون آن بسنده کردند.
مروتها و دیگر لوهانیها از وزیرستان به سوی شرق گسترش یافتند و بخشهای بزرگی از دیره اسماعیلخان، پاکستان و تانک امروزی را با شکست دادن قبایل پرانگی، سوری و سرونی تصرف کردند. مروتها در وزیرستان ماندند، در حالیکه دولتخیلها و تاتورها به دامان نو فتحشده مهاجرت کردند. سرکردهٔ «کتیخیل» (شاخهای از دولتخیل) که در آن زمان بزرگ لوهانیها بود، پذیرفت بخشی از درآمد زمینهای دامان را به مروتها و میانخیلها واگذار کند. در اواخر سدهٔ شانزدهم یا آغاز سدهٔ هفدهم، وزیریها از سرزمین ولسوالی برمل برخاستند و به سرزمینهای مروتها در جنوب وزیرستان (جایگاه کنونی احمدزی وزیریها) دستاندازی کردند. وزیریها با کمک محسودها، مروتها و دوتانیها را شکست دادند؛ مروتها رانده شدند و دوتانیها توانستند بخشی از زمینهای وانه را نگاه دارند. مروتها پس از رسیدن به دامان برای تصرف زمینهایشان با مخالفت لوهانیهای دولتخیل روبهرو شدند. در نبرد بعدی، دولتخیلها بهدست مروتها شکست خوردند و از دامان رانده شدند. دولتخیلها سپس از گنداپورها، بابرها و بیتنیها یاری خواستند و این اتحاد توانست مروتها را شکست دهد.[۳][۴]
مروتهای شکستخورده مدتی در «درهٔ پیزو» و پیرامون آن ماندند، تا اینکه از سوی بخشی از نیازیها که در لکی مروت امروزی ساکن بودند، برای کمک در شکست دادن طایفهٔ رقیب دعوت شدند. مروتها علیه نیازیها برگشتند. نخست نیازیها مروتهایی را که علیهشان اجیر شده بودند شکست دادند و بسیاری از آنان را کشتند. پس از آشتی با برادران مروت، نیازیها به سوی میانوالی گریختند. در فاصلهٔ میان سالهای ۱۶۰۱ تا ۱۶۰۷، مروتها همهٔ منطقهٔ «تال» را به تصرف درآوردند.[۳]
مروتها رسماً بخشی از امپراتوری گورکانی بودند. پس از زوال گورکانیان، منطقه زیر فرمان درانیان درآمد. احمدشاه ابدالی مالیات بر مروتها نبست، اما شرط گذاشت که جنگاوران مروت را برای کارزارهایش فراهم کنند. در مهمترین کارزار نظامی ابدالی، ۱۲۰ سوار مروت به فرماندهی «بیگخان» او را به هند همراهی کردند. تیمورشاه درانی، جانشین او، بر مروتها مالیات بست.[۴]
پس از نبرد سوم پانیپت، مروتها به دو دستهٔ سفید و سیاه تقسیم شدند و ۶۰ سال با هم جنگیدند. وزیریها با بهرهگیری از این اختلاف داخلی، بخشهایی از سرزمین مروتها را در نواحی شنی ناحیهٔ بنو امروزی تصرف کردند. در ۱۸۱۹، نواب مانکرا به دعوت یکی از دستهها در جنگ داخلی مروتها مداخله کرد و سپس خود منطقه را تصرف نمود. مروتهای ضعیفشده نتوانستند مقاومت کنند و استقلال خود را از دست دادند. اندکی بعد سیکها لکی مروت را فتح کردند و قلعهای در کنار رود گمبیلا، نزدیک شهر لکی امروزی، ساختند. در ۱۸۴۷ مروتها علیه سیکها شورش کردند، اما سرکوب شدند.[۵] در جنگهای انگلیس و سیک، مروتها کمک بسیاری به بریتانیا علیه سیکها کردند. رابطهٔ برخی سران مروت با انگلیسیها دوستانه ماند، گرچه شماری از مروتها به جنبش فقیر ایپی پیوستند و در کارزار وزیرستان (۱۹۳۶–۱۹۳۹) برای آزادی پشتونها علیه هند بریتانیایی جنگیدند.[۳]
مروتهای نامدار
- مفتی محمود، سیاستمدار پاکستانی و وزیر پیشین ایالت خیبر پختونخوا
- فضل الرحمان (سیاستمدار), سیاستمدار پاکستانی و عضو مجلس ملی و رهبر جمعیت علمای اسلام
- سلیم سیفالله خان، سیاستمدار پاکستانی و سناتور پیشین
- حبیبالله خان مروت، رئیسجمهور پاکستان موقت (۱۹۷۷–۱۹۷۸)
- خواص خان مروت، از ژنرالهای برجستهٔ شیرشاه سوری که در پیروزی نبرد چوسه علیه امپراتوری گورکانی نقش مهمی داشت
- شیر افضل مروت، سیاستمدار پاکستانی و عضو مجلس ملی
منابع
مطالعهٔ بیشتر
- شیرزمان طایزی، نره ژبه (زبان نیرومند)، (نوشهره: کامل پښتو ادبی جرگه).
- Olaf Caroe, Pathans: 550 B.C. – A.D. 1957، (لندن: مکمیلن؛ نیویورک: انتشارات سینت مارتین، ۱۹۵۸). اُسیالسی ۳۲۷۲۱۸۵۷.
- پرویز احمد خان، "درهٔ بنو (یک چشمانداز)"، Pakistan، جلد ۱۵ و ۱۶. (مرکز مطالعات پاکستان، دانشگاه پیشاور، ۱۹۸۷)
- شیرمحمد خان محسود، The Marwats، (پیشاور، ۱۹۹۹) اُسیالسی ۶۲۳۴۱۲۵۳
- هارون رشید، History of the Pathans (جلد سوم)، (اسلامآباد، ۲۰۰۲) اُسیالسی ۵۲۸۵۳۲۰۶
منابع
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Marwat». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۲۸ اوت ۲۰۲۵.