بدیچی

با قتل نادر شاه و تشکیل سلسلة دُرانّی در افغانستان و تصرف نواحی شرقی ایران، از جمله سیستان به دست احمد شاه ابدالی (دُرانّی) در سال ۱۱۶۰ هـ. ق موضوع حاکمیت ایران بر این ایالت از پیچیدگی خاصی برخوردار گردید، ضعف حکومت مرکزی ایران بعد از قتل نادر، موجب گسترش نظام شبه ملوک الطوایفی در ایران گردید، کشمکشهای جانشینان نادر و خاندان زندیه به این روند کمک شایان توجهی نمود. این امر موجب گردید حاکمان سیستان با ایجاد پیوند نزدیکتر با فرمانروای ابدالی افغانستان به حیات نیمه مستقل خود در دوران پرتنش ایران ادامه دهند.

این حاکمان در روند حاکمیتشان با توجه به شرایط و موقعیت زمانی و سیاسی در دورههایی که قدرت متمرکزی بر افغانستان سلطه مییافت، برای جلوگیری از تهدیدهای داخلی و خطر امرای افغان به آنها تکیه میکردند و گاهی با دادن باج و خراج به حیات خود ادامه میدادند. با روی کار آمدن حکومت قاجار، موضوع ایالت سیستان به یکی از پیچیده‌ترین مشکلات فراروی این سلسله تبدیل گردید. حاکمان قاجار با توجه به درگیریها و شورشهای داخلی و خارجی موضوع تحکیم پایه‌های قدرتشان را بر سیستان به مماشات میگذرانیدند. آنها در پی فرصت بودند تا بر مشکلات عدیدة داخلی و جنگهای خارجی چیره شوند تا پس از آن به گسترش پایه‌های قدرتشان بر سیستان بپردازند.

ژنرال بخت خان از طرف پدرش از میراث روهیلا یوسف زی بود در حالی که مادرش یک شاهزاده خانم آواده بود. او در بیجنور در روهیلخند به دنیا آمد و بعداً به عنوان سابدار، فرمانده ارشد بومی در ارتش کمپانی هند شرقی، به دست آورد، و چهل سال تجربه در توپخانه اسب بنگال به دست آورد و شاهد عملیات در جنگ اول انگلیس انگلیس بود.

قبل از شورش، سوبدر بخت خان برای تعدادی از افسران بریتانیایی، از جمله چندین نفر که قرار بود در جریان محاصره دهلی در سال ۱۸۵۷ علیه او خدمت کنند، به خوبی شناخته شده بود. یکی از سرهنگ‌ها او را "باهوش‌ترین شخصیت" توصیف کرد که "خیلی به جامعه انگلیسی».^[۱۷]

پدرش عبدالله‌خان از بازماندگان غلام قادر روهیله بود که به واسطهٔ ازدواج با شاهزاده‌ای از فرمانروایان مخلوغ اوده، به خانوادهٔ سلطنتی وابسته شده بود. بخت خان در حدود سال ۱۲۳۳ق/ ۱۸۱۸م با درجهٔ «صوبه‌دار» وارد توپخانهٔ تیپ بریلی شد و تا حدود سال ۱۲۷۳ق/ ۱۸۵۷م در این سمت باقی ماند. وی در نخستین جنگ جلال‌آباد (۱۲۵۴–۱۲۵۸ق/ ۱۸۳۸–۱۸۴۲م) شرکت داشت و شایستگی او در این جنگ، افتخارات و نشانهای بسیاری را برای توپخانهٔ تخت در فرمانش به ارمغان آورد.

اوج شهرت بخت خان هنگامی بود که وی در ۱۲۷۴ق فرماندهی سپاهیان معترض هندی بر ضد تسلط انگلیسیها را برعهده گرفت. گسترش دامنهٔ قیام و پیروزیهای موردنظر مبارزان، نیاز به رهبرانی فعال داشت و به همین دلیل، وقتی سپاهیان بریلی به فرماندهی بخت‌خان وارد دهلی شدند و او ـ به عنوان رهبر برجستهٔ نظامی که به خانوادهٔ سلطنتی نیز منتسب بود ـ از بهادر شاه دوم خواست که فرماندهی کل سپاهیان هند را به او دهد، با تقاضایش به‌گونه‌ای موافقت شد و وی عملاً با وجودمیرزا مغول که رسماً فرماندهی کل را در دست داشت، رشتهٔ امور را در اختیار گرفت و با عنوان «صاحب عالم بهادر» تصمیمات نهایی را اتخاذ می‌کرد. رقابت میان میرزامغول و بخت خان و شکوه‌های آنان در گزارشهای برجای‌مانده از آن دوران منعکس شده است.

بخت‌خان به‌خوبی ارتش دهلی را سازمان‌دهی کرد وبر قدرت و مهارت افراد آن افزود. شایستگی او در این کار، به رغم نارضایی بهادرشاه از برخی رفتارهایش، موجب شد تا وی همچنان در زمرهٔ افراد نزدیک به او باقی بماند و افکار آزادی خواهانه‌اش نیز در تصمیم‌گیریهای بهادرشاه تأثیر گذارد.. نفوذ و موقعیت بخت‌خان در دربار به گونه‌ای بود که تصمیمات شورای ۱۰ نفرهٔ دربار که وظیفهٔ کنترل شهر و عملیات نظامی را برعهده داشتند، تنها پس از تأیید بهادرشاه و بخت خان رسمیت می‌یافت و به اجرا درمی‌آمد. دراین زمان، بخت‌خان مسئولیت حفاظت از دهلی را هم بر عهده داشت و از اقدامات او در این شهر، حذف مالیات بر کالاهای مصرفی عادی و صدور دستور ممنوعیت ضبح گاو بود. این دستور موجب شد تا رهبر هند نیز به حمایت از این قیام برخیزد و رهبری نمادین بهادرشاه را در این مبارزه بپذیرد.

با وجود برخی کشمکشها میان سپاهیان بریلی و دهلی و افراد غیرنظامی، بخت‌خان همواره در مبارزهٔ خود برضد بریتانیا تزلزل ناپذیر و راسخ بود. سرانجام، با فشار شدید نیروهای بریتانیا و پس از چند نبرد سخت، در محرم ۱۲۷۴/ سپتامبر ۱۸۵۷ دهلی به تصرف انگلیسیها درآمد. بهادرشاه اسیر و محاکمه شد و متهم گردید که با بخت‌خان در قیام همکاری کرده، و به یاری رسانده است. بخت‌خان در ۲۹ محرم همین سال دهلی را ترک کرد و به لکهنو رفت و به نیروهای بیگم حضرت محل (۱۲۹۷ق/ ۱۸۸۰م) همسر واجدعلی‌شاه که به حمایت از پسرش برجیس قادر، مردم اوده را برضد بریتانیا تهییج کرده بود.

از واپسین روزهای زندگی بخت‌خان اطلاع چندانی در دست نیست؛ گفته‌اند که وی به نپال گریخت و در آنجا به همراهی دیگر رهبران مبارزه در نبردی (کشته) شد. اما گزارشهای دیگر حاکی از آن است که وی طی یک درگیری در ۱۰شوال۱۲۷۵ق/ ۱۳ مهٔ ۱۸۵۹م {کشته} شده است.^[۱۸]

وقتی سیکها با بهره‌برداری از درگیریهای داخلی افغانستان در حال دست‌اندازی به ایالتهای سند و پنجاب بودند، برادران محمدزایی که هریک در ایالتی حکمرانی داشتند، ناگزیر به داخل افغانستان آمدند و هریک مدتی شاهزاده‌ای را علم کردند تا به نام او فرمانروایی کنند. دوست‌محمد خان نیز در این زمان ایوب، پسر تیمور شاه، را به شاهی برداشته بود. محمدعظیم خان، برادر دوست‌محمد و حاکم سابق کشمیر که پس از قتل فتح خان بر دیگر برادران مهتری یافته بود، به کابل آمد. دوست‌محمد خان به اطاعتش گردن نهاد و از سوی او به حکومت غزنین منصوب شد^[۲۵]

با فوت نابهنگام محمدعظیم خان، دوست‌محمد خان بر پسر او غلبه کرد و در کابل مستقر شد؛ اما دیگر برادران زیر بار نرفتند و حتی چند بار تصمیم به کورکردن و کشتن او گرفتند، هرچند موفق نشدند. کشمکش برادران بر سر میراث محمدعظیم خان به تقسیم افغانستان میان آنها انجامید و کوهستانهای کابل را به دوست‌محمد خان دادند. چون اعتراض دوست‌محمد خان به جایی نرسید، دو سال پس از متفرق‌شدن برادران، در ۱۲۴۰ ق / ۱۸۲۵ م، به کابل تاخت و آن را گرفت و سپس غزنین و جلال‌آباد را به قلمرو خود افزود. فتح جلال‌آباد که دروازهٔ پیشاور و مدخل سند به‌شمار می‌رفت، او را نه‌تنها در چشم برادران، که در نظر سیکها نیز بزرگ کرد^[۲۶] به‌این‌ترتیب، امیر دوست‌محمد خان در ۱۲۴۲ ق / ۱۸۲۶ م، به نخستین دورهٔ امارت خود گام نهاد، درحالی‌که پیشاور و دیگر ایالتهای سند و پنجاب در دست سیکها، قندهار در دست برادرانش، و هرات در دست شاه محمود درانی و پسرش کامران بود و بلخ و خُلم و قندوز و بدخشان استقلال داشتند^[۲۷] امیر دوست‌محمد خان حکومتی تقریباً متزلزل را آغاز کرد. درحقیقت، وضع خاص منطقه و تقسیم کشور به ایالتهای کوچک و به‌ظاهر مستقل، در ذهن امیر، هرچند از هوش و استقامتی قابل ستایش برخوردار بود، چنان تأثیر گذاشته بود که جز به تحکیم موقعیت خود به چیز دیگری نمی‌اندیشید^[۲۸]

گرچه دولت ایران، خود را دوست افغانستان نشان می‌داد و از برادران دوست‌محمد خان در قندهار حمایت می‌کرد، به‌سبب حضور محمود شاه و کامران در هرات با حمایت ایران، امیر در ابراز دوستی به ایران همدرد بود. از سوی دیگر همچنان امیدوار بود که از ایالتهای سند و پنجاب، دست‌کم پیشاور را برای افغانستان نگه دارد، و به‌سبب سلطه‌جویی انگلستان نمی‌توانست خود را دوست انگلیسیها نیز نشان دهد و آنها هم به او بی‌اعتماد بودند. اما درحقیقت، مداخلهٔ مستقیم هرچند در آغاز نامحسوسِ انگلیس بود که سرنوشت امیر را رقم زد.

مهم‌ترین حادثهٔ نخستین دورهٔ امارت دوست‌محمد خان، به غیر از سرکوب شورشهای قبیله‌ای، درگیری درازمدت او با رنجیت‌سینگ، پادشاه سیکها بود.^[۲۹] این مهاراجه که ارتش نسبتاً نیرومندی فراهم کرده بود، از شجاع‌الملک، پادشاه پیشین درانی که در لودهیانه در تبعید به سر می‌برد، حمایت کرد تا تاج‌وتخت خود در کابل را پس بگیرد، به‌شرط آنکه پس از پیروزی، استقلال سیکها را به رسمیت بشناسد، و این به معنی واگذاری کامل پیشاور بود. انگلستان هم برای اجرای نقشه‌های دور و درازی که برای سند و پنجاب داشت، موافقت نشان داد. حملهٔ شجاع‌الملک در ۱۲۵۰ ق / ۱۸۳۴ م به قندهار براثر ورود دوست‌محمد خان که به تقاضای برادران خود به آن صوب آمده بود، نتیجه‌ای نداشت^[۳۰]

امیر همچنان در اندیشهٔ پیشاور بود که ۳ سال بعد، بهانهٔ جنگ فراهم شد. مهاراجه که اکنون خود را بسیار قوی احساس می‌کرد، از امیر خواست که اطاعت او را گردن نهد. امیر به‌شدت برآشفت و به جنگ مهاراجه رفت. بااینکه افغانها در آستانهٔ شکست بودند، اما سرانجام پیروز شدند، ولی امیر، به‌سبب حمایت انگلیسی‌ها از سیکها، موقع را برای پیشروی و تصرف پیشاور مناسب نیافت. ظاهراً این حادثه که به جنگ جمرود شهرت یافته بود، با نامه‌نگاری و عذرخواهی مهاراجه به پایان رسید.^[۳۱] پس از آن طرف‌داران امیر نغمهٔ پادشاهی او را ساز کردند؛ اما امیر، ظاهراً برای غلبه بر موج هیجان عمومی، به پیشنهاد ملا میر ویس، به‌جای عنوان شاهی که پیش از آن در افغانستان رایج بود، خود را امیرالمؤمنین خواند و برضد سیکها اعلام جهاد کرد.^[۳۲]

سیر رویدادها و حرکتهای سیاسی امیر دوست‌محمد خان در این دوره نشان می‌دهد که او به تشکیل نظامی مستقل و ملی در افغانستان دل‌بسته بود که می‌کوشد او را از آغاز مردی جبون و وابسته نشان دهد.^[۳۳] امیر که در برابر فکر تشکیل دولتی متحد، برادرانی نافرمان در قندهار و حکومت نیمه‌وابستهٔ سدوزایی در هرات را پیش چشم داشت و تنها سرچشمهٔ درآمدش مالیات چند شهر و قبیلهٔ نسبتاً فقیر بود، خواست برای بازپس‌گرفتن پیشاور به‌عنوان منبعی ثروت‌خیز، با حرکتهای سیاسی از قدرتهای بانفوذ در منطقه بهره‌برداری کند^[۳۴]؛ ازاین‌رو در ۱۲۵۲ ق / ۱۸۳۶ م، هیئتی همراه با نامه‌هایی خطاب به پادشاه ایران و سفیر روسیه در تهران، به ایران فرستاد.^[۳۵] از سوی دیگر ضمن نامهٔ تبریک به لرد اوکلند، فرماندار جدید هند، از او برای پس‌گرفتن پیشاور استمداد کرد. اوکلند پاسخ داد که سیاست آنها این نیست که در کار کشورهای مستقل مداخله کنند؛ دلالت ضمنی این سخن آن است که انگلستان دولت سیکها را به‌عنوان دولتی مستقل به رسمیت شناخته است. اوکلند به‌دنبال آن الکساندر برنز را نزد امیر فرستاد تا او را به چشم‌پوشی از پیشاور وادار سازد. برنز به‌رغم مأموریت رسمی خویش، نظری مثبت نسبت به امیر و واگذاری پیشاور به او داشت.^[۳۶] در این حال، نمایندهٔ روس، ویتکویچ، هم به کابل آمد. امیر چون سرسختی انگلیسی‌ها را دید، موقع را برای بازی سیاسی خود مناسب یافت و تمایل خود را به روسها آشکار ساخت. در همین زمان نیز ایران به هرات حمله کرد. با اخطاری که انگلیسیها در باب قطع رابطه با خارجیان به امیر دادند، مذاکره در کابل به نتیجه نرسید.^[۳۷] انگلستان که نگران محاصره و سقوط هرات براثر حملهٔ محمد شاه قاجار بود، ازیک‌طرف هرات را به مقاومت تشویق کرد و ازسوی‌دیگر، ضمن اخطار به دوست‌محمد خان، به جنوب ایران حمله برد.^[۳۸] به‌این‌ترتیب، ایران از هرات عقب نشست و امیر دوست‌محمد خان در بازی سیاسی‌ای که آغاز کرده بود، شکست خورد و انگلیسیان به فکر جانشینی برای دوست‌محمد خان افتادند. ازاین‌رو، شجاع‌الملک، پادشاه سابق افغانستان را به نام شاه شجاع نامزد پادشاهی افغانستان کردند و میان او و مهاراجه سینگ پیمانی با تضمین خود برقرار ساختند که به اتحاد مثلث شهرت یافت. مطابق این پیمان پیشاور همچنان به دولت سیکها که عملاً در اشغال آنان بود، واگذار شد و در برابر قرار شد سیکها برای رساندن دوبارهٔ شجاع‌الملک به تاج‌وتخت کمک کنند.

اعلامیه سیملا که در پاسخ به مخالفان حملهٔ انگلستان به افغانستان صادر شد، ضمن تأیید کمک به پادشاهی شجاع الملک، دوست‌محمد خان را دشمن سیکها و عامل اصلی حملهٔ ایران به هرات دانست. قوایی که سیکها و انگلیسی‌ها در اختیار شجاع الملک نهادند و به سپاه سند نام‌بردار بود، در ۱۲۵۵ ق / ۱۸۳۹ م قندهار را گرفت. کهندل خان، امیر آنجا با خاندان خود به ایران پناه برد. شاه شجاع در قندهار به سلطنت نشست و بی‌درنگ عهدنامه‌ای با فرمانده قوای انگلیسی امضا کرد که انحصار حضور انگلیسی‌ها را در افغانستان تضمین می‌کرد. اندکی بعد، شاه شجاع روی به غزنین نهاد. به‌رغم تمهیدات امیر دوست‌محمد خان، پسر او، حاکم غزنین، براثر خیانت شماری از امرای بارکزایی شکست خورد و اسیر شد

قوای^[۳۹]شاه شجاع آنگاه روی به کابل نهاد و امیر دوست محمد خان نیز آمادهٔ جنگ شد؛ اما کار به مذاکره کشید و امیر پذیرفت که شاه شجاع را به رسمیت شناسد و خودْ وزیر او گردد. انگلیسیها نپذیرفتند و پیشنهاد کردند که امیر با خانوادهٔ خود به هند رود و مقرری سالانه گیرد. امیر دوست‌محمد خان نپذیرفت و چون یاران خویش را نیز آمادهٔ جنگ ندید، روانهٔ ترکستان شد و به بخارا رفت^[۴۰]؛ اما نصرالله خان، امیر بخارا، از او و همراهانش استقبال نکرد و حتی گفته‌اند می‌خواست آنها را به قتل آورد. امیر نیز ناچار با تحمل سختیهای فراوان از بخارا گریخت و به افغانستان بازگشت آوازهٔ بازگشتن امیر شور و هیجانی ایجاد کرد، زیرا زمینهٔ نارضایتی عمومی در حال شکل‌گیری بود. گروهی از انگلیسی‌ها به هند بازگشتند، اما شماری ماندند و در شهرهای افغانستان پراکنده شدند. مشاهدهٔ ارتشی با لباس یکسان و سلاحهای پیشرفته و شکوه ظاهری شاه شجاع، در آغاز افغانها را به سکوت واداشت. عبدالجبار خان برادر دوست‌محمد خان نیز تسلیم شد. اما چند عامل باعث نارضایتی عمومی شد. با پیوستن خانوادهٔ انگلیسیها به مردان خود در افغانستان، تعادل اقتصادی شکننده و خودکفا و محدود شهرها به هم خورد. پوشش خارجیها نیز در چشم افغانها خوش نمی‌آمد. ماندگاری انگلیسی‌ها و دخالت مستقیم آنان در اموری مانند گرفتن مالیات، بی‌کفایتی و فرمانبری شاه شجاع را نشان داد و از اهمیت او در دیدهٔ مردم کاست.^[۴۱] در چنین شرایطی، شایعهٔ بازگشت امیر دوست‌محمد خان، که اکنون به قهرمانی محبوب بدل شده بود، به حقیقت پیوست. رئیسان قبیله‌هایی که پرداخت پول انگلیسی به آنها متوقف شده بود، جانب امیر را گرفتند. امیر با چندصد سوار تاجیک که سپس‌تر با پیوستن کوهستان‌های کابل به دوبرابر افزایش یافت، در چند جا به انگلیسی‌ها زد، گاه پیروز شد و گاه شکست خورد، اما درمجموع حریف اسلحه و به‌ویژه توپ‌خانهٔ انگلیسی‌ها نشد، تا سرانجام به این نتیجه رسید که خود را در کابل به ژنرال مکناتن تسلیم کند. ژنرال مکناتن با حیرت و ناباوری، امیر را پذیرفت و با او با احترام رفتار کرد؛ بااین‌همه، امیر حاضر نشد با شاه شجاع ملاقات کند و سپس، در آخرهای سال ۱۲۵۶ ق / ۱۸۴۰ م، با خانوادهٔ خود به هند تبعید شد^[۴۲]

پس از تبعید امیر، شورشها و نافرمانیها در هر گوشه از کشور در برابر مأموران انگلیسی رخ می‌داد. هرات نیز بار دیگر به‌سبب تمایل کامران و وزیرش یارمحمد خان به ایران، مسئلهٔ روز شد. بنابر تحلیلی، دو رویکرد کلی نسبت به شاه شجاع و حامیان انگلیسی‌اش در میان مردم پدیدار شده بود؛ کسانی که سوءنیت انگلیسی‌ها و سرسپردگی شاه شجاع را دریافته بودند، متمایل به ایران، و آنان که دور شاه شجاع گرد آمده بودند، دوستدار انگلیسی‌ها بودند.^[۴۳]

در سال ۱۲۵۷ ق / ۱۸۴۱ م، قیام عمومی در همه‌جا شروع شد. در کابل، به‌ناگهان وضع برضد شاه شجاع و انگلیسی‌ها برگشت. در شورشی که در شهر درگرفت، الکساندر برنز و برادرش کشته شدند و انگلیسی‌ها در محاصره افتادند. خواست مردم، خروج کامل انگلیسی‌ها از افغانستان بود. در همین زمان، محمداکبر خان بریچ پسر برومند و ملی‌گرای امیر که از دست خان بخارا گریخته بود، نیز به کابل رسید و تقریباً در رأس نیروهای مردمی قرار گرفت.^[۴۴] راه‌ها به‌علت برف و سرمای زمستان و نیز شورش قبیله‌های کوهستانی بسته بود و کمکی از جلال‌آباد به کابل نمی‌توانست برسد؛ ازاین‌رو، ژنرال مکناتن با افغانها قرار گذاشت که اجازه بدهند انگلیسی‌ها در امنیت از کابل بروند، ولی درعین‌حال، خواست با سیاست‌بازی، از چندگانگی سران انقلاب بهره‌برداری کند و ورق را به سود انگلیسی‌ها برگرداند. سران افغان نیت باطنی او را دریافتند و با وحدت‌نظر تصمیم گرفتند او را گروگان آزادی امیر سازند.^[۴۵] در ملاقاتی که بین او و چند افسر همراهش با محمداکبر خان بریچ و چند رهبر افغان روی داد، ژنرال تن به اسارت نداد و دست به اسلحه برد، و خود و همراهش کشته شدند.

تصمیم سران آن شد که شماری اسیر برای مبادله با امیر دوست‌محمد خان نگه دارند و به ۰۰۰‘۱۶ نفر مقیم پادگان کابل، اجازهٔ عبور دهند. عقب‌نشینی معروف انگلیسیها، متشکل از ۵۰۰‘۴ نظامی، گروهی زن و بچه و ۵۰۰‘۱۲ نفر همراه از کابل آغاز شد. افزون‌بر سرمای سخت زمستان، قبیله‌های خیبری نیز مرتب به آنان حمله کردند و بنابر مشهور، تنها دکتر برایدن انگلیسی با مصیبت بسیار توانست از این گروه زنده به جلال‌آباد برسد و ماجرا را گزارش دهد.

در کمتر از یک سال، سپاه انتقام انگلیسیان تشکیل شد، از خیبر گذشت و در ۱۲۵۸ ق / ۱۸۴۲ م، از غزنین تا کابل یکسره به ویرانگری و کشتار پرداخت. شاه شجاع نیز در کابل ناگزیر برضد انگلیسی‌ها موضع گرفت، اما در همین سال به دست چند تن از خانهای شورشی کشته شد. این جنگ بیهوده که به اتفاق نویسندگان از (حماقت اوکلند) آغاز شد و نزدیک به ۴ سال طول کشید، در چشم انگلیسی‌ها بهترین راه برای بستن راه نفوذ روسیه بود، اما به قیمت خرابی صدها شهر و روستا و قتل انسانهایی که شمارشان هرگز معلوم نشد^[۴۶]

نام باستانی روهیلخند کتهیر بود. نام روهیلخند در اواسط قرن هجدهم زمانی که به دست سلسله روهیل که توسط نواب علی محمد خان بهادر روهیلا آغاز شد، افتاد. اگر چه اصطلاح روهیلا قبلاً توسط افغان‌هایی که وارد هند شده بودند استفاده می‌شد^[۶۲]

س از قتل نادر به نیروهای ابراهیم‌میرزا برادرزاده نادر پیوست و از او لقب خانی گرفت، اما با شکست ابراهیم‌میرزا از نیروهای شاهرخ‌میرزا به او به همراه سواران افغان به سید محمد، تولیت آستان قدس رضوی پیوست و از طرف او به قزوین فرستاده شدند. پس از انصراف از سرحدداری غرب به فرمان خالدپاشا والی شهرزور پیوست، پس از آن به خدمت نقی‌خان قاسملو افشار درآمد. در آخر با متحد ساختن رهبران ترک و کرد محلی و سازش با اراکلی‌خان پادشاه کارتلی و کاختی، توانست کنترل تمامی نواحی میان ارومیه و اردبیل را به دست گیرد. وی بعدتر کنترل زاگرس مرکزی را نیز به دست آورد.

تیمورشاه در ۱۱۵۵خورشیدی در مشهد به دنیا آمد. پس از فوت احمدشاه درانی در سال ۱۱۶۷ به ولیعهدی انتخاب شد. در همین سال به سبب حملة احمدشاه به خراسان و دور بودن احمدشاه از افغانستان، تیمور نایب السلطنه مقرر گردید. تیمورشاه در سال ۱۱۶۸ از لاهور به هرات بازگشت و از آن پس تا زمان فوت احمدشاه، حاکم هرات بود.

پس از فوت احمدشاه، وزیر او، شاه ولی خان، شاهزاده سلیمان را به پادشاهی بالای تخت نشاند شاه ولی خان که خسر شاهزاده سلیمان می‌شد خلاف اصول و نصیحت احمد شاه عمل نمود درین زمان امرا و سران اقوام به واسطة تسلط شاه ولی خان بر امور، از شاهزاده سلیمان روی گردانده و به هرات نزد تیمور رفتند. تیمور نیز با سپاهیان فراوان به قندهار رفت و قندهار را تصرف کرد و به دستور او شاه ولی خان و پسرانش را کشتند. بدین ترتیب، تیمور در ۱۱۸۶ به پادشاهی رسید.

زمان شاه درانی فرزند تیمور شاه درانی به دنیا آمد. با این حال تاریخ تولد او مورد بحث است. فیض محمد سال ۱۷۶۷ را به عنوان تاریخ تولد خود، در حالی که نوئل کریمی سال ۱۷۷۰ را به عنوان تاریخ تولد خود آورده است. زمان شاه همیشه دوست داشت با فتوحات خود در پنجاب از پدرش تیمورشاه درانی پیروی کند، اما تیمورشاه درانی اجازه نداد و زمان شاه خیلی زود در کودکی علاقه‌مند شد شبیه پدربزرگش احمدشاه درانی باشد. رؤیای فتح هندوستان را در سر می‌پروراند، اما هیچ کمکی به او نمی‌رساند، زیرا پدرش به او اجازه نمی‌دهد که در لشکرکشی‌های خود بیاید. زمان شاه درانی در سال ۱۷۹۳ پس از مرگ پدرش تیمور شاه درانی تاج و تخت درانی را به دست گرفت.

او که اکنون پادشاه امپراتوری درانی اعلام شده و توسط همه به جز برادرانش به رسمیت شناخته شده بود، برادران خود را به کابل هدایت کرد و در آنجا برادران مخالف خود را زندانی کرد. او رژیم غذایی را برای گرسنگی دادن برادرانش در نظر گرفت، با رژیم غذایی دو سه اونس نان در روز، در نتیجه، برادران در روز ششم تسلیم شدند، جایی که تسلیم شدند و زمان شاه را به عنوان پادشاه امپراتوری درانی به رسمیت شناختند. . شاهزاده‌ها سپس آزاد شدند اما در بالاحصار کابل تحت نظر بودند

اصلاحات

زمان شاه خواهان یک وزارت و کابینه ای بود که به او و مردمش وفادار باشد، در نتیجه او وزارت قدیمی خود را جایگزین کرد و پشتون‌های وفادار به زمان شاه را جایگزین آنها کرد و موقعیت او را در تاج و تخت تقویت کرد. زمان شاه همچنین مبارزات سختی را رهبری کرده بود تا خود را به سردارانی که در انتخابات کابل با او مخالفت کرده بودند، پیوند بزند، جایی که در بیشتر موارد موفق شد، قدرت بیشتری را برای حکومت و تاج و تخت خود به ارمغان آورد، به کسانی که همچنان به عنوان روسای با او مخالف بودند. آنها را به قتل رساند.

شجاع شاه از سال ۱۷۹۸ تا ۱۸۰۱ والی هرات و پیشاور بود. او در اکتبر ۱۸۰۱ خود را به عنوان پادشاه افغانستان معرفی کرد (پس از برکناری برادرش زمان شاه)، اما تنها در ۱۳ ژوئیه ۱۸۰۳ به درستی به سلطنت رسید. در افغانستان. یک نابینا بنا به سنت نمی‌تواند امیر باشد، بنابراین برادر ناتنی شاه شجاع، محمود شاه، زمان را کور کرد، اما کشته نشد. شجاع پس از به قدرت رسیدن در سال ۱۸۰۳ به خصومت خون با خانواده قدرتمند بارکزی پایان داد و آنها را نیز بخشید. برای ایجاد اتحاد با آنها، با «خواهر» آنها وفا بیگم ازدواج کرد.

شجاع در سال ۱۸۰۹ به عنوان وسیله ای برای دفاع در برابر تهاجم فرانسه به افغانستان و پنجاب، افغانستان را با بریتانیا متحد کرد. در سال ۱۸۰۹، یک هیئت دیپلماتیک بریتانیا به افغانستان فرستاده شد که در آن زمان برای انگلیسی‌ها قسمتی دورافتاده و مرموز از آسیا بود. به گفته مونستوارت الفینستون، «پادشاه کابل [شاه شجاع] مردی خوش تیپ بود». او همچنین نوشت: "از رنگ زیتونی با ریش سیاه پرپشت .. صدایش واضح، آدرسش شاهزاده." شجاع الماس کوه نور ("کوه نور") را در یکی از دستبندهای خود زمانی که الفنستون از او دیدن کرد، پوشید، اما شجاع را به‌طور غیر دیپلماتیک به عنوان "بینی مبتذل" توصیف کرد. ویلیام فریزر، که الفین استون را برای ملاقات با شاه شجاع همراهی کرد، "از وقار ظاهر و هیبت عاشقانه شرقی او شگفت زده شد." رنگ "بسیار منصفانه بود، اما مرده.. ریشش مشکی ضخیم بود و کمی به سمت بالا کوتاه شده بود، اما دوباره در گوشه‌ها چرخید.. مژه‌ها و لبه پلک‌هایش با آنتیموان سیاه شده بود." او همچنین صدای شجاع را «بلند و خوش صدا» توصیف کرد.

نشان امپراتوری درانی، که توسط شجاع شاه در سال ۱۸۳۹ تأسیس شد. به تعدادی از افسران ارتش بنگال اعطا شد. موزه ملی لژیون.

در ژوئن ۱۸۰۹، توسط سلف خود محمود شاه سرنگون شد و به پنجاب تبعید شد، جایی که جهانداد خان بامیزایی دستگیر شد و در اتوک (۱۸۱۱–۱۸۱۲) زندانی شد و سپس به کشمیر (۱۸۱۲–۱۸۱۳) منتقل شد. توسط عطا محمد خان. هنگامی که وزیر محمود شاه، فتح خان، در کنار ارتش رنجیت سینگ به کشمیر حمله کرد، او ترجیح داد با ارتش سیک‌ها را ترک کند. او از سال ۱۸۱۳ تا ۱۸۱۴ در لاهور ماند. شجاع در زمان اقامت خود در هند زندانی شد و مجبور شد تا یاقوت تیمور، کوه نور و الماس خواهر درای نور را به رنجیت سینگ بدهد. او از بازداشت رنجیت فرار کرد. در مبارک هاولی لاهور برای لودیانا و شرکت هند شرقی.

از سال ۱۸۱۸ به بعد، شجاع که دوست داشت با همسران و صیغه‌هایش به سبک مجلل زندگی کند، از شرکت هند شرقی حقوق بازنشستگی دریافت کرد، که فکر می‌کرد ممکن است روزی مفید واقع شود. شجاع ابتدا در لودیانا ماند، جایی که زمان شاه در سال ۱۸۲۱ به او پیوست. محل اقامت او در لودیانا توسط اداره پست اصلی در نزدیکی ماتا رانی چوک اشغال شده بود و در داخل آن یک سنگ مرمر سفید وجود داشت که به یاد اقامت او در آنجا بود