ایوان ششم

ایوان ششم
امپراتور
پرترهٔ ایوان ششم در خردسالی در اوایل سدهٔ هجدهم میلادی
امپراتور تمام روسیه
سلطنت	۲۸ اکتبر [سبک قدیمی: ۱۷ اکتبر] ۱۷۴۰ – ۶ دسامبر [سبک قدیمی: ۲۵ نوامبر] ۱۷۴۱
تاج‌گذاری	انجام نشد
پیشین	آنا، امپراتریس روسیه
جانشین	الیزابت، امپراتریس روسیه
نایب‌السلطنه	یکم: ارنست یوهان بیرن (۲۹ اکتبر – ۱۹ نوامبر) دوم: آنا لئوپولدوونا
زاده	۲۳ اوت [سبک قدیمی: ۱۲ اوت] ۱۷۴۰ سنت پترزبورگ، امپراتوری روسیه
درگذشته	۱۶ ژوئیه [سبک قدیمی: ۵ ژوئیه] ۱۷۶۴ (۲۳ سال) قلعه شلیسلبورگ، امپراتوری روسیه
آرامگاه	نامشخص
نام کامل به روسی: Иван Антонович Романов به فارسی: ایوان آنتونوویچ رومانوف
دودمان	رومانوف
پدر	آنتونی اولریش، دوک برانزویک
مادر	آنا لئوپولدوونا

ایوان ششم (به روسی: Иван VI) (۲۳ اوت ۱۷۴۰ – ۱۶ ژوئیهٔ ۱۷۶۴) که با نام ایوان آنتونوویچ نیز شناخته می‌شود، پنجمین امپراتور تمام روسیه از ۲۸ اکتبر ۱۷۴۰ تا ۶ دسامبر ۱۷۴۱ بود. او پسر خواهرزاده آنا، امپراتریس روسیه بود که فرزندی نداشت و از این رو، آنا وی را برای جانشینی خود برگزید.

پس از مرگ امپراتریس آنا، ایوان خردسال امپراتور شد؛ اگرچه سلطنت او اسمی بود و کشور ابتدا توسط نایب‌السلطنه‌ها ارنست یوهان بیرن و سپس توسط مادر او آنا لئوپولدوونا اداره می‌شد. یک سال بعد الیزابت کودتا کرد و خود امپراتریس کشور شد و ایوان خردسال و خانواده‌اش را بازداشت و تبعید کرد. ایوان باقی ۲۰ سال عمر خود را پیوسته در زندان انفرادی گذراند و در ۲۳ سالگی حین فراری دادنش از زندان قلعه شلیسلبورگ به قتل رسید.

ایوان آنتونوویچ در ۲۳ اوت [سبک قدیمی: ۱۲ اوت] ۱۷۴۰ در سنت پترزبورگ به دنیا آمد. پدرش آنتونی اولریش، دوک برانزویک و مادرش آنا لئوپولدوونا بودند. مادر ایوان، خواهرزاده بزرگ آنا، امپراتریس روسیه بود. امپراتریس آنا که بیش از ده سال سلطنت کرده بود، از خود فرزندی نداشت. به همین دلیل ایوان خردسال را در ۱۶ اکتبر [سبک قدیمی: ۵ اکتبر] ۱۷۴۰ یعنی زمانی که فقط هشت هفته داشت، به فرزندخواندگی پذیرفت و جانشین خود اعلام کرد. پس از مرگ امپراتریس آنا در ۱۲ روز بعد، ایوان خردسال امپراتور تمام روسیه اعلام شد و یک روز بعد، ارنست یوهان بیرن، دوک کورلند به عنوان نایب‌السلطنه منصوب گردید. اما دوره نیابت بیرن زیاد نپایید و او در ۱۹ نوامبر [سبک قدیمی: ۸ نوامبر] ۱۷۴۰ برکنار شد. با بر کناری او، نیابت سلطنت اینبار به آنا لئوپولدوونا مادر امپراتور خردسال رسید که تا یکسال ادامه یافت؛ اگرچه در آن مدت اداه واقعی کشور در دست صدراعظم توانمند کنت آندری اوسترامان بود.

در ۱۷ دسامبر [سبک قدیمی: ۶ دسامبر] ۱۷۴۱ الیزابت کودتایی ترتیب داد و خود امپراتور جدید روسیه شد. او ایوان مخلوع و پدر و مادرش را پس از بازداشت اولیه در ریگا، در ۲۴ دسامبر [سبک قدیمی: ۱۳ دسامبر] ۱۷۴۲ در قلعه دوناموموند (یا اُوست دِوینسک (به روسی: Усть-Двинск)) زندانی کرد. امپراتریس الیزابت ابتدا در نظر داشت آنها را به خانه‌شان در برانزویک بفرستد؛ اما چنین نکرد. در ژوئن ۱۷۴۴ زندانیان به خولموگوری در شمال منتقل شدند. در آنجا ایوان خردسال جدا از خانواده‌اش و بدون اینکه کسی جز زندانبانش را ببیند، برای دوازده سال محبوس ماند. تا اینکه شایعاتی مبنی بر حبس او در خولموگوری به بیرون درز کرد و بدین سبب در سال ۱۷۵۶، او مخفیانه به قلعه شلیسلبورگ در نزدیکی پایتخت منتقل شد. ایوان نوجوان در شلیسلبورگ همچنان و با شدت بیشتری تحت نظارت قرار گرفت؛ به طوری که حتی فرمانده ارشد قلعه نمی‌دانست این «زندانی خاص» که به او سپرده شده، واقعاً کیست.

با مرگ امپراتریس الیزابت و به تخت نشستن خواهرزاده‌اش پتر سوم در سال ۱۷۶۲، دستورالعمل‌های سختگیرانه‌ای برای سرپرست ایوان، پرنس چورمتیفپ ارسال شد: به او دستور داده شد که زندانی مذکور را به زنجیر بکشد و حتی در صورت سرکشی، شلاقش بزند. با این وجود، به نظر می‌رسید که وضعیت این «زندانی نگون‌بخت» رو به بهبود است، زیرا امپراتور مهربان به دیدار ایوان رفت و با او ابراز همدردی کرد؛ اما خود پتر سوم عاقبت بهتری نداشت و تنها چند هفته بعد با کودتای همسرش کاترین سرنگون شد و به قتل رسید. امپراتریس جدید دستورهای سختگیرانه‌تری به یک افسر مسئول بدون نام ارسال کرد بدین مضمون که: «تحت هیچ شرایطی نباید زندانی مذکور زنده به دست کسی تحویل داده شود؛ حتی اگر تحویل‌گیرندگانش دستخط خود امپراتریس را که حاوی مجوز آزادی او بود، ارائه می‌دادند» و «اگر از بیرون تلاشی برای آزاد کردن زندانی مورد نظر صورت گرفت، زندانی باید کشته شود». تا آن زمان، بیست سال حبس انفرادی، تعادل روانی ایوان جوان را مختل کرده بود، هرچند که به نظر نمی‌رسید واقعاً دیوانه شده باشد. ایوان به خوبی از خاستگاه سلطنتی خود آگاه بود و همیشه خود را گوسودار می‌نامید که به روسی یعنی «حاکم». با اینکه دستوراتی برای بی‌سواد نگه‌داشتن ایوان داده شده بود، اما او حروف الفبا یاد گرفته بود و می‌توانست کتاب مقدس‌اش را بخواند.

محل اقامت او در شلیسلبورگ نمی‌توانست تا ابد پنهان بماند و بر ملا شدن آن باعث نابودی وی شد. یکی از ستوان‌های پادگان قلعه به نام واسیلی میروویچ، از همه چیز در مورد ایوان مطلع شد و نقشه‌ای برای آزادی و اعلام کردن او به عنوان امپراتور کشید. در نیمه‌شب ۱۶ ژوئیه [سبک قدیمی: ۵ ژوئیه] ۱۷۶۴، میروویچ تعدادی از سربازان پادگان را با خود همراه کرد، فرمانده قلعه را دستگیر نمود و خواستار تحویل ایوان شد؛ ولی همان‌جا ایوان توسط زندانبانانش در اطاعت از دستورالعملی که از قبل دریافت کرده بودند، به قتل رسید.

• This article incorporates text from a publication now in the public domain: Bain, Robert Nisbet (1911). "Ivan" [ایوان: شش فرمانروای روس]. In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica (به انگلیسی). Vol. 15 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 91.