زنان در بوسنی و هرزگوین
| از مجموعه مقالههای |
| زنان در جامعه |
|---|
.svg.png) |
 درگاه فمینیسم |
.jpg)
زنان در بوسنی و هرزگوین، زنان اروپایی ساکن یا اهل بوسنی و هرزگوین هستند.
بر اساس گزارش صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی، زنان بوسنی و هرزگوین پس از جنگ بوسنی (۱۹۹۲–۱۹۹۵) تحت‌تأثیر سه نوع گذار قرار گرفته‌اند: «گذار از جنگ به صلح»، گذار اقتصادی و گذار سیاسی.[۱] پس از جنگ جهانی دوم، رشد سریع اقتصادی و صنعتی‌شدن به کاهش فقر انجامید و ورود زنان بوسنیایی به نیروی کار را در طیف گوناگونی از حرفه‌ها سرعت بخشید. این امر شامل حضور چشمگیر زنان در زمینه‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات بود که تا امروز نیز ادامه دارد.
پیشینه
بوسنی و هرزگوین در سال ۱۹۹۱ حاکمیت خود و در سال ۱۹۹۲ استقلالش را از جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی سابق اعلام کرد.[۲] جنگ بوسنی (۱۹۹۲–۱۹۹۵) به اعمال خشونت‌آمیز شدید، از جمله پاک‌سازی قومی در جنگ بوسنی، و فروپاشی اقتصادی انجامید.
امروزه بوسنی و هرزگوین جامعه‌ای چندقومیتی و چنددینی است. جمعیت این کشور از ۴۸٫۴ درصد بوسنیایی، ۳۲٫۷ درصد صرب، ۱۴٫۶ درصد کروات و ۴٫۳ درصد سایر گروه‌ها تشکیل شده است؛ درحالی‌که ترکیب دینی آن شامل ۴۰ درصد مسلمان، ۳۱ درصد ارتدکس، ۱۵ درصد کاتولیک رومی و ۱۴ درصد پیروان سایر ادیان است؛ این آمار مربوط به سال ۲۰۱۳ است.[۲] بیشتر جمعیت کشور روستانشین هستند و تنها ۳۹٫۸ درصد از کل جمعیت در مناطق شهری زندگی می‌کنند.[۲] نرخ باسوادی افراد پانزده‌ساله و بالاتر در میان مردان، با ۹۹٫۵ درصد، بیشتر از زنان، با ۹۷٫۵ درصد، است؛ برآورد سال ۲۰۱۵.[۲]
برابری جنسیتی
بر پایهٔ قانون اساسی بوسنی و هرزگوین، قانون برابری جنسیتی این کشور در سال ۲۰۰۳ با هدف ترویج و گسترش برابری میان مردان و زنان تصویب شد. قوانین مرتبط با انتخابات و سایر قوانین نیز برای انطباق با قانون اساسی اصلاح شدند. در نتیجه، قانون انتخابات مقرر می‌کند که «۳۰ درصد از همهٔ نامزدها باید زن باشند».[۳]
پیش از آنکه قانون کیفری جدید در سال ۲۰۰۳ لازم‌الاجرا شود،[۴] قانون تجاوز جنسی در بوسنی و هرزگوین برای ازدواج استثنایی قانونی قائل بود و چنین مقرر می‌کرد: «هرکس زنی را که همسرش نیست، با زور یا تهدید به حملهٔ قریب‌الوقوع علیه جان یا بدن او یا جان یا بدن یکی از نزدیکانش، به آمیزش جنسی وادار کند، به یک تا ده سال زندان محکوم خواهد شد.»
نقش‌های جنسیتی
بوسنی دارای سنت فرهنگی و مذهبی مردسالارانه‌ای است که بر اساس آن از زنان انتظار می‌رود مطیع مردان باشند. از زنان انتظار می‌رود بیشتر کارهای خانه، از جمله آشپزی، نظافت و پرورش فرزندان را انجام دهند. ویرانی اقتصادی ناشی از جنگ داخلی بر مشارکت زنان در اقتصاد تأثیری منفی گذاشته است؛ هرچند زنان در فعالیت‌های کشاورزی بهتر از سایر حوزه‌ها ادغام شده‌اند.[۵]
در بوسنی و هرزگوین پس از جنگ، زنان نیروی محرکهٔ تغییر هستند. از پیامدهای پس از جنگ، کاهش جایگاه عمومی و اجتماعی زنان بود و برخی از آنان تصمیم گرفتند برای یافتن کار به خارج از کشور سفر کنند.[۶] زنان مناطق روستایی اغلب بیشتر به حاشیه رانده می‌شوند، زیرا سطح تحصیلات پایین‌تری دارند و بیشتر به سنت‌هایی گرایش دارند که بر اساس آن‌ها باید مطیع مردان باشند.[۶]
بر اساس روایتی عثمانی و اسلامی از جنگ اتریش، روسیه و عثمانی (۱۷۳۵–۱۷۳۹) که سی. فریزر آن را به انگلیسی ترجمه کرده است، زنان مسلمان بوسنیایی در نبرد شرکت کردند، زیرا هنگام مقابله با آلمانی‌های اتریشی در محاصرهٔ دژ اوسترویچ آتیک (Östroviç-i âtık)، «شجاعت قهرمانان را به دست آورده بودند».[۷][۸] زنان و مردان مسلمان بوسنیایی از جمله تلفات نبرد اوسترویچ آتیک بودند.[۹] زنان مسلمان بوسنیایی در دفاع از دژ بوزین (Büzin) جنگیدند.[۱۰] زنان و مردان در دژ چتین (Çetin) در برابر اتریشی‌ها مقاومت کردند.[۱۱] بر اساس اسناد غیرعثمانی مربوط به جنگ میان عثمانی‌ها و اتریشی‌ها، زنان بوسنیایی جنگجو دانسته می‌شدند و در موفقیت بوسنیایی‌ها در نبرد با مهاجمان اتریشی نقش داشتند.
ینی پازار، ایزوورنیک، اوسترویچ آتیک، چتین، بوزین، گرادیشکا و بانالوکا هدف حملات اتریشی‌ها قرار گرفتند.[۱۲] روایتی فرانسوی، شجاعت زنان مسلمان بوسنیایی را که در جنگ شرکت کرده بودند، توصیف کرده است.[۱۳]
به‌گفتهٔ سی. فریزر: «چندهمسری که ویژگی خاص کشورهای محمدی است، در بوسنی رواج چندانی ندارد و هر دو جنس از امتیاز انتخاب شریک زندگی خود برخوردارند. زن مجرد بدون حجاب در انظار عمومی ظاهر می‌شود و به مادر خانواده احترام گذاشته می‌شود. آنان از همهٔ این جنبه‌ها تفاوت زیادی با ساکنان کشورهای شرقی دارند.»[۱۴][۱۵]
به‌گفتهٔ ای.جی. شم: «چندهمسری هرگز در میان بیگ‌ها رواج پیدا نکرده است. زنان در انظار عمومی با حجاب ظاهر می‌شوند، اما در خانه از آزادی و امتیاز بیشتری نسبت به زنان ترک برخوردارند. زنان جوان اجازه دارند توجه مردان جوان را بپذیرند و مرد جوانی که قصد ازدواج دارد، اجازه دارد شب را با نامزدش بگذراند، درحالی‌که زن پشت دیوار یا دریچه‌ای از دید او پنهان است. یک تاریخ‌نگار ترک دربارهٔ زنان بوسنیایی نقل کرده است که هنگامی که نخستین اسیران، پیش از فتح قسطنطنیه، به دربار ترک‌ها در بورسا برده شدند، در نظر بزرگان همچون پریان زنده‌ای از بهشت جلوه کردند.»[۱۶]
به‌گفتهٔ یانوش آشبوت: «در همین حال، از باغ‌های دامنهٔ تپه‌ها آواز یکنواختی با صداهای تیز تودماغی و زیر در شهر طنین می‌اندازد. دختران با وجود حرم‌ها و حجاب‌های سخت‌گیرانه می‌دانند چگونه توجه جوانان را جلب کنند. کسانی که برای گردش بیرون آمده‌اند، هرگز از ستایش صدایی زیبا، متناسب با زیر و نافذبودن آهنگ آن، خسته نمی‌شوند.
«جوان افسون‌شده صداها را دنبال می‌کند و پنهانی به حصار باغ نزدیک می‌شود و بیشتر ازدواج‌های بوسنیایی چنین آغاز می‌شوند. ممکن است پسر از کودکی خواننده را می‌شناخته باشد؛ زمانی که او هنوز حجاب نداشت و تنها پارچه‌ای بزرگ روی سرش می‌انداخت. شاید در روزهای پایانی پیش از آنکه دختر حجاب بگیرد، او را در اوج جوانی دیده باشد.
«اگر او مرد جوان مناسبی باشد، دختر کم‌رو پس از چند دیدار از پشت پرچین اجازه می‌دهد گفت‌وگویی میانشان شکل بگیرد؛ شاید پس از یک هفته حجابش را بالا بزند. اگر مرد بتواند یک بار از میان حصار یا شکاف دروازه دست او را بگیرد، این نشانهٔ موافقت است؛ پس از آن، مشروط بر اینکه والدین جوان را تأیید کنند، دیگر هیچ‌چیز مانع خوشبختی آنان نخواهد بود.
«افزون بر این، زیر نگاه مراقب مادر، اگر والدین جوان را تأیید نکنند، مسائل به‌سختی می‌تواند تا این اندازه پیش برود.
«افراد نابکاری نیز هستند که به‌ترتیب با چند دختر چنین بازی می‌کنند؛ اما آنان به‌سرعت بدنام می‌شوند و مادران به دخترانشان دربارهٔ آن‌ها هشدار می‌دهند.»[۱۷]
پس از آنکه مردان مسلمان بوسنیایی در دوران جنگ مفقودالاثر می‌شدند، همسرانشان برای گرفتن طلاق از مذهب حنفی به مذهب حنبلی یا شافعی روی می‌آوردند؛ زیرا زنان حنفی برای دریافت اجازهٔ طلاق از شوهر مفقودالاثر ناچار بودند مدت بسیار طولانی صبر کنند.[۱۸]
فمینیسم و جنبش زنان
وضعیت زنان در بوسنی در واپسین سال‌های حکومت عثمانی شروع به تغییر کرد. استاکا اسکندرووا هنگامی که در سال ۱۸۵۸ نخستین مدرسهٔ دخترانه را افتتاح کرد، به یکی از نخستین پیشگامان فمینیسم تبدیل شد. نخستین نسل از معلمان و روشنفکران زن در این مدرسه آموزش دیدند. دیگران از الگوی او پیروی کردند و در سال ۱۸۶۹، مبلغ مذهبی ادلین پولینا ایربی دومین مدرسهٔ دخترانهٔ بوسنی را تأسیس کرد.
هنگامی که اتریش-مجارستان در سال ۱۸۷۸ بوسنی و هرزگوین را ضمیمه کرد، جمعیت مسلمان با حفظ شیوه‌های فرهنگی خود به حکومت مسیحیان واکنش نشان دادند؛ واکنشی که تأثیری بازدارنده بر توسعهٔ جنبش زنان بوسنی داشت.[۱۹] هم‌زمان روشنفکران مسلمانی نیز حضور داشتند که با اشاره به اصلاحات نوسازی تنظیمات در امپراتوری عثمانی، اصلاح وضعیت زنان را ترویج می‌کردند؛ اما این دیدگاه نفوذ غالب نبود.[۱۹]
سیاست غالب مسلمانان، که حزب ام‌ان‌او نمایندهٔ آن بود، چنین استدلال می‌کرد که آموزش باعث می‌شود دختران مسلمان کمتر مطیع و بیشتر نافرمان شوند، احتمال بیشتری داشته باشد که بخواهند مانند زنان مسیحی کار کنند، خواستار همراهی همسرشان هنگام خروج او از خانه شوند و ازدواج‌دادن آنان دشوارتر شود.[۱۹] حزب محافظه‌کار اسلامی ام‌ان‌او در انتخابات سال ۱۹۰۸ حزب ترقی‌خواه ام‌ان‌اس را شکست داد. هنگامی که اتریش-مجارستان در سال ۱۹۱۱ آموزش ابتدایی اجباری را در بوسنی برقرار کرد، حزب ام‌ان‌او از نفوذ خود برای مستثناکردن دختران مسلمان از آموزش اجباری استفاده کرد.[۱۹] شوالا زیلدژیچ-ایبلیزوویچ، نخستین پزشک زن بوسنی، ناچار شد برای دستیابی به سطح تحصیلی لازم برای پیشرفت، در مدرسه‌ای پسرانه تحصیل کند.
زنان مسلمان بوسنی عموماً تا جنگ جهانی اول (۱۹۱۴–۱۹۱۸) به زندگی با حجاب و در نظام سنتی حرم و تفکیک جنسیتی ادامه دادند.[۲۰] برخلاف اروپای غربی، به زنان مسلمان بوسنی فرصت داده نشد جای مردان غایب کار کنند؛ زیرا مقام‌های مذهبی مسلمان با شکستن تفکیک جنسیتی به‌دست زنان مسلمان و خروج آنان از خانه برای کار مخالف بودند، حتی اگر این زنان در دوران غیبت همسرانشان در جنگ قادر به تأمین هزینه‌های زندگی خود نبودند.[۲۰]
بااین‌حال، این وضعیت چنان شرایط زندگی اسف‌باری ایجاد کرد که زنان مسلمان در اعتراضات گرسنگی سال ۱۹۱۷ علیه اتریش-مجارستان شرکت کردند. این رویداد نخستین باری توصیف شده است که زنان مسلمان بوسنیایی برای مشارکت در مسائل اجتماعی از تفکیک جنسیتی خارج شدند. آنان به‌زودی در جنبش‌های ملی‌گرا و سوسیالیستی نیز مشارکت کردند؛ جنبش‌هایی که در نهایت به آزادی بوسنی از اتریش-مجارستان و تبدیل‌شدن آن به بخشی از یوگسلاوی در سال ۱۹۱۸ انجامیدند.[۲۰]
هنگامی که بوسنی در سال ۱۹۱۸ بخشی از یوگسلاوی شد، روشنفکران نوگرای مرد مسلمان مانند ژواد سولکمانپاشیچ (۱۸۹۳–۱۹۷۶) از زنان مسلمان می‌خواستند تفکیک جنسیتی حرم را ترک کنند، بدون حجاب ظاهر شوند، تحصیل کنند و به اعضای فعال جامعه تبدیل شوند. در دوره میان‌دوجنگ، اقلیتی از زنان مسلمان طبقهٔ متوسط با حمایت خانواده‌هایشان تفکیک جنسیتی را ترک کردند و به زنان نوین تبدیل شدند؛ زنانی که بدون حجاب ظاهر می‌شدند و به متخصصانی تحصیل‌کرده تبدیل شدند، هرچند همچنان در اقلیت باقی ماندند.[۲۰]
روند شکل‌گیری یک جنبش سازمان‌یافتهٔ زنان در بوسنی کند بود. بااین‌حال، هنگامی که بوسنی در سال ۱۹۱۸ بخشی از یوگسلاوی شد، جنبش زنان یوگسلاوی گسترش یافت و بوسنی را نیز دربر گرفت. پس از ایجاد یوگسلاوی، سازمان فراگیر فمینیستی اتحادیه زنان یوگسلاوی جنبش‌های زنان تمام بخش‌های کشور را در خود جای داد یا شعبه‌های جدیدی ایجاد کرد. همهٔ این تشکل‌ها اصلاح حقوق زنان را نزد دولت ملی ترویج می‌کردند. در سال ۱۹۲۳ نیز اتحادیه فمینیستی پادشاهی صرب‌ها، کروات‌ها و اسلوون‌ها از دل آن ایجاد شد. به‌این‌ترتیب، بوسنی در این دوره وارد جنبش سازمان‌یافتهٔ زنان شد.
بااین‌حال، جنبش زنان در دوران پادشاهی یوگسلاوی پیشرفت چندانی نکرد و تغییر واقعی در وضعیت زنان بوسنی تنها پس از تسلط کمونیست‌ها بعد از جنگ جهانی دوم رخ داد. هنگامی که کمونیست‌ها به قدرت رسیدند، برابری حقوقی کامل میان مردان و زنان در قانون اساسی سال ۱۹۴۶ برقرار شد و جبهه ضد فاشیستی زنان یوگسلاوی آن را ترویج کرد. این سازمان در تمام بخش‌های یوگسلاوی، از جمله بوسنی، شعبه‌ای تأسیس کرد.
در دوران جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی، تفکیک جنسیتی و روبندهٔ سنتی صورت (به بوسنیایی: Zar) در سال ۱۹۵۰ رسماً ممنوع شد.[۲۱]
خشونت جنسی در جریان جنگ بوسنی
زنان در جریان جنگ بوسنی و نسل‌کشی بوسنی متحمل خشونت جنسی گسترده و بندگی جنسی شدند؛ زمانی که خشونت با استفاده از تجاوز جنسی شکلی مبتنی بر هدف‌گیری جنسیتی پیدا کرد.[۲۲][۲۳][۲۴] برآورد شمار کل زنانی که در جریان جنگ مورد تجاوز قرار گرفتند، بین ۱۲٬۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰ نفر است.[۲۵][۲۶]
دادگاه بین‌المللی کیفری یوگسلاوی سابق اعلام کرد که «تجاوز سازمان‌یافته» و «بردگی جنسی» در زمان جنگ، جنایت علیه بشریت محسوب می‌شوند و پس از جنایت جنگی نسل‌کشی قرار می‌گیرند.[۲۷][۲۸][۲۹][۳۰]
حقوق باروری
نرخ مرگ‌ومیر مادران ۱۱ مرگ به‌ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ تولد زنده است؛ برآورد سال ۲۰۱۵.[۲] نرخ باروری کل ۱٫۲۷ فرزند به‌ازای هر زن است؛ برآورد سال ۲۰۱۵. این میزان پایین‌تر از نرخ جانشینی است.[۲] نرخ استفاده از روش‌های پیشگیری از بارداری ۴۵٫۸ درصد است؛ آمار سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲.[۲]
خشونت علیه زنان
بوسنی و هرزگوین در سال‌های اخیر اقداماتی برای رسیدگی به مسئلهٔ خشونت علیه زنان انجام داده است. این اقدامات شامل تصویب قانون حمایت در برابر خشونت خانگی در سال ۲۰۰۵[۳۱] و تصویب کنوانسیون استانبول بود.[۳۲]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ «In post-conflict Bosnia and Herzegovina, women are a driving force for change». IFAD.
- 1 2 3 4 5 6 7 «The World Factbook». آژانس اطلاعات مرکزی. بایگانی‌شده از اصلی در ژانویه ۹, ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۴ ژانویه ۲۰۱۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Howard، Emma (۳۰ مه ۲۰۱۲). «The Women of Bosnia & Herzegovina». گاردین.
{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Criminal Code of the Federation of Bosnia and Herzegovina 2003» (PDF). UNODC. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰ ژوئن ۲۰۱۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Culture of Bosnia and Herzegovina - history, people, clothing, traditions, women, beliefs, food, customs, family». Everyculture.com. دریافت‌شده در ۴ ژانویه ۲۰۱۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 «Bosnia and Herzegovina gender profile». IFAD. ۵ مارس ۲۰۰۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۱۳-۰۶-۰۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Oriental Translation Fund (۱۸۳۰). Publications. Royal Asiatic Society. صص. 17–.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hickok، Michael Robert (۱۹۹۷). Ottoman Military Administration in Eighteenth-Century Bosnia. BRILL. صص. ۱۵–. شابک ۹۰-۰۴-۱۰۶۸۹-۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hickok، Michael Robert (۱۹۹۵). Looking for the Doctor's Son: Ottoman Administration of 18th Century Bosnia. دانشگاه میشیگان. ص. ۳۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Oriental Translation Fund (۱۸۳۰). Publications. انجمن سلطنتی آسیایی. صص. 19–.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ The War in the East: An Illustrated History of the Conflict Between Russia and Turkey with a Review of the Eastern Question. O. , H. S. Goodspeed & Company. ۱۸۷۸. صص. 138–.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Asbóth، János (۱۸۹۰). An Official Tour Through Bosnia and Herzegovina: With an Account of the History, Antiquities, Agrarian Conditions, Religion, Ethnology, Folk Lore, and Social Life of the People. S. Sonnenschein. صص. ۱۹۵–.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Buturovic، Amila؛ Schick، Irvin Cemil (۱۵ اکتبر ۲۰۰۷). Women in the Ottoman Balkans: Gender, Culture and History. آی بی توریس. صص. ۳۴۶–. شابک ۹۷۸-۱-۸۴۵۱۱-۵۰۵-۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 3 4 Giomi, Fabio. “DOMESTICATING THE MUSLIM WOMAN QUESTION. ” Making Muslim Women European: Voluntary Associations, Gender, and Islam in Post-Ottoman Bosnia and Yugoslavia (1878–1941), Central European University Press, 2021, pp. 67–110. JSTOR, http://www.jstor.org/stable/10.7829/j.ctv2kg15g8.9. Accessed 22 Oct. 2023.
- 1 2 3 4 Giomi, F. (2021). Making Muslim Women European: Voluntary Associations, Gender, and Islam in Post-Ottoman Bosnia and Yugoslavia (1878–1941). Ungern: Central European University Press.
- ↑ «Unveiling Muslim Women in Socialist Yugoslavia». brill.com.
- ↑ Totten & Bartrop 2007, pp. 356–57.
- ↑ Henry 2010, p. 65.
- ↑ Hyndman 2009, p. 204.
- ↑ Wood 2013, p. 140.
- ↑ Crowe 2013, p. 343.
- ↑ Becirevic 2014, p. 117.
- ↑ Cohen 1996, p. 47.
- ↑ Boose 2002, p. 73.
- ↑ Johan Vetlesen 2005, p. 197.
- ↑ «Archived copy» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۰۱۶-۰۵-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۱-۳۰.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (رده) - ↑ "Liste complète" [فهرست کامل]. Bureau des Traités (in French). Retrieved 4 January 2018.
کتاب‌شناسی
- Becirevic، Edina (۲۰۱۴). Genocide on the Drina River. انتشارات دانشگاه ییل. شابک ۹۷۸-۰-۳۰۰-۱۹۲۵۸-۲.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Boose، Lynda E. (۲۰۰۲). «Crossing the River Drina: Bosnian Rape Camps, Turkish Impalement, and Serb Cultural Memory». Signs. ۲۸ (۱). انتشارات دانشگاه شیکاگو: ۷۱–۹۶. doi:10.1086/340921. جی‌استور 10.1086/340921. S2CID 145718891.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Cohen، Philip J. (۱۹۹۶). «The Complicity of Serbian Intellectuals». در Cushman، Thomas؛ Mestrovic، Stjepan G. (ویراستاران). This Time We Knew: Western Responses to Genocide in Bosnia. انتشارات دانشگاه نیویورک. صص. 39–65. شابک ۹۷۸-۰-۸۱۴۷-۱۵۳۵-۲.
{{cite book}}: از پارامتر ناشناخته|ثبت‌نام=صرف‌نظر شد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Crowe، David M. (۲۰۱۳). War Crimes, Genocide, and Justice: A Global History. پالگریو مک‌میلان. شابک ۹۷۸-۰-۲۳۰-۶۲۲۲۴-۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Henry، Nicola (۲۰۱۰). War and Rape: Law, Memory, and Justice. راتلج. شابک ۹۷۸-۰-۴۱۵-۵۶۴۷۲-۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Hyndman، Jennifer (۲۰۰۹). «Genocide and Ethnic Cleansing». در Essed، Philomena؛ Goldberg، David Theo؛ Kobayashi، Audrey (ویراستاران). A Companion to Gender Studies (ویراست New). وایلی-بلک‌ول. صص. ۲۰۲–۲۱۱. شابک ۹۷۸-۱-۴۰۵۱-۸۸۰۸-۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Johan Vetlesen، Arne (۲۰۰۵). Evil and Human Agency: Understanding Collective Evildoing. انتشارات دانشگاه کمبریج. شابک ۹۷۸-۰-۵۲۱-۶۷۳۵۷-۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Totten، Samuel؛ Bartrop، Paul R. (۲۰۰۷). Dictionary of Genocide. ای‌بی‌سی-کلیو. شابک ۹۷۸-۰-۳۱۳-۳۲۹۶۷-۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Wood، Elisabeth J. (۲۰۱۳). Miranda A.H Horvath, Jessica Woodhams (ویراستار). Handbook on the Study of Multiple Perpetrator Rape: A multidisciplinary response to an international problem. راتلج. شابک ۹۷۸-۰-۴۱۵-۵۰۰۴۴-۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
حقوق زنان در اروپا | ||
|---|---|---|
| کشورهای مستقل |
| .svg.png) |
| واحدهای سیاسی کم‌رسمیت |
| |
| متعلقات و دیگر قلمروها |
| |
نابرابری جنسیتی در اروپا | ||
|---|---|---|
| کشورهای مستقل |
| |
| واحدهای سیاسی کم‌رسمیت |
| |
- زنان در بوسنی و هرزگوین
- جامعه بوسنی و هرزگوین
- زنان اهل بوسنی و هرزگوین