زنان در گرجستان

زنان در گرجستان در جامعه‌ای زندگی می‌کنند که در طول سده‌ها دستخوش تغییر شده است. پس از چند دهه حکومت شوروی، فرهنگ این کشور از دههٔ ۱۹۹۰ به بعد شاهد تغییرات اجتماعی سریع و ظهور ارزش‌های جدید بوده است، اما هم‌زمان از بی‌ثباتی اقتصادی نیز تأثیر پذیرفته است.

پیشینهٔ تاریخی

ماریام جامباکور-اوربلیانی، نیکوکار و فمینیست گرجی سدهٔ نوزدهم

شورای ملی گرجستان در ۲۶ مه ۱۹۱۸ با تصویب قانون استقلال گرجستان، به‌طور یک‌جانبه از امپراتوری روسیه در حال فروپاشی جدا شد و جمهوری دموکراتیک گرجستان را بنیان گذاشت. بر اساس این قانون، «جمهوری دموکراتیک گرجستان حقوق سیاسی همهٔ شهروندان در محدودهٔ خود را، بدون توجه به ملیت، مذهب، جایگاه اجتماعی یا جنسیت، به‌طور برابر تضمین می‌کند.»

بر همین اساس، زنان گرجی در سال ۱۹۱۹ توانستند در انتخابات مجلس مؤسسان گرجستان جدید رأی بدهند. پانزده زن در این انتخابات نامزد شدند که پنج نفر از آنان، همگی از فهرست سوسیال‌دموکرات‌ها، به مجلس ۱۳۰ نفره راه یافتند. پنج زن منتخب مجلس عبارت بودند از آنا سولوگاشویلی، الیزابت ناکاشیدزه-بولک‌وادزه، کریستینه شاراشیدزه، الئونورا تر-پارسیگوا-ماخویلادزه و مینادورا ارجونیکیدزه-توروشلیدزه.

الیزابت اوربلیانی، نخستین مدرس زن و از بنیان‌گذاران نخستین دانشگاه گرجستان

گرجستان در سال ۱۹۲۱ به‌دست ارتش سرخ ضمیمه شد و تا زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بخشی از آن باقی ماند. گرجستان در سال ۱۹۹۱ و پس از فروپاشی شوروی به کشوری مستقل تبدیل شد.

مانند دیگر کشورهای بلوک کمونیستی سابق، گذار از اقتصاد سوسیالیستی به اقتصاد بازار دشوار بود و بیکاری، بی‌ثباتی اقتصادی و درگیری‌ها، به‌ویژه در دههٔ ۱۹۹۰، به جمعیت کشور آسیب رساندند. از نظر جمعیتی، بیش از هشت نفر از هر ده نفر ساکن کشور از نظر قومی گرجی هستند، اما اقلیت‌هایی مانند آذری‌ها، ارمنی‌ها، روس‌ها و گروه‌های دیگر نیز در آن زندگی می‌کنند.

اکثریت بسیار بزرگی از جمعیت پیرو مسیحیت ارتدکس هستند، اما حدود یک نفر از هر ده نفر مسلمان است. میزان شهرنشینی کشور ۵۳٫۶ درصد برآورد شده است؛ برآورد سال ۲۰۱۵. نرخ باروری کل برابر با ۱٫۷۶ فرزند به‌ازای هر زن است؛ برآورد سال ۲۰۱۵. این میزان پایین‌تر از نرخ جانشینی است. نرخ مرگ‌ومیر مادران ۳۶ مرگ به‌ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ تولد زنده است؛ برآورد سال ۲۰۱۵.

مفاد قانون اساسی

مادهٔ ۱۴ قانون اساسی گرجستان مقرر می‌کند:

همهٔ افراد از بدو تولد آزاد هستند و بدون توجه به نژاد، رنگ، زبان، دین، دیدگاه‌های سیاسی و دیگر دیدگاه‌ها، وابستگی ملی، قومی و اجتماعی، خاستگاه، دارایی و عنوان و محل سکونت، در برابر قانون برابرند.

نقش اجتماعی زنان

یک سرباز زن در ارتش گرجستان

از آنجا که فرهنگ گرجستان فرهنگی مردسالارانه است، نوعی احترام شوالیه‌وار برای زنان در نظر گرفته می‌شود. زنان می‌توانند هم‌زمان نقش «نان‌آور و زن خانه‌دار» را بر عهده داشته باشند. بیشتر کارهای خانه را زنان انجام می‌دهند. به‌جز در حوزه‌های موسوم به «کار جسمانی»، برای نمونه در معدن‌کاری، هیچ «تقسیم کار آشکاری» بر اساس جنسیت وجود ندارد.

تندیس مادر گرجستان، موسوم به کارتلیس ددا یا «مادر کارتلی»، که در بنای یادبودی بر فراز تپه‌های مشرف به تفلیس قرار دارد، شاید بهترین نماد چنین ویژگی ملی باشد: او در دست چپ خود جامی از شراب دارد که با آن به دوستانش خوشامد می‌گوید و در دست راستش شمشیری دارد که به‌سوی دشمنانش کشیده شده است. یکی از مهم‌ترین و قدرتمندترین فرمانروایان گرجستان ملکه، یا شاهنشاه، تامار بزرگ بود.

در تاریخ معاصرتر، زنان گرجی توانسته‌اند مناصب گوناگونی را در ارتش به دست آورند؛ از جمله حضور در میان شمار اندک خلبانان حرفه‌ای جنگنده و بالگرد در نیروی هوایی کوچک کشور و نیز حضور شمار اندکی از آنان در نیروهای عملیات ویژهٔ ارتش. بسیاری از زنان در حوزهٔ اجرای قانون و دولت نیز فعالیت می‌کنند.

بااین‌حال، زنان اجازه ندارند در کلیسای ارتدکس کشیش شوند. «کلیشه‌های سنتی نقش‌های اجتماعی تعریف‌شده بر اساس جنسیت» به‌دلیل آموزش‌هایی که نسل جدید زنان دریافت می‌کند، در حال تغییر هستند. هنجارهای پوشش مقرر می‌کنند که زنان معمولاً در داخل کلیساها باید سر خود را بپوشانند و پیراهن یا دامن به تن داشته باشند.

اشتغال

قانون کار گرجستان حمایت‌های مشخصی را برای زنان در نظر گرفته است. بند ۳ مادهٔ ۲، با عنوان روابط کار، تبعیض بر اساس «نژاد، رنگ، زبان، منشأ قومی یا اجتماعی، ملیت، تبار، دارایی، تولد، محل سکونت، سن، جنسیت، گرایش جنسی، معلولیت، عضویت در انجمن‌های مذهبی، اجتماعی، سیاسی یا دیگر انجمن‌ها، از جمله اتحادیه‌های کارگری، وضعیت تأهل، دیدگاه سیاسی یا سایر دیدگاه‌ها» را ممنوع می‌کند.

مادهٔ ۲۷ مرخصی زایمان را اعطا می‌کند. مواد ۳۶ و ۳۷ به‌طور کلی و به‌طور مشخص بند «گ» قسمت ۲ مادهٔ ۳۶ همراه با بند «ج» قسمت ۳ مادهٔ ۳۷، زنان را در برابر اخراج به‌دلیل بارداری، زایمان و مراقبت از کودک، مرخصی برای فرزندخواندگی نوزاد و مرخصی اضافی برای مراقبت از کودک محافظت می‌کنند. قانون برابری جنسیتی گرجستان نیز حمایت‌های بیشتری فراهم می‌کند.

قانون‌گذاری

خشونت خانگی و قاچاق انسان

گرجستان در سال ۲۰۰۶ قانون گرجستان دربارهٔ حذف خشونت خانگی و حمایت و پشتیبانی از قربانیان خشونت خانگی را تصویب کرد. گرجستان همچنین در سال ۲۰۰۷ کنوانسیون شورای اروپا درباره اقدام علیه قاچاق انسان را تصویب کرد.

اصلاحات حقوقی

مقام‌های گرجستان در اوت ۲۰۱۵ آماده‌سازی برای تصویب کنوانسیون استانبول را آغاز کردند و گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد دربارهٔ خشونت علیه زنان در فوریهٔ ۲۰۱۶، در پی پروندهٔ ایکس و وای علیه گرجستان، از گرجستان بازدید کرد. این پرونده بر اساس کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان سازمان ملل متحد ثبت شده بود و نخستین پرونده از قفقاز جنوبی بود که این کمیته دربارهٔ آن تصمیم می‌گرفت.

پروندهٔ ایکس و وای علیه گرجستان، که سازمان‌های مردم‌نهاد اینترایت، رایتس جورجیا ــ که در آن زمان «مادهٔ ۴۲ قانون اساسی» نامیده می‌شد ــ و مرکز اروپایی حمایت از حقوق بشر ثبت کرده بودند، به خشونت جنسی علیه مادری با نام اختصاری ایکس و دخترش وای مربوط می‌شد که از سال ۱۹۸۷ آغاز شده بود.

رایتس جورجیا و اینترایتس ابتدا وکالت ایکس و وای را در دادگاه حقوق بشر اروپا بر عهده داشتند. این دادگاه پرونده را نپذیرفت و آنان سپس پرونده را با تمرکز بر «تبعیض مبتنی بر جنسیتِ نهفته در کوتاهی مقام‌ها در جلوگیری از خشونتی که متقاضیان متحمل شده بودند» به کمیتهٔ کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان ارائه کردند. این کمیته در سال ۲۰۱۳ پرونده را پذیرفت. مرکز اروپایی حمایت از حقوق بشر همراه با رایتس جورجیا از مه ۲۰۱۴ به نمایندگی از ایکس و وای ادامه دادند.

کمیته در سال ۲۰۱۵ گرجستان را به‌دلیل تصویب‌نکردن قانون کیفری لازم برای محافظت از زنان و دختران در برابر خشونت جنسی مسئول شناخت و توصیه‌هایی قانونی و آموزشی به دولت گرجستان ارائه کرد. این تصمیم نخستین رأی کمیتهٔ کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان علیه گرجستان بود. گرجستان در ۱۹ مه ۲۰۱۷ کنوانسیون استانبول را تصویب کرد و این کنوانسیون در ۱ سپتامبر ۲۰۱۷ در گرجستان لازم‌الاجرا شد.

جستارهای وابسته

• زنان در اروپا
• زنان در آسیا

پیوند به بیرون

• Lomsadze, Giorgi. The Virginity Institute: Sex and the Georgian Woman, EURASIANET.org