سر آن ندارد امشب که برآید آفتابی
| سر آن ندارد امشب که برآید آفتابی | |||
|---|---|---|---|
![]() نسخهٔ دستنویس از مجموعهٔ کتابخانهٔ دولتیِ برلین، به خطِّ فخر بناکتی به تاریخِ محرّمِ ۷۰۶ هجریِ قمری | |||
| زبان | فارسی | ||
| شاعر | سعدی | ||
| شمار ابیات | ۹ | ||
| بحر | بحر رمل (فَعِلاتُ فاعلاتن فَعِلاتُ فاعلن - رمل مثمن مشکول)[۱] | ||
| متن | |||
نسخهٔ مبنا: کلیات سعدی (تصحیح فروغی) | |||
| از سلسله مقالات دربارهٔ |
![]() |
|---|
| سرگذشت • سالِ تولّد |
| آثار |
| بوستان • گلستان • غزلیات • کلیات • مفردات • هزلیات |
| دیگر |
|
|
غزل با مطلعِ «سر آن ندارد امشب که برآید آفتابی» غزلی است از سعدی در بحر رمل.[۲]
متن
در تصحیحِ محمّدعلی فروغی این غزل نه بیت دارد و شمارهٔ ۵۱۹ است.[۳]
توضیحات متن
در بیت اول، سر مجازی است به پیوند «جای و جایگیر» و منظور از سر (جای)، اندیشه (جایگیر) است.[۴] در بیت سوم، کلمهٔ نوبتی به معنای کسی است که در نقارخانه کوس یا دهل میزند.[۵]
استقبال
اقبال لاهوری در پاسخ به مطلع این غزل («سر آن ندارد امشب که برآید آفتابی/چه خیالها گذر کرد و گذر نکرد خوابی») در زبور عجم چنین سروده است:
| شب من سحر نمودی که به طلعت آفتابی | تو به طلعت آفتابی سزد اینکه بیحجابی |
شهریار نیز به مقطع این غزل («برو ای گدای مسکین و دری دگر طلب کن/که هزار بار گفتی و نیامدت جوابی») در غزل خود در مدح علی ابن ابیطالب پاسخ داده است:[۶]
| برو ای گدای مسکین در خانه علی زن | که نگین پادشاهی دهد از کرم گدا را |
اجرا
محمّدرضا شجریان در آلبومِ در خیال و تحت عنوان «تصنیف» این غزل را اجرا کرده است.[۷] محسن نامجو، امینالله رشیدی، و علی رستمیان نیز این شعر را به آواز خواندهاند.
منابع
- ↑ ارانی، تقی (۱۳۰۴). بدایع افصح المتکلمین شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی. امیر کبیر. صص. ۲۱۶.
- ↑ ارانی، تقی (۱۳۰۴). بدایع افصح المتکلمین شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی. امیر کبیر. صص. ۲۱۶.
- ↑ کلّیات سعدی. تهران: بروخیم. بخش غزلیات: صفحهٔ ۲۸۹.
- ↑ کزازی، میرجلالالدین (۱۳۶۸). زیباشناسی سخن پارسی:۱- بیان. زیباشناسی سخن پارسی. نشر مرکز. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۲.
- ↑ نائینی، اسدالله بقایی. کجاوه سخن: گزیده نظم و نثر پارسی. Soore Mehr. ص. ۲۳۳. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۱۷۵-۰۲۵-۰. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۲.
- ↑ «استاد شهریار، سنت گرایی نوپرداز». روزنامه اعتماد. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۲.
- ↑ «Dar Khiyal». پایگاه اینترنتی شرکت دلآواز. ۲۰۲۲-۰۱-۱۵. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۲-۰۲.


