طاق نعل اسبی

طاق نعل اسبی (عربی: قوس حدوة الحصان‎؛ اسپانیایی: arco de herradura) که به آن طاق موری نیز می‌گویند. نوعی طاق است که در آن منحنی دایره‌ای تا زیر خط افقی قطر آن ادامه می‌یابد، به طوری که دهانه در پایین طاق، باریک‌تر از دهانه کامل طاق است. شواهدی از اولین کاربردهای این فرم در معماری دوران باستان پسین و ساسانی یافت می‌شود و سپس توسط ویزیگوت‌ها در اسپانیا مورد استفاده قرار گرفت. اما در قرن نوزدهم، شاید زمانی که این کاربردهای اولیه هنوز محقق نشده بودند، به نمادی از معماری اسلامی به ویژه معماری اسلامی مغربی و هنر مستعربی در شبه‌جزیره ایبری تبدیل شد. بعداً همچنین در سبک‌های معماری احیای موری و هنر نو نیز ظاهر شد. طاق‌های نعل اسبی می‌توانند به شکل گرد یا نوک‌تیز باشند.

تاریخچه

خاستگاه و کاربردهای اولیه

طاق‌های نعل اسبی در کاخ اردشیر (قرن سوم میلادی)، که در آنها فنرهای طاق‌ها به عقب برگشته‌اند.

ریشه‌های طاق نعل اسبی پیچیده است. این طاق در معماری ساسانی پیش از اسلام مانند طاق کسری در عراق امروزی و کاخ اردشیر در جنوب غربی ایران (قرن سوم میلادی) و همچنین در معماری بیزانسی و هیسپانیا نیز ظاهر شده است. در سوریه دوران بیزانس نیز، این شکل طراحی، در تعمیدگاه سنت یعقوب در نصیبین (قرن چهارم میلادی) و همچنین در قصر ابن وردان (۵۶۴ میلادی) مورد استفاده قرار گرفت.^[۱]

یکی دیگر از خاستگاه‌های احتمالی طرح طاق نعل اسبی، هند است، جایی که معابد سنگی با طاق‌های نعل اسبی با انحنای ملایم از دوره‌های اولیه باقی مانده‌اند، اگرچه این معابد به جای ساخت طاق، طرح آن را در سنگ تراشیده شده‌اند. به عنوان مثال، اشکال طاق نعل اسبی در بخش‌هایی از غارهای آجانتا و غارهای کارلا یافت می‌شوند که قدمت آنها به حدود قرن اول پیش از میلاد تا قرن اول میلادی می‌رسد.

طاق نعل اسبی در کلیسای سنت یعقوب در نصیبین

طاق‌های نعل اسبی ساخته شده از آجر پخته در مقبره‌ای به نام طاق‌های آجری در اکسوم (اتیوپی امروزی) یافت شده‌اند که در دوران امپراتوری حبشه ساخته شده و قدمت آن به طور حدودی به قرن چهارم میلادی برمی‌گردد. در نشریه‌ای در سال ۱۹۹۱، باستان‌شناس استوارت سی. مونرو هی اظهار داشت که این طاق‌ها می‌توانند شواهدی باشند مبنی بر اینکه انتقال ایده‌های معماری از طریق مسیرهایی که قبلاً توسط محققان در نظر گرفته نشده بود، صورت گرفته است. او اظهار داشت که طاق‌های نعل اسبی ساخته شده از آجر می‌توانستند نوآوری آکسومی‌ها بر اساس ایده‌هایی باشند که از طریق تجارت با هند منتقل شده‌اند.

شواهد بیشتری از کاربرد آنها در معماری اولیه مسیحی در آناتولی بیزانسی یافت شده و به شاخصه معماری مسیحی در کاپادوکیه تبدیل شده است، اگر چه ریشه‌های این ویژگی منطقه‌ای گاهی مورد بحث است. نمونه اولیه‌ای از کاربرد آن در آناتولی در نیایشگاه آلاهان در جنوب ترکیه امروزی یافت شده است، که به احتمال زیاد مربوط به قرن پنجم میلادی است. در پادشاهی ویزیگوت، طاق‌های نعل اسبی یافت می‌شوند، به عنوان مثال، در کلیسای سانتا اولالیا د بوودا در نزدیکی لوگو و کلیسای سانتا ماریا د ملک در نزدیکی تولدو. برخی از سنگ قبرهای آن دوره در شمال اسپانیا با طاق‌های نعل اسبی در آنها یافت شده‌اند که گمانه‌زنی‌هایی را در مورد یک سنت سلتیک محلی پیش از روم ایجاد می‌کند.

در معماری اسلامی، برخی از طاق‌های نعل اسبی در معماری اموی قرن‌های هفتم تا هشتم میلادی ظاهر شدند. این طاق‌ها در مسجد اموی دمشق یافت می‌شوند، اگرچه شکل نعل اسبی آنها چندان مشخص نیست. آنها همچنین در کاخ اموی در ارگ عمان در اردن امروزی نیز یافت می‌شوند.

به گفته جووانی ترسیو ریویرا، باستان‌شناسی که در اوایل قرن بیستم می‌زیست، نوع نوک‌تیز طاق نعل اسبی ریشه اسلامی دارد. به گفته ریویرا، این نوع طاق برای اولین بار در مسجد ابن طولون که در سال ۸۷۹ تکمیل شد، استفاده شد. وجدان علی نیز این را به عنوان اولین استفاده سیستماتیک از نوع نوک‌تیز توصیف می‌کند. طاق‌های نعل اسبی با فرم کمی نوک‌تیز در معماری اغلبی قرن نهم نیز از جمله مسجد جامع قیروان (حدود ۸۳۶ میلادی) و مسجد ابن خیرون (۸۶۶ میلادی) استفاده می‌شدند.^[۲]

منابع

↑ Draper, Peter (2005). "Islam and the West: The Early Use of the Pointed Arch Revisited". Architectural History. 48: 1–20. doi:10.1017/S0066622X00003701. JSTOR 40033831.
↑ "Arch". ArchNet — Digital Library — Dictionary of Islamic Architecture. Archived from the original on 2011-05-25. Retrieved 2008-10-30.

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Horseshoe arch». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۰ فوریه ۲۰۲۶.

پیوند به بیرون

[1] Draper, Peter (2005). "Islam and the West: The Early Use of the Pointed Arch Revisited". Architectural History. 48: 1–20. doi:10.1017/S0066622X00003701. JSTOR 40033831.

[archnet.org-2] "Arch". ArchNet — Digital Library — Dictionary of Islamic Architecture. Archived from the original on 2011-05-25. Retrieved 2008-10-30.

[۱]

[۲]