مردم بای

بای (سفید)
白族
یک سالمند و یک دختر از قومیت بای در یون‌نان
کل جمعیت
۲٬۰۹۱٬۵۴۳ (در ۲۰۲۰)[۱]
زبان‌ها
بای، چینی (ماندارین جنوب غربی و چینی معیار)
دین
بودیسم، بنژوئیسم، تائوئیسم، مسیحیت، اسلام و دیگر ادیان
قومیت‌های وابسته
هان، هوئی، و دیگر مردم چینی زبان
مردم بای
زبان‌های چینی白族

بای یا پای (بای: Baipho [pɛ̰˦˨xo̰˦]، 白和; چینی: 白族; پین‌یین: Báizú) یک گروه قومی شرق آسیایی بومی ولایت خودمختار دالی بای در استان یون‌نان، منطقه بیجای در استان گوئیژو، و منطقه سانگژی در استان هونان هستند. بای‌ها یکی از ۵۶ گروه قومی هستند که به‌طور رسمی توسط چین به رسمیت شناخته شده‌اند،[۲] و بر پایه سرشماری سال ۲۰۲۰، جمعیتی برابر با ۲٬۰۹۱٬۵۴۳ نفر دارند.[۱]

نام‌ها

سرویس نقره‌ای نوشیدنی بای

مردم بای رنگ سفید را بسیار گرامی می‌دارند و خود را «بای‌تسی» (pɛ˦˨ tsi˧، بای‌زی، 白子)، «بای‌خو»(pɛ˦˨ xo˦، بای‌هوئو، 白伙)، «بای‌یی»(pɛ˦˨ ji˨˩، بای‌نی، 白尼) یا «میپ‌جیا» می‌نامند که معنای تحت‌اللفظی آن «مردم سفید» است. بای (白) در زبان چینی به معنای «سفید» است. به دلیل علاقهٔ فراوان آنان به رنگ سفید، مقامات چین در سال ۱۹۵۶ این گروه قومی را «قوم بای» نام‌گذاری کردند.[۳]

بای‌ها پیش‌تر از سدهٔ چهاردهم تا سال ۱۹۴۹ از سوی چینی‌ها با نام «مین‌جیا (民家)» شناخته می‌شدند.[۴]

هویت معاصر

مردم بای یکی از چینی‌شده‌ترین اقلیت‌های چین هستند. خاندان فرمانروای پادشاهی دالی ادعا می‌کرد که تبار چینی دارد و در دودمان یوان ثبت شده است که خاستگاه آنان وووی، گانسو بوده است.[۵]

اگرچه بای‌ها از نظر رسمی یکی از ۵۶ گروه قومی شناخته‌شدهٔ چین هستند، اما دشوار است که آنان را یک اقلیت قومی متمایز دانست. از دههٔ ۱۹۴۰، برخی از آنان منشأ غیرچینی خود را رد می‌کردند و ترجیح می‌دادند صرفاً خود را چینی بدانند. عنوان قومی «بای» نیز تا سال ۱۹۵۸ به‌طور گسترده مورد استفاده یا شناخته‌شده نبود. امروزه مردم بای به دلایل عمل‌گرایانه جایگاه اقلیت قومی را پذیرفته‌اند؛ با این حال، از نظر فرهنگی تقریباً از چینی‌های هان قابل تمایز نیستند.[۶]

یکی از پیش‌شرط‌های شکل‌گیری گونه‌ای ترکیبی از هویت چینی، وجود هویتی فرهنگیِ منحصربه‌فرد و متمایز از هان بود، اما بنا بر گفتهٔ چین‌شناس چارلز پاتریک فیتزجرالد، مردم بای حتی پیش از سال ۱۹۴۹ نیز «احساس ملی نیرومندی» نداشتند. ازاین‌رو، فیتزجرالد، نویسندهٔ پژوهشی معتبر دربارهٔ بای‌ها (که آنان را با نام پیشین چینی‌شان، مین‌کیا [minjia 民家]، می‌نامید)، اظهار داشت که بسیاری از مسافران آنان را مردمی جذب‌شده در فرهنگ چینی می‌دانستند که به‌سختی می‌توان آنان را از چینی‌های هان بازشناخت.[۷]

— دانکن پوپارد

پراکندگی

بای‌ها عمدتاً در ولایت خودمختار دالی بای در استان یون‌نان،[۸] همچنین در ناحیه گوچنگ و شهرستان یولونگ از شهر لیجیانگ، شهرستان نانهوا از ولایت چوشیونگ، ناحیه شیشان، ناحیه ووهوا و شهر آننینگ (شهرک تایپینگ) از شهر کون‌مینگ، شهرستان لوشوی از ولایت خودمختار نوژیانگ لیسو، ناحیه لونگ‌یانگ از شهر بائوشان، شهرستان فنگ‌چینگ از شهر لین‌تسانگ و بخش‌هایی از شهرستان ژنشیونگ از شهر ژائوتونگ سکونت دارند.[۹][۱۰]

بای‌ها همچنین در استان‌های گوئیژو، هونان و استان هوبئی نیز یک گروه قومی بومی و موروثی را تشکیل می‌دهند؛ به‌طور مشخص در شهر بیجای، ناحیه ویژه لیوجی و شهرستان شوچنگ در شهر لیوپانشوی در گوئیژو؛ شهرستان سانگژی در شهر ژانگ‌جیاجیه در هونان؛ و شهرستان هفنگ در ولایت انشی در هوبئی.[۱۱][۱۲]

تاریخ

دختر بای در حال مطالعه (۱۹۶۳)

خاستگاه مردم بای طی یک سدهٔ گذشته موضوع بحث‌های فراوانی بوده است، هرچند این بحث‌ها عمدتاً بر گروه‌های مردمی متمرکز بوده‌اند که در قوم بای جذب شده‌اند. بر پایهٔ کاوش‌های باستان‌شناسی پیرامون دریاچه اره، احتمال می‌رود که مردم بای در نواحی اطراف این دریاچه پدید آمده باشند. کهن‌ترین محوطهٔ انسانی، که در اوایل سدهٔ بیستم کشف شد، بقایای پارینه‌سنگی مالونگ در کوه تسانگ‌شان (苍山马龙遗址) نام دارد و قدمت آن به حدود ۴٬۰۰۰ سال پیش از امروز می‌رسد. از دیگر محوطه‌های متأخر می‌توان به هایمن‌کو در جیان‌چوان (剑川海门口، ۳٬۰۰۰ سال پیش از امروز)، بای‌یانگ‌تسون در بین‌چوان (宾川白羊村، ۳٬۵۰۰ سال پیش از حال) و دابونا در شیانگ‌یون (祥云大波那، ۲٬۳۵۰ سال پیش از حال) اشاره کرد.

از مردم بای در متون دودمان تانگ با عنوان مردم «بو (یا بای)» یاد شده است. اگر فرض شود که ضبط «بو» درست باشد، کهن‌ترین اشاره به بای‌ها به سدهٔ سوم پیش از میلاد در کتاب لوشی چون‌چیو (بهار و پاییزهای استاد لو بووی) بازمی‌گردد. همچنین در سدهٔ نخست پیش از میلاد، سیما چیان بار دیگر از آنان در کتاب یادداشت‌های مورخ بزرگ یاد کرده است.[۱۳]

بای‌ها یکی از قبایلی بودند که در بنیان‌گذاری نانژائو (۶۴۹–۹۰۲) نقش داشتند. در سال ۹۳۷، پادشاهی دالی به‌وسیلهٔ دوآن سی‌پینگ، مردی از قوم بای که خانواده‌اش در پادشاهی نانژائو نقش مهمی ایفا کرده بود، بنیان نهاده شد. او از «کاهش بیگاری» (چینی: 宽徭役) حمایت کرد و با ۳۷ قبیله در شرق یون‌نان برای برپایی شورش متحد شد. پادشاهی دالی نزدیک به ۳۰۰ سال (۹۳۷–۱۲۵۳) دوام آورد و موجب شکل‌گیری انسجام درونی مردم بای با محوریت دریاچه اره شد.[۱۴]

در سال ۱۲۵۳، مغولان به رهبری قوبلای‌خان پادشاهی دالی را فتح کردند.[۱۵] دودمان یوان استان یون‌نان را تأسیس کرد، نواحی اداری منطقهٔ اره را ایجاد نمود و خاندان دوآن، فرمانروایان پیشین دالی، را برای ادارهٔ منطقه در سمت خود ابقا کرد.[۱۶]

در سال ۱۳۸۱، سپاه دودمان مینگ نیروهای یوآن را شکست داد، فرمانروای پیشین دالی را برکنار کرد، فرمانداری دالی را بنیان نهاد و سپس سربازان و مهاجران قوم هان برای آبادسازی و کشت زمین وارد منطقهٔ دالی شدند.[۱۷]

زبان

شعری نوشته‌شده با خط مربعی بای بر روی سنگ‌نوشتهٔ شان‌هوا (山花碑)

تا سال ۲۰۰۴، تنها مردم بای که در نواحی کوهستانی زندگی می‌کردند، زبان بای را به‌عنوان تنها زبان خود به کار می‌بردند، اما برخی از مردم هان در دالی نیز به دلیل تأثیرات محلی به زبان بای سخن می‌گفتند. در میان مردم بای امروزی، زبان چینی معمولاً در رسانه‌های عمومی مانند رادیو، تلویزیون و اخبار استفاده می‌شود، در حالی که زبان بای عمدتاً به فعالیت‌های مرتبط با هنرهای عامیانه محدود شده است.[۱۸] تا سال ۲۰۰۵، هیچ کتابی به زبان بای منتشر نشده بود.[۱۹]

خاستگاه این زبان در نتیجهٔ سال‌ها تأثیر گستردهٔ زبان چینی تا حد زیادی مبهم شده است. نظریه‌های گوناگونی دربارهٔ جایگاه آن ارائه شده‌اند؛ از جمله این‌که آن را زبانی خواهر برای زبان‌های چینی، شاخه‌ای مستقل در خانوادهٔ زبان‌های چینی-تبتی، یا زبانی نزدیک‌تر به زبان‌های آستروآسیایی یا زبان همونگ طبقه‌بندی می‌کنند.[۲۰] از نظر ظاهری، واژگان و دستور زبان بای به زبان‌های چینی نزدیک‌تر هستند، اما در عین حال با زبان‌های لولو-برمه‌ای نیز واژگان مشترک فراوانی دارند.[۱۹]

بر پایهٔ کتاب مان‌شو (کتاب بربرها) نوشتهٔ فان چوئو (سدهٔ نهم میلادی)، تلفظ زبان چینی در میان بایمان‌ها از همهٔ قبایل آن منطقه دقیق‌تر بود.[۲۱] متون مذهبی نانژائو که در دههٔ ۱۹۵۰ کشف شدند، نشان می‌دهند که این متون به زبان بای نوشته شده بودند (با سامانه‌ای مشابه چو نوم و خط ژوانگ کهن)، اما به نظر نمی‌رسد که حکومت نانژائو هرگز برای استانداردسازی یا گسترش این خط تلاشی کرده باشد. همین وضعیت در حکومت جانشین آن، یعنی پادشاهی دالی نیز برقرار بود. در دوران دودمان مینگ، حکومت برگزاری آزمون‌های دولتی را در یون‌نان آغاز کرد که این امر موجب تثبیت چینی کلاسیک به‌عنوان زبان رسمی شد.[۲۲]

دین

برکهٔ بازتاب که تصویر سه پاگودا را منعکس می‌کند.

آداب و رسوم مردم بای در منطقهٔ دالی شباهت زیادی به فرهنگ متعارف مزدم دارد. آنان به‌شدت تحت تأثیر آیین‌های بودایی، تائویی و کنفوسیوسی قرار گرفته‌اند.

بودیسم

بیشتر مردم بای پیرو گونه‌ای از آیین بودایی به نام آژالی‌جیائو هستند.[۲۳][۲۴][۲۵]

از نظر تاریخی، پادشاهی دالی نخستین حکومت بودایی در یون‌نان، به‌جز تبتی‌ها در شمال‌غرب یون‌نان، به‌شمار می‌رفت.[۲۶] آیین بودایی دست‌کم از سدهٔ هشتم میلادی به میان مردم بای راه یافت. مردم بای زمانی پیرو مهایانه و بودیسم تنتره‌ای بودند.[۲۷] پس از شورش سه خان‌سالار به رهبری وو سان‌گویی، این شورش به‌طور قاطع توسط دودمان چینگ سرکوب شد. پس از آن، باورهای بودایی مردم بای به اجبار جای خود را به هینه‌یانه چینی داد.[۲۸] افزون بر این، مردم بای علاقهٔ فراوانی به استنساخ متون بودایی دارند. مکان‌هایی مانند پاگودای هزارجستجو در معبد چونگ‌شنگ، معبد فازانگ تانگتیان شمالی فنگ‌یی، سه پاگودای معبد چونگ‌شنگ و معبد فُوتو، نسخه‌های گوناگونی از متون بودایی، از جمله سوترای الماس، سوترای نیلوفر و آثار دیگر را در خود جای داده‌اند.[۲۹]

بنژوئیسم

معبد بنژو در داجیان‌پانگ، دالی

اگرچه بیشتر مردم بای پیروآژالی‌جیائو، گونه‌ای از بودیسم با ریشه در پادشاهی نانژائو، هستند،[۳۰][۲۴][۲۵] آنان همچنین دین بومی خود را با نام بنژوئیسم دنبال می‌کنند که بر پرستش (本主; běnzhǔ)، ngel zex، یعنی خدایان محلی و نیاکان، استوار است.[۳۱] ngel zex می‌تواند هر قهرمانی در تاریخ باشد؛ از شاهزاده‌ای از حکومت پادشاهی نانژائو گرفته تا قهرمانی از افسانه‌های عامیانه یا حتی یک ببر(برای نمونه، لائوجون جینگدی(چینی: 老君景帝) یک ببر است).[۳۲]

مسیحیت

جورج کلارک، که در سال ۱۸۸۱ وارد منطقه شد، نخستین مبلغ پروتستان در میان مردم بای بود.[۳۳] شمار اندکی از مردم بای پیرو آیین مسیحیت هستند؛ با این حال، کلیساهای مسیحی در دالی وجود دارند.[۳۴]

اسلام

چند روستا در یون‌نان وجود دارند که ساکنان آن‌ها مسلمان هستند، اما زبان نخست آنان بای است. این افراد از سوی مقامات چین به‌طور رسمی بخشی از قوم هوئی طبقه‌بندی می‌شوند و خود را بای هوئی («مسلمانان بای‌زبان») می‌نامند.[۳۵] آنان معمولاً می‌گویند که نیاکانشان قوم هوئی بودند که در سدهٔ چهاردهم میلادی به‌عنوان پیروان ارتش مغول به یون‌نان آمدند.[۳۶]

منابع

  1. 1 2 Croddy, E. (2022). China's Provinces and Populations: A Chronological and Geographical Survey. Springer International Publishing. p. 41. ISBN 978-3-031-09165-0. Retrieved 2024-10-29.
  2. ↑ Solis, Jacqueline. "LibGuides: Chinese Ethnic Groups: Overview Statistics". guides.lib.unc.edu (in English). Retrieved 2024-05-08.
  3. ↑ "Bai Ethnic Minority". Chinaculture.org. Retrieved 17 May 2024.
  4. ↑ "Voice quality" (PDF). Sealang.net. Retrieved 17 August 2018.
  5. ↑ Mote, Frederick W. (2003). Imperial China 900-1800. Vol. 0 of Titolo collana (illustrated ed.). Harvard University Press. p. 710. ISBN 0-674-01212-7.
  6. ↑ Wu, David Y. H. (1990). "Chinese Minority Policy and the Meaning of Minority Culture: The Example of Bai in Yunnan, China". Human Organization. 49 (1): 1–13. doi:10.17730/humo.49.1.h1m8642ln1843n45 (inactive 26 December 2025). JSTOR 44125990.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:doi غیرفعال از دسامبر 2025 (رده)
  7. ↑ Poupard, Duncan James (2019). "Translation as hybridity in Sinophone Bai writing". Asian Ethnicity. 20 (2): 210–227. doi:10.1080/14631369.2018.1524286. S2CID 149581116.
  8. ↑ "Ethnic Groups". China.org.cn. Retrieved 18 March 2015.
  9. ↑ 中国文化大博览·白族 (in Chinese). BEIJING BOOK CO. INC. 2010. p. 3. ISBN 978-7-999030-83-6. Retrieved 2024-10-29.
  10. ↑ 云南省志编纂委员会; 云南省地方志编纂委员会; Yunnan Sheng 办公厅 (2008). 云南年鉴 (in Chinese). 云南年鉴编辑部. Retrieved 2024-10-29.
  11. ↑ 云南省民族硏究所; 云南民族出版社 (2002). 白族文化史. 云南少数民族文化史丛书 (in Chinese). 云南民族出版社. p. 15. ISBN 978-7-5367-2369-6. Retrieved 2024-10-29.
  12. ↑ "祖荫"博弈与意义建构：大理白族"不招不嫁"婚姻的人类学研究. 云南大学西南边疆少数民族研究中心文库. 社会发展与社会治理系列 (in Chinese). Social Sciences Literature Press. 2019. p. 19. ISBN 978-7-5201-3984-7. Retrieved 2024-10-29.
  13. ↑ Skutsch, Carl, ed. (2005). Encyclopedia of the World's Minorities. New York: Routledge. pp. 175–176. ISBN 1-57958-468-3.
  14. ↑ 段姓史话. 中华姓氏文化丛书系列: 中华姓氏史话丛书 (in Chinese). Jiangxi People's Press. 2002. p. 1624. ISBN 978-7-210-02582-5. Retrieved 2024-10-29.
  15. ↑ 《大理白族自治州概况》 编写组 (1986). 大理白族自治州概况. 中国少数民族自治地方概况丛书 (in Chinese). 云南民族出版社. p. 33. Retrieved 2024-10-29.
  16. ↑ 云南民族关系的历史与经验. 西南边疆历史与现状综合研究项目: 研究系列 (in Chinese). Social Sciences Literature Press. 2014. p. 188. ISBN 978-7-5097-5247-0. Retrieved 2024-10-29.
  17. ↑ "祖荫"博弈与意义建构：大理白族"不招不嫁"婚姻的人类学研究. 云南大学西南边疆少数民族研究中心文库. 社会发展与社会治理系列 (in Chinese). Social Sciences Literature Press·区域发展出版中心. 2019. p. 20. ISBN 978-7-5201-3984-7. Retrieved 2024-10-29.
  18. ↑ Wang 2004, p. 278.
  19. 1 2 Skutsch, Carl, ed. (2005). Encyclopedia of the World's Minorities. New York: Routledge. pp. 175–176. ISBN 1-57958-468-3.
  20. ↑ Wang, Feng (2005). "On the genetic position of the Bai language". Cahiers de Linguistique Asie Orientale. 34 (1): 101–127. doi:10.3406/clao.2005.1728.
  21. ↑ Wang 2004, pp. 279.
  22. ↑ Wang 2004, pp. 280.
  23. ↑ "Ethnic Groups – china.org.cn". China.org.cn. Retrieved 17 August 2018.
  24. 1 2 "Ethnic Groups – china.org.cn". China.org.cn. Retrieved 17 August 2018.
  25. 1 2 "Ethnic Groups – china.org.cn". China.org.cn. Retrieved 17 August 2018.
  26. ↑ 白传密教研究 (in Chinese). China Social Sciences Press. 2020. p. 16-PA15. ISBN 978-7-5203-7515-3. Retrieved 2024-10-29.
  27. ↑ 白族哲学思想史论集 (in Chinese). Publishing House of Minority Nationalities. 1992. p. 53. ISBN 978-7-105-01569-6. Retrieved 2024-10-29.
  28. ↑ 大理白族史探索 (in Chinese). 云南人民出版社. 1990. p. 136. ISBN 978-7-222-00591-4. Retrieved 2024-10-29.
  29. ↑ 白族研究百年 (in Chinese). Publishing House of Minority Nationalities. 2008. p. 238. ISBN 978-7-105-09217-8. Retrieved 2024-10-29.
  30. ↑ Skutsch, Carl, ed. (2005). Encyclopedia of the World's Minorities. New York: Routledge. pp. 175–176. ISBN 1-57958-468-3.
  31. ↑ 白族文化研究所 (2004). 白族文化硏究 (in Chinese). Publishing House of Minority Nationalities. p. 376. Retrieved 2024-10-29.
  32. ↑ 白族本主文化. 云南宗教文化研究丛书 (in Chinese). 云南人民出版社. 1994. p. 221. ISBN 978-7-222-01524-1. Retrieved 2024-10-29.
  33. ↑ Hattaway, Paul (2004). Peoples of the Buddhist world : a Christian prayer diary. GMI (Global Mapping International). p. 7. ISBN 1903689422. OCLC 83780996.
  34. ↑ 《白族简史》编写组 (1988). 白族简史. 中国少数民族简史丛书 (in Chinese). 云南人民出版社. p. 249. Retrieved 2024-10-29.
  35. ↑ 中国边缘穆斯林族群的人类学考察 (in Chinese). 宁夏人民出版社. 2006. p. 1-PT317. ISBN 978-7-227-03242-7. Retrieved 2024-10-29.
  36. ↑ Gladney, Dru C. (1996). Muslim Chinese: Ethnic Nationalism in the People's Republic (2 ed.). Harvard Univ Asia Center. p. 33. ISBN 0-674-59497-5. (1st edition appeared in 1991)
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.