پیمان ابراهیم

پیمان ابراهیم
از چپ به راست:
گونهعادی‌سازی روابط اعراب و اسرائیل
مفاددرگیری اسرائیل و اعراب
تاریخ امضا۱۵ سپتامبر ۲۰۲۰
مکان امضاواشینگتن دی.سی.، ایالات متحده آمریکا
مذاکره‌کنندگان ایالات متحده آمریکا
امضاکنندگان
امضاکنندگان بعدی:
زبان‌ها
  • انگلیسی
  • عربی
  • عبری

پیمان ابراهیم یا توافق‌نامه‌های ابراهیم مجموعه‌ای از توافق‌ها هستند که عادی‌سازی روابط دیپلماتیک بین اسرائیل و چند کشور عربی، ابتدا با امارات متحده عربی و بحرین، را برقرار کردند.[۱][۲] این توافق‌نامه‌ها در اوت و سپتامبر ۲۰۲۰ اعلام و در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۰ در واشینگتن دی.سی. امضا شدند و با میانجی‌گری ایالات متحده در دورهٔ ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ به انجام رسیدند.[۳] امارات متحدهٔ عربی و بحرین اولین کشورهای عربی بودند که از زمان اردن در سال ۱۹۹۴ به‌طور رسمی اسرائیل را به رسمیت شناختند.[۴] در ماه‌های بعد، سودان و مراکش نیز برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل توافق کردند، اگرچه توافق سودان تا سال ۲۰۲۴ هنوز به تصویب نرسیده است.[۵] در ژوئیهٔ ۲۰۲۵، گزارش شد که دولت دوم ترامپ در حال آغاز گسترش این توافق‌نامه‌ها برای الحاق سوریه، لبنان و عربستان سعودی است.[۶]

توافق‌نامه‌های ابراهیم در پس‌زمینهٔ افزایش همکاری‌های غیررسمی میان اسرائیل و کشورهای عربی سنی در طول دههٔ ۲۰۱۰ شکل گرفت که ناشی از نگرانی‌های مشترک دربارهٔ ایران بود. تلاش‌ها برای ایجاد روابط تا سال ۲۰۱۸ به‌طور فزاینده‌ای علنی شده بود، و مقامات اسرائیلی به کشورهای عربی خلیج فارس سفر کرده بودند و همکاری‌های محدود نظامی و اطلاعاتی آغاز شده بود. در اواسط سال ۲۰۲۰، توافقی برای عادی‌سازی روابط بین اسرائیل و امارات متحدهٔ عربی با میانجی‌گری انجام شد که در ازای آن، اسرائیل طرح‌های خود برای الحاق بخش‌هایی از کرانه باختری، همان‌طور که در طرح صلح ترامپ پیشنهاد شده بود، به حالت تعلیق درآورد.[۷]

این توافق‌نامه‌ها همکاری‌های اقتصادی، دیپلماتیک و امنیتی را رسمیت بخشیدند. در مورد مراکش، عادی‌سازی روابط با به رسمیت شناختن حاکمیت مراکش بر صحرای غربی توسط ایالات متحده همراه شد.[۸] برای سودان، این توافق شامل حذف نام این کشور از فهرست کشورهای حامی تروریسم ایالات متحده و دسترسی به حمایت‌های مالی بین‌المللی بود.[۹] این توافق‌نامه‌ها در مراسم‌های باشکوهی ارائه شدند و توسط دولت ترامپ به عنوان دستاورد دیپلماتیک بزرگی به‌طور گسترده تبلیغ شدند.[۱۰][۱۱]

واکنش‌ها در جهان عرب متفاوت بود. در حالی که دولت‌ها حمایت خود را ابراز کردند، افکار عمومی در بسیاری از کشورها همچنان مخالف بود، به‌ویژه به دلیل عدم پیشرفت در حل‌وفصل درگیری فلسطین و اسرائیل. با وجود این، توافق‌نامه‌ها به ابتکارات جدیدی در زمینه‌های تجارت، دفاع، انرژی، فناوری و تبادل فرهنگی منجر شدند. نام «توافق‌نامه‌های ابراهیم» به دلیل میراث مشترک ادیان ابراهیمی—یهودیت و اسلام—انتخاب شد.[۱۲][۱۳]

زمینه

اگرچه بحرین و امارات هرگز درگیر جنگ با اسرائیل نبودند، اما کشورهای خلیج فارس از زمان استقلالشان در ۱۹۴۸، اسرائیل را تحریم کرده بودند. کشورهای عربی طی این سال‌ها به تدریج روابطی پنهانی با اسرائیل برقرار کرده بودند.[۱۴] دولت فلسطین در اعتراض به توافق‌ها از نقش خود به عنوان رئیس اتحادیهٔ کشورهای عرب خارج شد.[۱۵]

این توافقنامه به نام ابراهیم نام‌گذاری شده که در یهودیت و اسلام به عنوان پیامبر شناخته می‌شود و به‌طور سنتی پدر مشترک یهودیان و اعراب (از طریق اسحاق و اسماعیل) در نظر گرفته می‌شود.[۱۶] پیمان صلح با امارات متحدهٔ عربی رسماً با عنوان توافقنامهٔ صلح پیمان ابراهیم: صلح‌نامه، عادی‌سازی روابط دیپلماتیک و کامل بین امارات متحدهٔ عربی و کشور اسرائیل،[۱۴][۱۷] عنوان توافقنامهٔ صلح بین بحرین و اسرائیل به‌طور رسمی توافق‌های ابراهیم: اعلامیهٔ صلح، همکاری و روابط سازندهٔ دیپلماتیک و دوستانه است، که در ۱۱ سپتامبر توسط ایالات متحده اعلام شد.

از این عنوان همچنین برای اشارهٔ کلی به توافق‌نامه‌های صلح به ترتیب توافقنامهٔ صلح اسرائیل-امارات متحدهٔ عربی و توافقنامهٔ عادی‌سازی روابط بحرین–اسرائیل استفاده شد.[۱۸] از زمان صلح مصر سال ۱۳۵۷ و صلح با اردن در ۱۳۷۳، این اولین باری بود که یک کشور عربی با اسرائیل روابط عادی برقرار می‌کرد. این توافقنامه‌ها توسط وزیران امور خارجهٔ بحرین عبداللطیف بن راشد الزایانی و امارات عبدالله بن زاید آل نهیان و نخست‌وزیر اسرائیل بنیامین نتانیاهو در ۱۵ سپتامبر سال ۲۰۲۰ در کاخ سفید امضا شد.[۱۹]

اسناد

اعلامیهٔ توافقنامهٔ ابراهیم

اسناد[۷] مربوط به توافقنامه‌های ابراهیم به شرح زیر است:

نام نام رسمی تاریخ امضا کنندگان متن کامل
اعلامیه بیانیهٔ توافقنامه‌های ابراهیم ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۰ ایالات متحده، اسرائیل، امارات، بحرین [۲۰]
توافق اسرائیل و امارات متحدهٔ عربی توافقنامهٔ صلح ابراهیم: پیمان صلح، عادی‌سازی روابط دیپلماتیک و کامل بین امارات متحدهٔ عربی و دولت اسرائیل ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۰ اسرائیل، امارات، ایالت متحده (شاهد) [۲۱]
توافقنامهٔ بحرین - اسرائیل توافق‌نامه‌های ابراهیم: اعلامیهٔ صلح، همکاری و روابط سازندهٔ دیپلماتیک و دوستانه ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۰ بحرین، اسرائیل، ایالت متحده (شاهد) [۲۲]

به گفتهٔ روزنامهٔ اسرائیلی هاآرتس چهار طرف ابتدا بیانیهٔ توافقنامه‌های ابراهیم را امضا کردند، «بیانیه‌ای کلی، نمادی از اهداف» و از سه سند امضا شده به عنوان «یک دسته بیانیه از نوع بیانیه‌های مسابقه‌های دختر شایستهٔ جهان در حمایت از صلح جهانی» قلمداد کرد.[۲۳]

پیامد

در هنگام امضای این قرارداد، ترامپ گفت که پنج کشور از جمله عربستان سعودی به زودی می‌توانند صلح کنند، اگرچه تحلیلگران معتقدند سودان و عمان در کوتاه‌مدت کاندیداهای بهتری هستند.[۲۴] در ۲۳ سپتامبر سال ۲۰۲۰، کلی کرفت، سفیر ایالات متحده در سازمان ملل گفت که کشور جدیدی «طی یک یا دو روز آینده» اسرائیل را به رسمیت می‌شناسد.[۲۵] در ۲۶ سپتامبر سال ۲۰۲۰، عبدالله حمدوک، نخست‌وزیر سودان گفت که نمی‌خواهد حذف آن از لیست تروریسم ایالات متحده را به عادی‌سازی روابط با اسرائیل مطابق درخواست ایالات متحده مرتبط کند.[۲۶]

در ۲۳ اکتبر سال ۲۰۲۰ سودان به توافق ابراهیم پیوست و با توافقنامه‌ای که توسط ایالات متحده و رئیس‌جمهور ترامپ ساخته شد، برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل توافق کرد.[۲۷] نخست‌وزیر اسرائیل بنیامین نتانیاهو گفت، «این زمان نویی است. دوران صلح واقعی. صلحی که سه تای آن‌ها طی هفته‌های اخیر [برقرار شد] با سایر کشورهای عربی در حال گسترش است».[۲۸] ایالات متحده موافقت کرد سودان را از فهرست حامیان دولتی تروریسم حذف کند، تحریم‌های اقتصادی متداخل را لغو کرد و توافق کرد که بحث‌های مربوط به بخشش بدهی را پیش ببرد.[۲۹] سودان با انکار هرگونه تخلف، موافقت کرد ۳۳۵ میلیون دلار آمریکا غرامت به قربانیان حملات تروریستی آمریکایی بپردازد. عبدالله حمدوک نخست‌وزیر سودان در توییتی از حساب رسمی توئیتر خود از ترامپ برای امضای دستورالعمل حذف کشورش از لیست حامیان دولتی تروریسم تشکر کرد، اما به توافق با اسرائیل اشاره نکرد.

اعتراضات و خشونت‌ها

پس از خروج ترامپ از کاخ سفید، در فوریه ۲۰۲۱، سخنگوی وزارت امور خارجه ایالات متحده، ند پرایس، گفت که «ایالات متحده به فشار خود به سایر کشورها برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل ادامه خواهد داد» و اینکه عادی‌سازی «جایگزینی برای صلح اسرائیل-فلسطین نیست… ما امیدواریم که اسرائیل و سایر کشورهای منطقه در یک تلاش مشترک برای ساخت پل‌ها با یکدیگر همکاری کنند و… به پیشرفت ملموسی در جهت هدف پیشبرد صلح مذاکراتی بین اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها کمک کنند».[۳۰] آکسیوس در مارس ۲۰۲۱ گزارش داد که دولت بایدن از گسترش فرایند عادی‌سازی به کشورهای دیگر حمایت می‌کند و ترجیح می‌دهد که از اصطلاح «فرآیند عادی‌سازی» به جای «توافق‌های ابراهیمی» استفاده کند.[۳۱][۳۲] در مارس ۲۰۲۱، گروهی از ۱۸ سناتور ایالات متحده لایحه‌ای را معرفی کردند تا به وزارت امور خارجه در توسعه استراتژی مناسب «برای تقویت و گسترش توافق‌های ابراهیمی و سایر توافق‌های مرتبط عادی‌سازی روابط با اسرائیل» کمک کند.[۳۳]

توافق‌های عادی‌سازی روابط مورد انتقاد شهروندان چهار کشور عربی که این توافق‌ها را امضا کردند و همچنین بسیاری از شهروندان کشورهای عربی دیگر قرار گرفت، به ویژه به دلیل اینکه در حل و فصل درگیری فلسطینی‌ها پیشرفتی نداشتند. این انتقادات در مه ۲۰۲۱ پس از بروز اعتراضات خشونت‌آمیز در اورشلیم افزایش یافت، زمانی که حماس موشک‌هایی به سمت اسرائیل پرتاب کرد و اسرائیل با حملات هوایی به غزه پاسخ داد.[۳۴][۳۵] یک عضو کمیته مرکزی فتح گفت که توافق‌های ابراهیمی «یکی از دلایل» حمله و تجاوز حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بودند.[۳۶]

امارات متحده عربی

در اوت ۲۰۲۰، امارات برای اولین بار ارتباطات تلفنی با اسرائیل برقرار کرد و شماره‌گیری مستقیم به کد کشور +۹۷۲ اسرائیل را آزاد کرد.[۳۷]

مراکش

در نوامبر ۲۰۲۱، وزیر دفاع اسرائیل، بنی گانتس، توافق‌نامه‌ای در زمینه تفاهم‌های امنیتی مشترک با وزیر دفاع مراکش، عبداللطیف لودیی، امضا کرد، اولین بار که اسرائیل به‌طور علنی چنین توافقی را با یک کشور عربی امضا کرد. این توافق روابط دفاعی بین دو کشور را رسمی کرد و امکان همکاری آسان‌تر بین نهادهای دفاعی آنها را فراهم ساخت.[۳۸]

نیروگاه برق خورشیدی اردن

در نوامبر ۲۰۲۱، اسرائیل، امارات و اردن یک نامه تمایل برای فروش ۶۰۰ مگاوات برق به اسرائیل به‌طور سالانه امضا کردند که توسط مزارع خورشیدی در اردن تولید خواهد شد و توسط شرکت ماسدار متعلق به دولت امارات ساخته می‌شود، در حالی که اسرائیل هر ساله ۲۰۰ میلیون مترمکعب آب شیرین‌شده به اردن خواهد فروخت.[۳۹] یک یادداشت تفاهم تجدیدشده در نوامبر ۲۰۲۲ امضا شد.[۴۰] قراردادهای خرید قرار بود در نوامبر ۲۰۲۳ در کنفرانس تغییرات اقلیمی COP28 در دبی امضا شوند، اما به دلیل جنگ غزه از دستور کار حذف شدند.[۴۱]

گسترش پیمان به ممالک دیگر

در ژوئن ۲۰۲۳، آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه ایالات متحده، به اسرائیل هشدار داد که افزایش تنش‌ها با فلسطینی‌ها، از جمله از طریق پیشرفت فعالیت‌های شهرک‌سازی، تهدیدی برای گسترش توافق‌های عادی‌سازی روابط با کشورهای عربی، به‌ویژه عربستان سعودی، به‌شمار می‌آید. در کنار بلینکن، وزیر امور خارجه عربستان در اوایل ژوئن اعلام کرده بود که «بدون یافتن راه‌حلی برای صلح برای مردم فلسطین… هر گونه عادی‌سازی منافع محدودی خواهد داشت.»[۴۲] با این حال، پس از پایان درگیری‌ها بین ایران و اسرائیل در ژوئیه ۲۰۲۵، گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه دولت دوم ترامپ آغاز به گسترش توافق‌ها به سوریه، لبنان و عربستان سعودی کرده است، با «گفتگوهای مستقیم» بین اسرائیل و سوریه در آن زمان.[۴۳] یک ماه بعد، رئیس‌جمهور سوریه، احمد الشرع، اعلام کرد که سوریه به این توافق‌ها نخواهد پیوست و ادعا کرد که تنش‌های این کشور با اسرائیل به‌طور قابل توجهی متفاوت از سایر کشورهای عربی است.[۴۴] نماینده ویژه ایالات متحده در خاورمیانه، استیو ویتکاف، پیشنهاد کرده است که تا شش کشور می‌توانند به این توافق‌ها بپیوندند، از جمله لیبی، جمهوری آذربایجان و ارمنستان، با وجود اینکه دو کشور آخر دارای روابط دیپلماتیک با اسرائیل هستند.[۴۵] همچنین گزارش‌هایی منتشر شده است مبنی بر اینکه جمهوری آذربایجان با قزاقستان تماس گرفته تا علاقه‌مندی این کشور به گسترش بیشتر توافق‌های ابراهیمی را بررسی کند.[۴۶]

در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۵، در سخنرانی‌ای که در یک کنفرانس خبری در کاخ سفید ایراد کرد، دونالد ترامپ اعلام کرد که اسرائیل با طرح صلح ۲۱ ماده‌ای غزه ترامپ موافقت کرده است و اظهار داشت که توافق‌های ابراهیمی ممکن است به کشورهای بیشتری از جمله ایران گسترش یابد.[۴۷]

اثر اقتصادی

در حالی همکاری‌های دو کشور از مدت‌ها پیش در زمینه‌های تجاری از جمله تجارت الماس[۴۸] و صنایع با فناوری بالا از جمله هوش مصنوعی[۴۹] و دفاع به رسمیت شناخته شده بودند،[۵۰] این توافقنامه دریچهٔ همکاری گستردهٔ اقتصادی، از جمله سرمایه‌گذاری‌های رسمی را باز کرد. دفتر سرمایه‌گذاری ابوظبی اولین شعبهٔ خارج از کشور خود را در اسرائیل افتتاح کرد.[۵۱] تعدادی رستوران کوشر در امارات متحدهٔ عربی افتتاح شد تا بتوانند از بازدیدکنندگان یهودی پذیرایی کنند.[۵۲]

نظرسنجی‌ها

نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند در کشورهای عربی که توافق‌نامه‌های عادی‌سازی با اسرائیل را امضا کرده‌اند، اکثریت شهروندان دیدگاه منفی نسبت به توافق‌نامه‌های ابراهیم دارند.[۵۳]

در نوامبر ۲۰۲۲، ۷۶ درصد از پاسخ‌دهندگان سعودی اظهار داشتند که نظر منفی نسبت به توافق‌نامه‌های ابراهیم دارند.[۵۴] بر اساس نظرسنجی انجام‌شده توسط مؤسسه واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک بین ۱۴ نوامبر و ۶ دسامبر ۲۰۲۳، ۹۶ درصد از شرکت‌کنندگان سعودی معتقد بودند که کشورهای عربی باید روابط خود با اسرائیل را قطع کنند، و تنها ۱۶ درصد از سعودی‌ها گفتند که حماس باید چاره دوکشوری را بپذیرد.[۵۵]

جستارهای وابسته

منابع

  1. ↑ "Moroccan Foreign Minister Bourita Says Abraham Accords Provide "Incredible Momentum" for Peace in Middle East | AJC". www.ajc.org. June 12, 2023.
  2. ↑ Federico-O'Murchú, Seán (August 13, 2020). "Read the full statement by the US, Israel and UAE on normalizing Israel-UAE relations". CNN. Archived from the original on November 15, 2020. Retrieved September 15, 2020.
  3. ↑ "The Abraham Accords". U.S. Department of States. Archived from the original on October 22, 2020. Retrieved September 21, 2020.
  4. ↑ "Israel, UAE and Bahrain sign Abraham Accord; Trump says "dawn of new Middle East"". The Hindu. Press Trust of India. September 16, 2020. Archived from the original on September 19, 2020. Retrieved September 21, 2020.
  5. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام threaten وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  6. ↑ "Syria on brink of joining Abraham Accords - Enab Baladi".
  7. 1 2 خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :0 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  8. ↑ Kelemen, Michele (December 10, 2020). "Morocco Agrees To Join Trump Administration's Abraham Accords" (به انگلیسی). NPR. Retrieved November 21, 2022.
  9. ↑ Lawder, David (January 7, 2021). Ellis, Aurora (ed.). "U.S. Treasury signs loan deal to clear Sudan's $1.2 billion World Bank arrears". Reuters.
  10. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :2 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  11. ↑ Riechmann, Deb; Lee, Matthew; Lemire, Jonathan (September 15, 2020). "Israel signs pacts with 2 Arab states: A 'new' Mideast?". Washington Post. Retrieved January 31, 2024.
  12. ↑ Meuse, Alison Tahmizian (September 16, 2020). "Israel inks twin Arab treaties with UAE, Bahrain". Asia Times. Archived from the original on October 23, 2020. Retrieved January 31, 2024.
  13. ↑ "The Abraham Accords Declaration". State.gov. U.S. State Department. September 15, 2020. Archived from the original on September 20, 2020. Retrieved September 4, 2022.
  14. 1 2 Makovsky, David (September 16, 2020). "How the Abraham Accords Look Forward, Not Back". Washington Institute.
  15. ↑ "Palestine quits Arab League role in protest over Israel deals". Al Jazeera. September 22, 2020.
  16. ↑ Tahmizian Meuse, Alison (September 16, 2020). "Israel inks twin Arab treaties with UAE, Bahrain". Asia Times.
  17. ↑ "Israel signs pacts with 2 Arab states: A 'new' Mideast?". Associated Press. August 13, 2020.
  18. ↑ "The Abraham Accords". U.S. Department of States.
  19. ↑ "Israel, UAE and Bahrain sign Abraham Accord; Trump says "dawn of new Middle East"". Press Trust of India. The Hindu. September 16, 2020.
  20. ↑ "Full text of the Abraham Accords signed by Israel, the UAE and Bahrain". The White House. September 16, 2020.
  21. ↑ "FULL TEXT: The Israel-UAE-Bahrain Abraham Accords Peace Agreement". Haaaretz. September 16, 2020.
  22. ↑ "Abraham Accords: Full text". Jerusalem Post. September 16, 2020.
  23. ↑ "White House Peace Deals Are as Vacuous as Miss Universe Statements, and That's by Design". September 17, 2020. Retrieved September 17, 2020.
  24. ↑ "Israel, U.A.E. and Bahrain Sign Accords, With an Eager Trump Playing Host". NYT. September 15, 2020. Retrieved September 25, 2020.
  25. ↑ "UN ambassador: Another country will recognize Israel in 'day or two'". New York Post. September 23, 2020. Retrieved September 25, 2020.
  26. ↑ "Sudan rejects linking removal from U.S. terrorism list with Israel ties". Reuters. September 26, 2020. Retrieved September 26, 2020.
  27. ↑ "President Donald J. Trump Brokers a Historic Peace Agreement Between Israel and Sudan". The White House. The White House. Archived from the original on 24 October 2020. Retrieved 25 October 2020.
  28. ↑ Schwartz, Felicia (October 23, 2020). "Israel, Sudan Agree to Normalize Ties in U.S. -Brokered Deal". The Wall Street Journal. Retrieved 25 October 2020.
  29. ↑ Suliman, Adela (October 23, 2020). "Sudan formally recognizes Israel in U.S. -brokered deal". NBC News. Retrieved 25 October 2020.
  30. ↑ Samuels, Ben (February 2, 2021). "Israel's Normalization Pacts Not a Substitute for Peace With Palestinians, State Dept. Says". Haaretz. Retrieved April 2, 2021.
  31. ↑ Ravid, Barak (March 10, 2021). "Israel pushes White House ceremony to seal Sudan normalization deal". Axios. Archived from the original on May 26, 2021. Retrieved March 20, 2021.
  32. ↑ https://www.state.gov/briefings/department-press-briefing-april-1-2021/
  33. ↑ Nahmias, Omri (March 28, 2021). "Bipartisan senators introduce bill to strengthen, expand Abraham Accords". The Jerusalem Post. Retrieved March 26, 2021.
  34. ↑ Knipp, Kersten (May 1, 2021). "Israel's Arab allies walk a diplomatic tightrope". Deutsche Welle. Retrieved February 3, 2024.
  35. ↑ https://www.dw.com/en/israel-responds-to-hamas-rockets-with-deadly-airstrikes-in-gaza/a-57488996
  36. ↑ Isaac Stanley-Becker (February 10, 2024). "How Trump advanced Arab-Israeli peace but fueled Palestinian rage". The Washington Post.
  37. ↑ https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53798832
  38. ↑ https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53798832
  39. ↑ Udasin, Sharon (November 23, 2021). "Israel, Jordan, UAE sign pivotal deal to swap solar energy, desalinated water". The Hill. Retrieved November 21, 2022
  40. ↑ Surkes, Sue (November 8, 2022). "Israel, Jordan, UAE sign new MOU on deal to swap solar energy for desalinated water". The Times of Israel. Retrieved November 21, 2022.
  41. ↑ Bromberg, Gidon (January 1, 2024). "COP28 – A Missed Opportunity for Regional Climate Resilience". The Jerusalem Strategic Tribune. Retrieved February 3, 2024.
  42. ↑ https://edition.cnn.com/2023/06/28/politics/blinken-israel-saudi-normalization/index.html
  43. ↑ https://english.enabbaladi.net/archives/2025/06/syria-on-brink-of-joining-abraham-accords/
  44. ↑ https://www.aa.com.tr/en/middle-east/syrian-president-rules-out-joining-abraham-accords-to-normalize-ties-with-israel-prepares-for-un-return/3669703
  45. ↑ https://www.1lurer.am/en/2025/05/14/Maybe-six-countries-enter-Abraham-Peace-Accords-in-next-couple-of-months/1313068
  46. ↑ https://www.commonspace.eu/news/trump-aims-bring-azerbaijan-central-asian-nations-abraham-accords
  47. ↑ Digital, Kathryn Watson Politics Reporter Kathryn Watson is a politics reporter for CBS News; Washington, based in; Watson, D. C. Read Full Bio Kathryn (September 29, 2025). "Trump and Netanyahu say they have a peace proposal for Gaza". www.cbsnews.com. Retrieved September 29, 2025.
  48. ↑ Shnidman، Ronen (۲۰۱۸-۱۱-۲۷). «Diamond Trade Binds Israel and the UAE Together». CTECH - www.calcalistech.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۱۶.
  49. ↑ «Israeli robotics delegation to Dubai marks warming Gulf ties». AP NEWS. ۲۰۱۹-۱۱-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۱۶.
  50. ↑ «UAE-based intelligence firm said recruiting IDF veterans from elite cyber unit». www.timesofisrael.com (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۱۶.
  51. ↑ Godinho، Varun (۲۰۲۰-۰۹-۱۷). «Abu Dhabi Investment Office to open first international branch in Tel Aviv». Gulf Business (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۱۶.
  52. ↑ "UAE-Israel treaty: Data insights will be key for sizing up deals". gulfnews.com (به انگلیسی). Retrieved 2020-11-16.
  53. ↑ "Across the Mideast, a Surge of Support for Palestinians as War Erupts in Gaza". The New York Times. October 9, 2023.
  54. ↑ "Saudi Arabia Offers Its Price to Normalize Relations With Israel". The New York Times. March 11, 2023.
  55. ↑ "Saudis Overwhelmingly Oppose Ties With Israel, Poll Finds". The New York Times. December 22, 2023.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.