جغرافیای قبرس
| |
|---|---|
 تصویر ماهوارهای قبرس در سال ۲۰۲۲ | |
.svg.png) موقعیت قبرس | |
 | |
| جغرافیا | |
| مکان | دریای مدیترانه |
| مختصات | ۳۴° شمالی ۳۳° شرقی / ۳۴°شمالی ۳۳°شرقی |
| مساحت | ۹٬۲۵۱ کیلومتر مربع (۳٬۵۷۲ مایل مربع) |
| کرانهها | ۶۴۸ کیلومتر (۴۰۲٫۶ مایل) |
| بیشترین ارتفاع | ۱٬۹۵۲ متر (۶٬۴۰۴ پا) |
| بلندترین نقطه | کوه المپوس (قبرس) |
| کشور | |
| تقسیمات کشوری | |
| مرکز و بزرگترین شهر | نیکوزیا |
| مساحت تحت پوشش | ۵٬۸۹۶ کیلومتر مربع (۲٬۲۷۶ مایل مربع); ۶۳٫۷%) |
| مرکز و بزرگترین شهر | نیکوزیای شمالی |
| مساحت تحت پوشش | ۳٬۳۵۵ کیلومتر مربع (۱٬۲۹۵ مایل مربع); ۳۶٫۳%) |
آکراتوری و دکلیا(سرزمینهای فرادریایی بریتانیا) | |
| مرکز و بزرگترین شهرک | اپیسکوپی کانتونکنت |
| مساحت تحت پوشش | ۲۵۴ کیلومتر مربع (۹۸ مایل مربع); ۲٫۷%) |
| جمعیتشناسی | |
| جمعیت | ۱٬۳۲۶٬۱۰۸ (۲۰۲۵) |
| رتبه جمعیت | ۵۱ام |
| تراکم جمعیت | ۱۳۸ /کیلومتر مربع (۳۵۷ /مایل مربع) |
| زبان(ها) | |
| گروههای قومی |
|
| اطلاعات زمانی | |
| منطقه زمانی |
|
| • (ساعت تابستانی) |
|
قبرس جزیرهای در شرقیترین بخش دریای مدیترانه است و از نظر وسعت، سومین جزیره بزرگ این دریا پس از سیسیل و ساردینیا بهشمار میرود. این جزیره در حدود ۷۰ کیلومتری جنوب ترکیه، ۱۰۰ کیلومتری غرب سوریه و ۳۷۰ کیلومتری شمال مصر قرار دارد و موقعیت جغرافیایی آن باعث شده است که از دیرباز نقطهای راهبردی در مسیرهای بازرگانی و نظامی شرق مدیترانه باشد.[۱]
پیکرهٔ جغرافیایی
در مرکز جزیره، پهنهٔ کمارتفاعی به نام جلگهٔ «مِسائوریا» (Mesaoria) کشیده شده است؛ دشتی باریک و نسبتاً خشک که ستون فقرات جغرافیای مرکزی قبرس را میسازد. این دشت از غرب به شرق ادامه دارد و گسترهای حاصلخیز میان دو رشتهکوه اصلی جزیره ایجاد میکند.[۲]
در جنوب و جنوبغربی جزیره، رشتهکوه ترودوس (Troodos Mountains) قرار گرفته است؛ بلندترین ساختار طبیعی قبرس که قلهٔ «المپوس» یا «کیمیناس» در آن با ارتفاع ۱۹۵۱ متر بلندترین نقطهٔ جزیره بهشمار میرود. ترودوس از سنگهای آذرین و دگرگونی تشکیل شده و بهعنوان یکی از مهمترین نمونههای آشکارشده از پوستهٔ اقیانوسی در جهان شناخته میشود. این رشتهکوه منبع اصلی رودهای فصلی جزیره و زیستگاه جنگلهای صنوبر و کاج قبرسی است.[۳]
در شمال، رشتهکوه «کِرِنیا» یا «پنتهداکتیلوس» کشیده شده است؛ رشتهکوهی باریک و سنگآهکی که موازی ساحل شمالی امتداد دارد و چشماندازهای تند و مرتفعی ایجاد میکند. بلندترین نقطهٔ آن «سِلارکا» با حدود ۱۰۲۴ متر ارتفاع است. این رشتهکوه مانند دیواری طبیعی، جلگهٔ مسائوریا را از کرانههای شمالی جدا میکند.[۴]
خط ساحلی و زیستبومها
خط ساحلی قبرس حدود ۶۴۸ کیلومتر طول دارد و از خلیجهای کوچک، دماغهها و سواحل شنی یا سنگی تشکیل شده است. مهمترین برآمدگیهای ساحلی شامل دماغهٔ «آکروتیری» در جنوب، «کارپاسیا» در شمالشرق و «آرناوت» در غرب است. شبهجزیرهٔ کارپاسیا یکی از بکرترین مناطق جزیره است و زیستبومهای مدیترانهای، جنگلهای کمتراکم و سواحل محافظتشدهٔ لاکپشتهای دریایی را در خود جای داده است.[۵]
قبرس دارای رودهای دائمی نیست؛ بیشتر جریانهای آبی آن فصلیاند و در زمستان جاری میشوند. سدسازی گسترده در دهههای اخیر برای کنترل آب و تأمین نیازهای کشاورزی و شهری نقش اساسی داشته است.[۶]
زمینشناسی
قالب زمینشناسی جزیره ترکیبی از ساختارهای آتشفشانی، رسوبی و تکتونیکی است. مجموعهٔ افیولیتی ترودوس یکی از کاملترین نمونههای افیولیتهای جهان و بازماندهٔ پوستهٔ اقیانوسی «تتیس» کهن بهشمار میرود؛ ساختاری که در دورهٔ کرتاسه بالا پدید آمده و طی رویدادهای تکتونیکی به سطح رسیده است. بخشهای دیگر جزیره عمدتاً از سنگهای آهکی و رسوبی میوسن و پلیوسن ساخته شده است.[۷]
آبوهوا
قبرس دارای آبوهوای مدیترانهای با تابستانهای گرم و خشک و زمستانهای معتدل و نسبتاً مرطوب است. بارندگی سالانه عمدتاً در ماههای نوامبر تا مارس رخ میدهد و از حدود ۳۰۰ میلیمتر در جلگهٔ مسائوریا تا بیش از ۱۱۰۰ میلیمتر در ارتفاعات ترودوس متغیر است. بیشترین دما در تابستان گاهی به بالای ۴۰ درجه نیز میرسد و زمستانها در ارتفاعات برف میبارد.[۸]
پوشش گیاهی و جانوری
گیاهان مدیترانهای، جنگلهای کاج کالابریا، سرو قبرسی، ماکیها و بوتهزارهای خشکشونده بخش عمدهٔ پوشش گیاهی جزیره را تشکیل میدهند. این جزیره بهدلیل موقعیت میان سه قاره، یکی از مسیرهای اصلی مهاجرت پرندگان است و بیش از ۳۵۰ گونهٔ پرنده در آن ثبت شده است. چند گونه بومی همچون «موش جنگلی قبرس» و «مارمولک قبرسی» نیز تنها در این جزیره دیده میشوند.[۹]
حدود ۱۲٪ زمینهای آن زیر کشت بوده و در آن مرکبات، سیب زمینی، گندم، زیتون و جو به عمل میآید. پرورش گوسفند، بز و خوک نیز رایج است.
ویژگیهای لرزهخیزی
قبرس در مجاورت گسلهای فعال صفحهٔ آفریقا و صفحهٔ آناتولی قرار دارد و لرزهخیزی متوسط تا بالایی دارد. زمینلرزههای تاریخی متعددی، از جمله زمینلرزههای سدههای چهارم و دهم میلادی، به ویرانی شهرهای ساحلی انجامیدهاند.[۱۰]
تقسیمات کشوری
جزیره امروزه به دو بخش اصلی تقسیم شده است: جمهوری قبرس در جنوب و مرکز، و منطقهٔ شمالی که خود را «جمهوری ترک قبرس شمالی» مینامد اما تنها از سوی ترکیه بهرسمیت شناخته میشود. خط آتشبس سازمان ملل (خط سبز) دو بخش را از یکدیگر جدا میکند.[۱۱]
جمهوری قبرس به شش استان تقسیم شده است. نام این استانها فاماگوستا)، کیرنیا، لارناکا، لیماسول، نیکوزیا، و پافوس است.[۱۲]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ CIA World Factbook: Cyprus. Retrieved 2023.
- ↑ UNEP: Cyprus environmental overview, 2022.
- ↑ Geological Survey Department of Cyprus, Troodos Ophiolite, 2021.
- ↑ EU Nature and Biodiversity Report: Cyprus, 2020.
- ↑ European Environment Agency, Coastal ecosystems of Cyprus, 2021.
- ↑ Republic of Cyprus, Water Development Department Annual Report, 2022.
- ↑ Moores, Eldridge; Troodos Ophiolite Studies, Geological Society of America, 2019.
- ↑ World Meteorological Organization: Climate Normals for Cyprus, 1991–2020.
- ↑ BirdLife Cyprus Annual Report, 2022.
- ↑ USGS Earthquake Hazards Program: Eastern Mediterranean Seismicity, 2023.
- ↑ United Nations Peacekeeping Force in Cyprus (UNFICYP) Reports, 2023.
- ↑ "EUROPA – The EU at a glance – Maps – Cyprus". Europa (web portal). Retrieved 27 March 2009.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Geography of Cyprus». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی.