جغرافیای مالت
Repubblika ta' Malta مالت | |
|---|---|
 | |
 | |
| پایتخت | والتا |
| زبان(های) رسمی | مالتی، انگلیسی |
| مساحت | |
• کل | (یکی از کوچکترین کشورهای جهان) |
| جمعیت | |
• سرشماری | حدود ۵۲۰٬۰۰۰ نفر (۲۰۲۳) |
• تراکم | |
| واحد پول | یورو (EUR) |
| منطقه زمانی | زمان اروپای مرکزی |
| دامنه سطحبالا | .mt |
جمهوری مالت از کشورهای جنوب اروپا است. مالت مجموعهای جزیرهای در مدیترانه است که در جنوب سیسیل و شمال لیبی قرار دارد. این کشور از سه جزیرهٔ اصلی به نامهای مالت، غودش (گُزو) و کومینو و چند جزیرهٔ کوچک تشکیل شده است. بزرگترین جزیره، مالت، مرکز سیاسی و اقتصادی کشور بهشمار میرود و والِتا، پایتخت کشور، در آن قرار دارد.[۱] جزیرهٔ غودش بیشتر روستایی و کشاورزی است و کومینو که کوچکتر است، عمدتاً برای گردشگری و استراحتگاههای ساحلی شناخته میشود.
مجمعالجزایر مالت در ۹۳ کیلومتری (۵۷ مایلی) جنوب ساحل سیسیل واقع شده است. این کشور که از چندین جزیره تشکیل شده، بهخاطر سه جزیرهٔ اصلی خود یعنی مالت، غودش و کومینو شهرت جهانی دارد و سالانه میزبان هزاران گردشگر است.
مساحت کل کشور حدود ۳۱۶ کیلومتر مربع است که آن را به یکی از کوچکترین کشورهای جهان تبدیل میکند. موقعیت جغرافیایی مالت در میانهٔ دریای مدیترانه، این کشور را به نقطهٔ راهبردی برای کشتیرانی و تبادلات فرهنگی و تجاری میان اروپا و شمال آفریقا بدل کرده است. موقعیت مرکزی مالت در مدیترانه و فاصلهٔ کوتاه آن تا سیسیل و شمال آفریقا، نه تنها اهمیت ژئوپولیتیکی این کشور را تقویت کرده بلکه موجب شده است تا در طول تاریخ بهعنوان چهارراهی میان تمدنهای گوناگون شناخته شود.
سواحل مالت عمدتاً صخرهای هستند و خلیجها و بندرهای طبیعی متعددی دارند که برای کشتیرانی مناسباند. بهویژه بندر بزرگ والتا از دیرباز نقش مهمی در تاریخ دریایی منطقه ایفا کرده است. زمینهای داخلی جزایر بیشتر کمارتفاع و شامل تپههای آهکی و دشتهای حاصلخیز است. بلندترین نقطه کشور در غودش قرار دارد و «تاکا» نامیده میشود که ارتفاع آن به حدود ۲۵۳ متر از سطح دریا میرسد.
مجمعالجزایر مالت در مکانی راهبردی میان جنوب اروپا و شمال آفریقا قرار گرفته است. جغرافیای این جزایر که عمدتاً از سنگآهک تشکیل شده، در همهجا تقریباً یکسان است و بهندرت میتوان در آنها رودخانه یا کوهستان یافت. ویژگی برجستهٔ آن، صخرههای شیبدار، خلیجها و آبهای فیروزهایرنگ است که آن را به مکانی ایدئال برای فعالیتهای آبی مانند غواصی بدل کرده است. از میان ۱۱ جزیرهٔ این کشور، تنها مالت (بزرگترین جزیره) و غودش مسکونی هستند. جزیرهٔ کومینو نیز، گرچه تنها دو ساکن دائمی دارد، بهخاطر «تالاب آبی» خود بسیار پربازدید است.
آبوهوای مالت مدیترانهای است؛ با تابستانهای گرم و خشک و زمستانهای کوتاه، خنک و بارانی.
جزایر اصلی
- مالت: بزرگترین جزیره و مرکز سیاسی و تجاری کشور است. پایتخت آن، والِتا، شهری تاریخی با خانههای مرتفع و بالکنهای زیباست. پایتخت قدیمی آن، مدینا، و معابد سنگی و پیشاتاریخی مانند «هاجر ئیم» و «منایدرا» نیز در این جزیره قرار دارند.
- غودش: دومین جزیرهٔ بزرگ که سرسبزتر و ناهموارتر از مالت است. این جزیره بیشتر حالوهوای روستایی دارد و اقتصاد آن بر پایهٔ کشاورزی و ماهیگیری استوار است.
- کومینو: جزیرهای کوچک و تقریباً خالی از سکنه میان مالت و غودش که شهرت اصلی آن بهخاطر آبهای شفاف و زلال «تالاب آبی» است.
جزایر مالت رویهمرفته ۳۱۶ کیلومتر مربع پهناوری دارند و در ۹۳ کیلومتری جنوب جزیره سیسیل (ایتالیا)، ۲۹۰ کیلومتری خاور تونس و ۲۹۰ کیلومتری شمال لیبی جای گرفتهاند. بلندای این جزایر کم است و بلندترین نقطه آن که در کرانههای جنوب باختری جزیره اصلی مالت جای گرفته، تازوتا (Ta'Zuta) نامیده میشود و ۲۵۳ متر از سطح دریا بلندی دارد.
آب و هوا
اقلیم مالت اقلیم مدیترانهای است؛ تابستانها گرم و خشک و زمستانها معتدل و بارانی است. بارندگی بیشتر در ماههای پاییز و زمستان رخ میدهد و منابع طبیعی آب محدود است، بهگونهای که کمبود آب شیرین همواره یکی از مسائل عمده کشور بوده است. پوشش گیاهی طبیعی اندک است و عمدتاً شامل گیاهان مقاوم به خشکی میشود، در حالی که کشاورزی نقش مهمی در اقتصاد محلی جزایر دارد. میانگین بارش سالانه حدود ۵۵۰ میلیمتر است که بیش از سهچهارم آن از اکتبر تا مارس میبارد و ماههای ژوئن تا اوت خشکاند. دمای سالانه پایدار و در حدود ۱۹ درجهٔ سانتیگراد است و میانگینهای ماهانه از حدود ۱۲ تا ۲۹ درجه نوسان دارد. بادهای رایج عبارتاند از مایجیسترالِ خنک از شمالباختری، گریگالِ خشک از شمالخاوری و شلوک/سیروکوی گرممرطوب از جنوبخاوری.
پوشش گیاهی
ماکیوی درهها و زیرِ پرتگاهها با گیاهانی چون بنه، خرنوب، زیتون و برگبو دیده میشود و گاریگ، یعنی درمنهزارِ کمارتفاعِ مدیترانهای، بخش بزرگی از فلاتهای آهکی را میپوشاند. تالابها میزبان جگنزارها و نیزارها هستند و شورهزارهای ساحلی با سالیکورنیاها و ساروبیتها شناخته میشوند. در شنزارهای اندکِ ساحلی، گیاهانی چون دمروباهِ دریایی و گل نرگس دریایی دیده میشود. پرتگاهها و ریزشیهای ساحلی پناهگاه گونههای بومیاند، از جمله اوراشِ پرتگاههای مالت (Cremnophyton lanfrancoi) و گل صخرهای مالت (Palaeocyanus crassifolius) که گیاه ملی است.
جانوران
جانوران مالت شامل بیش از ۳۲۰۰ گونه حشره، ۲۵۰ گونه پرنده، ۲۰۰ گونه ماهی دریایی و کمتر از ۳۰ گونه پستاندار میشوند که بیشتر آنها خفاشها و دلفینها و کوسهها هستند. از جانوران بومی شاخص میتوان به مارمولک دیواری مالتی و خرچنگ آب شیرین مالتی اشاره کرد. گونههای در معرض خطر شامل لاکپشت دریایی سرخ و آفتابپرست مدیترانهای هستند. در این جزایر پستانداران بزرگ خشکیزی و رودخانههای آب شیرین وجود ندارند و همین امر به شکلگیری یک زیستبوم منحصربهفرد و محیط دریایی غنی انجامیده است.
آب و هوا
خاک جزایر مالت بیشتر سنگلاخی و کمدرخت است و در آن گیاه و سبزه کم میروید گرچه خاک برخی از درهها بارور است. تنها استثناء قابل توجه، جنگلهای بوسکت (Buskett) در کرانههای جنوبی هستند که در درهای پرآب و در میان انبوهی تخته سنگ جای گرفتهاند. در این جنگلها درختهای صنوبر و پرتقال میروید. آب و هوای مالت مدیترانهای است، مالت زمستانهای خوش آب و هوا و بارانی و تابستانهای گرم و خشک دارد.
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ Malta. (2008). Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Geography of Malta». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی.
- Mancebo, Ivanka Garcia. “Malta’s Geography - Learn about the Different Maltese Islands. ” Introducingmalta.com, February 2, 2023. https://www.introducingmalta.com/geography.
- Bluegreenatlas.com. “Blue Green Atlas - the Geography of Malta,” 2020. https://www.bluegreenatlas.com/malta.html.