جغرافیای مولداوی

جغرافیای مولداوی
قاره	اروپا
مختصات	۴۷° شمالی ۲۹° شرقی / ۴۷°شمالی ۲۹°شرقی / 47; 29
پهنه
• خشکی	98.6٪
• آب	1.4٪
مرزها	اوکراین رومانی
پایین‌ترین نقطه	دنیستر (۲ متر)

مولداوی که در اروپای شرقی واقع شده است، از غرب و جنوب غربی با رومانی و از شمال، جنوب و شرق با اوکراین هم‌مرز است. بخش اعظم قلمرو این کشور در منطقه بسارابی، بین دو رودخانه اصلی منطقه، یعنی دنیستر و پروت قرار دارد. رود دنیستر بخش کوچکی از مرز مولداوی با اوکراین را در شمال شرقی و جنوب شرقی تشکیل می‌دهد، اما عمدتاً در بخش شرقی کشور جریان دارد و بسارابی را از ترانس‌نیستریا جدا می‌کند. رود پروت تمام مرز غربی مولداوی با رومانی را شکل می‌دهد. دانوب در جنوبی‌ترین نقطه مولداوی با مرز این کشور مماس می‌شود و مرزی به طول ۲۰۰ متر (۶۶۰ فوت) را تشکیل می‌دهد.

سرزمین مولداوی بیشتر از دشت‌های تپه‌ای تشکیل شده و میانگین ارتفاع فقط حدود ۱۴۷ متر است. بلندترین نقطه، تپه بلنشتی با ۴۳۰ متر ارتفاع است. خاک سیاه و بسیار حاصل‌خیز مولداوی باعث شده کشاورزی، به‌ویژه انگور و غلات، محور اصلی اقتصاد باشد. این کشور بین دو رود مهم قرار گرفته: پروت در غرب و نیستر در شرق. با وجود نبود مرز دریایی، آبراه‌هایش به حوضه دریای سیاه می‌ریزد. آب‌وهوا معتدل قاره‌ای است؛ تابستان‌ها گرم و زمستان‌ها نسبتاً ملایم. در مرکز کشور هنوز نواحی جنگلی کادری دیده می‌شود اما بسیاری از جنگل‌ها در گذشته نابود شده‌اند. تفاوت چشم‌انداز بین دشت‌های شمالی و مناطق جنگلی مرکزی از ویژگی‌های جغرافیایی مهم مولداوی است.

نزدیکی مولداوی به دریای سیاه به آن آب‌وهوایی معتدل و آفتابی بخشیده است. اقلیم مولداوی نسبتاً قاره‌ای است: تابستان‌ها گرم و طولانی با دمای میانگین حدود ۲۰ درجه سلسیوس (۶۸ درجه فارنهایت)، و زمستان‌ها نسبتاً ملایم و خشک با دمای میانگین ژانویه −۴ درجه سلسیوس (۲۵ درجه فارنهایت) است. بارندگی سالانه که از حدود ۶۰۰ میلیمتر (۲۴ اینچ) در شمال تا ۴۰۰ میلیمتر (۱۶ اینچ) در جنوب متغیر است، می‌تواند نوسانات زیادی داشته باشد؛ دوره‌های طولانی خشکی غیرمعمول نیستند. سنگین‌ترین بارندگی‌ها در اوایل تابستان و دوباره در اکتبر رخ می‌دهد؛ رگبارهای شدید و طوفان تندری رایج هستند. به دلیل ناهمواری زمین، باران‌های شدید تابستانی اغلب باعث فرسایش و رسوب‌گذاری در رودخانه‌ها می‌شوند.

رکوردهای آب‌وهوایی: بالاترین دمای ثبت‌شده تاکنون ۴۲٫۴ درجه سلسیوس (۱۰۸٫۳ درجه فارنهایت) در فالشتی در ۷ اوت ۲۰۱۲ بوده است.^[۱] پایین‌ترین دمای ثبت‌شده تاکنون −۳۵٫۵ درجه سلسیوس (−۳۱٫۹ درجه فارنهایت) در ۲۰ ژانویه ۱۹۶۳ در براتوشنی بوده است.^[۱]

آب‌وهوای کیشیناو (مرکز مولداوی)

آب‌وهوای بالتی (شمال مولداوی)

آب‌وهوای تیراسپول (مرکز مولداوی)

آب‌وهوای کاهول (جنوب مولداوی)

بخش عمده‌ای از خاک مولداوی را فلاتی با تپه‌های ملایم تشکیل می‌دهد که توسط رودخانه و جویبارهای متعددی بریده شده است. از نظر زمین‌شناسی، مولداوی عمدتاً بر روی سنگ‌های رسوبی عمیق قرار دارد که تنها در شمال جای خود را به برون‌زدهای بلورین سخت‌تر می‌دهند. تپه‌های مولداوی بخشی از فلات مولداوی بزرگتر هستند.

چشم‌انداز شمالی مولداوی با ارتفاعات و تپه‌مورهای ملایم (تا ۳۰۰ متر یا ۹۸۴ فوت ارتفاع از سطح دریا) شناخته می‌شود که با دشت‌های تخت کوچک در دره‌های جویبارهای متعدد (در ارتفاع ۱۵۰ متر یا ۴۹۲ فوت) درهم آمیخته‌اند. این تپه‌ها که دارای میانگین ارتفاع ۲۴۰ متر (۷۸۷ فوت) و حداکثر ارتفاع ۳۲۰ متر (۱٬۰۵۰ فوت) هستند، به دو بخش فلات مولداوی شمالی و فلات دنیستر تقسیم می‌شوند و در ادامه بخش شمالی استان چرنیوتسی در اوکراین را اشغال می‌کنند. دامنه‌های شرقی رشته‌کوه دنیستر (میانگین ۲۵۰ متر یا ۸۲۰ فوت، حداکثر ۳۴۷ متر یا ۱٬۱۳۸ فوت)، ساحل مرتفع سمت راست رود دنیستر را تشکیل می‌دهند.

در جنوب، دشت بالتی و دشت پروت میانی قرار دارند که میانگین ارتفاع آن‌ها ۲۰۰ متر (۶۵۶ فوت) و حداکثر آن ۲۵۰ متر (۸۲۰ فوت) است. این منطقه که در اصل پوشیده از جنگل بوده، در طول قرن‌های ۱۹ و ۲۰ برای کشاورزی به‌طور گسترده جنگل‌زدایی شده است. برخلاف مناطق شمالی و جنوبی که شیب‌دارتر هستند، به این منطقه «دشت» گفته می‌شود، اگرچه ناهمواری آن با زمین‌های تخت بسیار متفاوت است و پوشش گیاهی آن نیز با استپ فرق دارد.

تپه‌های مولداوی مرکزی به دو بخش تپه‌های چولوکوری و فلات کودری تقسیم می‌شوند و در ارتفاع میانگین حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ متر (۱٬۱۴۸ تا ۱٬۳۱۲ فوت) قرار دارند. این تپه‌ها شامل خط‌الرأس‌هایی هستند که با دره‌های عمیق و تخت، آبکندها و فرورفتگی‌های ناشی از رانش زمین درهم آمیخته‌اند. دامنه‌های پرشیب و پوشیده از جنگل بخش زیادی از این ناحیه را تشکیل می‌دهند که در آن درختان ممرز، بلوط، نمدار، افرا، گلابی وحشی و گیلاس وحشی رایج‌ترین گونه‌ها هستند. اصطلاح «کودری» به‌طور کلی به جنگل‌ها اشاره دارد، اما از آنجا که در مولداوی بیشتر جنگل‌ها در بخش مرکزی حفظ شده‌اند، کودری گاهی در زبان محاوره به جنگل‌های باقی‌مانده در تپه‌های غرب و شمال کیشیناو اشاره دارد. تپه‌های دنیستر در امتداد رود رائوت با تپه‌های چولوکوری هم‌مرز هستند.

بلندترین نقطه کشور، تپه بالانشتی است که بسته به منبع، ارتفاعی برابر با ۱٬۴۰۷ یا ۱٬۴۱۰ فوت (۴۲۸٫۹ یا ۴۲۹٫۸ متر) دارد و در تپه‌های کورنستی، بخش غربی فلات کودری واقع شده است. در شمال غربی آن، تپه‌های چولوکوری (میانگین ۲۵۰ متر یا ۸۲۰ فوت، حداکثر ۳۸۸ متر یا ۱٬۲۷۳ فوت) قرار دارند. در جنوب، تپه‌های تیقچی (میانگین ۲۰۰ متر یا ۶۵۶ فوت، حداکثر ۳۰۱ متر یا ۹۸۸ فوت) امتداد یافته و موازی با دره پروت سفلی به سمت جنوب پیش می‌روند.

در جنوب شرقی، بخش جنوبی فلات کودری که دارای میانگین ارتفاع ۱۵۰–۲۰۰ متر (۴۹۲–۶۵۶ فوت) و حداکثر ۲۵۰ متر (۸۲۰ فوت) است و دارای آبکندها و دره‌های فرسایشی متعددی می‌باشد، به تدریج به دشت مولداوی جنوبی می‌پیوندد که در اوکراین با دشت بودجاک ادامه می‌یابد. بیشتر منطقه گاگائوزیا در دشت یالپوگ واقع شده است.

ترانس‌نیستریا (ساحل چپ دنیستر) دارای شاخه‌هایی از فلات پودولیا (میانگین ۱۸۰ متر یا ۵۹۱ فوت، حداکثر ۲۷۵ متر یا ۹۰۲ فوت) است که توسط شاخه‌های فرعی رود دنیستر بریده شده‌اند. نیمه جنوبی ترانس‌نیستریا، یعنی «دشت دنیستر سفلی»، می‌تواند به عنوان انتهای غربی استپ اوراسیا در نظر گرفته شود و دارای میانگین ارتفاع ۱۰۰ متر (۳۲۸ فوت) با حداکثر ۱۷۰ متر (۵۵۸ فوت) است. ساحل راستِ مرتفع و ساحل چپِ کم‌ارتفاع دنیستر در اینجا تضاد شدیدی با هم دارند، جایی که دید با جنگل‌ها مسدود نمی‌شود.

حدود ۷۵ درصد از خاک مولداوی با نوعی خاک به نام چرنوزم (خاک سیاه) پوشیده شده است. در تپه‌های شمالی، خاک‌هایی با بافت رسی بیشتر یافت می‌شود؛ در جنوب، خاک سرخ غالب است. خاک به سمت جنوب حاصلخیزی کمتری پیدا می‌کند اما همچنان می‌تواند از تولید انگور و آفتابگردان پشتیبانی کند. تپه‌ها دارای خاک‌های جنگلی هستند، در حالی که بخش کوچکی در جنوب مولداوی در منطقه استپ قرار دارد، اگرچه امروزه اکثر مناطق استپی زیر کشت رفته‌اند. بخش‌های پایین‌دست رودخانه‌های پروت و دنیستر و دره‌های رودخانه‌ای جنوبی، شوره‌زار هستند.

زهکشی آب‌ها در مولداوی به سمت جنوب، به سوی زمین‌های پست دریای سیاه و در نهایت به درون دریای سیاه است، اما تنها هشت رودخانه و نهر طولی بیش از ۱۰۰ کیلومتر (۶۲ مایل) دارند. رود اصلی مولداوی، دنیستر، تقریباً در تمام طول کشور قابل کشتیرانی است و در زمستان‌های گرم یخ نمی‌زند. رود پروت شاخه‌ای از دانوب است که در دورترین نقطه جنوب غربی کشور به آن می‌پیوندد. بیش از ۹۵٪ از گردش آب در مولداوی به یکی از دو رودخانه پروت یا دنیستر می‌ریزد. از شبکه توسعه‌یافته مولداوی شامل حدود ۳۰۰۰ نهر و جویبار که همگی به سمت جنوب و دریای سیاه می‌روند، تنها ۲۴۶ مورد طولی بیش از ۶ مایل (۹٫۷ کیلومتر) دارند و تنها ۸ مورد از آن‌ها بیش از ۶۰ مایل (۹۶٫۶ کیلومتر) هستند.

آب‌های زیرزمینی که به‌طور گسترده برای تأمین آب کشور استفاده می‌شوند، شامل حدود ۲۲۰۰ چشمه طبیعی هستند. ناهمواری زمین برای ساخت مخازن آب در اندازه‌های مختلف مناسب است.

زیستگاه طبیعی مولداوی با استپ جنگلی مشخص می‌شود؛ نوعی زیستگاه با آب‌وهوای معتدل که از علفزارهای آمیخته با نواحی درختزار یا جنگل تشکیل شده است. کمربندی از استپ‌های جنگلی از اروپای شرقی تا سیبری شرقی در عرض اوراسیا کشیده شده که گذاری بین جنگل پهن‌برگ و مخلوط معتدله و علفزارها، گرم‌دشت‌ها و درختچه‌زارهای معتدله را شکل می‌دهد. در قرن نوزدهم، مولداوی شاهد کاهش شدید مناطق جنگلی بود که به دلیل خاک غنی، قربانی کشاورزی شدند.

عضو در: آلودگی هوا، آلاینده‌های آلی پایدار، تنوع زیستی، کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییر اقلیم، پیمان کیوتو، بیابان‌زایی، گونه در خطر انقراض، پسماند خطرناک، پیمان مونترال، اثر زیست‌محیطی کشتیرانی، تالاب

امضا کرده، اما تصویب نکرده: هیچ‌یک از توافق‌نامه‌های منتخب

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ جغرافیای مولداوی موجود است.

• جغرافیای اروپا
• فهرست شهرهای مولداوی

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Geography of Moldova». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی.