در سال ۴۰۳ هجری منوچهر زیاری به حکومت زیاریان رسید. با آغاز حکومت منوچهر، دودمان او وارد افول شده و وابسته به سلاطین ترکتبار گشت.[۱]او و امیران بعدی آل زیار خراجگزار حکومتهای ترک شدند و پرداخت خراج سالانهای، اغلب به مبلغ پنجاه هزار دینار، در این دوره مرسوم شد.[۲] منوچهر متحد سلطان محمود غزنوی بود و بعد از او باکالیجار کوهی و انوشیروان زیاری تابع سلطان مسعود غزنوی شدند.[۳]
در سال ۴۳۳ هجری طغرل بیگ، رهبر سلجوقیان که به تازگی در نبرد دندانقان سلطان مسعود را شکست دادهبود، از نابهسامانی در ملک زیاریان و رویدادهای آنجا مطلع شد و برای تسخیر گرگان، نیرو فرستاد. چغری بیک به راحتی با لشکریانش وارد شهر گرگان شد. طغرل مبلغ صد هزار دینار را جهت مصالحه با اهالی، مقرر نمود و مرداویج بن بسو دیلمی، که در لشکرش بود، را به عنوان حاکم گرگان تعیین کرد و خراج سالیانهاش را پنجاه هزار دینار اعلام کرد. طبرستان یا بخشی از آن هم به انوشیروان سپرده شد تا تحت نظر مرداویج بن بسو به حکومت خود ادامه دهد.[۴]
پس از زوال زیاریان و روی کار آمدن سلجوقیان دوران جدیدی در مازندران شروع شد. طغرل در حالی نواحی دشت مازندران را مورد تاخت و تاز قرار داد که مناطق کوهستانی به استقلال خود ادامه دادند. طغرل به باقی گذاشتن گماشتهای اکتفا کرد و رو به سوی مناطق غربی ایران نهاد و با خروجش موجب شد عدهای از ترکان غز به مناطق مختلفی از مازندران هجوم آورده و غارت و کشتار کنند.[۵]امیرداد حبشی معروف به دادبک یکی از ترکان بود که پیرو اسماعیلیه شد. او و دو پسرش، اسماعیل و محمد، حکومت گرگان را تا مدتی به دست داشتند و محمد بن حبشی توانسته بود با تبعیت از سلطان سنجر شرق مازندران را علاوه بر گرگان، تحت اختیار گیرد.[۶] بهرحال، این خلأ قدرت سیاسی در مازندران فرصتی مناسب برای ظهور مجدد دودمان باوندیان پدیدآورد.[۷] و حسامالدوله شهریار شاخهٔ اسپهبدیه را در دودمان باوندی پدیدآورد.[۸]
اسپهبدان باوندی در فاصلهٔ سالهای ۴۶۶ تا ۶۰۶ هجری قمری (۱۰۷۴–۱۲۱۰ میلادی) معاصر با سلجوقیان، بر نواحی گستردهای در طبرستان، گیلان، ری و قومس حکومت داشتند ولی تداوم حیاتشان به حفظ رابطه با سلاطین ترکتبار گره خورده بود[۹] و پیش از شاه غازی رستم حکومتی مستقل نبوده و تحت انقیاد سلجوقیان قرار داشتند. شاه غازی معروفترین اسپهبد باوندی است که مقارن با سلطان سنجر سلجوقی، قلمرو باوندیان را به غایت خود رسانید.[۱۰]
در ابتدا سپهسالار و نایب السلطنه انوشیروان زیاری بود ولی توسط مسعود غزنوی اجازه حکومت مستقل بر گرگان و طبرستان را یافت. نسب باکالیجار از خاندانهای محلی طبرستان بود.
جلالک مارپرچین• جنگ با جلالیان • جنگ با پادوسپانیان (میراناده • لکتر) • حملهٔ تیمور (قراطوغان) • جنگ داخلی اول (سروکلا) • جنگ داخلی دوم (سیرهچاران • لپور •وازیدمال• مرزناک) •چیلکشار• استوناوند •فیروزجاه
اسامی غالباً اختصاری هستند و از برخی جزئیات صرف نظر شدهاست. •گاهشماری میلادی در ردیف زیرین و قرون هجری در بالا قابل رؤیت هستند.• از دوره حمله عربها تا شاه عباس کبیر (۶۵۰ تا ۱۵۹۸ میلادی) در سالشمار درج شده؛ لذا بازههای مرتبط با کارنوندیان و سادات عمادی ناقص هستند و از برخی دودمانها (مانند زرمهرشاهیان و دادوی) صرف نظر شدهاست.
گرگان • 
طبرستان • 
گیلان • 
تالش
.JPG)
