نقشه دریانوردی
نقشهٔ دریانوردی[۱] یا نقشهٔ هیدروگرافی نمایشی گرافیکی از یک منطقهٔ دریا یا پهنهٔ آبی و سواحل یا کرانه‌های مجاور آن است. بسته به مقیاس نقشه، ممکن است عمق آب (ژرفاسنجی)، ارتفاع خشکی (توپوگرافی)، ویژگی‌های طبیعی بستر دریا، جزئیات خط ساحلی، خطرهای ناوبری، موقعیت کمک‌ناوبرهای طبیعی و ساخت بشر، اطلاعات دربارهٔ کشندها و جریان‌های اقیانوسی، جزئیات محلیِ میدان مغناطیسی زمین، و سازه‌های ساخت بشر مانند بندرگاه‌ها، ساختمان‌ها و پل‌ها را نشان دهد. نقشه‌های دریانوردی ابزارهایی ضروری برای ناوبری دریایی هستند؛ بسیاری از کشورها داشتن آن‌ها را برای شناورها، به‌ویژه کشتی‌های تجاری، الزامی می‌دانند. تهیهٔ نقشهٔ دریانوردی می‌تواند به شکل نقشه‌های چاپ‌شده بر کاغذ (نقشه‌های ناوبری رستری) یا نقشه‌های ناوبری الکترونیکیِ رایانه‌ای باشد. فناوری‌های اخیر، نقشه‌هایی کاغذی را در دسترس قرار داده‌اند که به‌صورت «سفارشی» با داده‌های نقشه‌نگاری چاپ می‌شوند که تا شب پیش از چاپ به شرکت چاپ تجاری بارگذاری شده‌اند. با هر بارگذاری روزانه، داده‌های حیاتی مانند اطلاعیه‌های محلی به دریانوردان به فایل‌های نقشهٔ سفارشی افزوده می‌شوند تا این نقشه‌ها در زمان چاپ به‌روز باشند.
منابع داده
نقشه‌های دریانوردی بر پایهٔ بررسی‌های هیدروگرافی (آب‌نگاری) و بررسی‌های ژرفاسنجی تهیه می‌شوند. از آنجا که برداشت میدانی کاری پرزحمت و زمان‌بر است، داده‌های هیدروگرافیِ بسیاری از مناطق دریایی ممکن است کهنه و گاه غیرقابل‌اعتماد باشند. عمق آب به روش‌های گوناگونی اندازه‌گیری می‌شود. در گذشته از خط ژرفایاب استفاده می‌شد. در دوران معاصر، برای اندازه‌گیری بستر دریا در دریای آزاد از ژرفایابی پژواکی استفاده می‌شود. هنگام اندازه‌گیری عمق ایمنِ آب روی یک مانع بزرگ، مانند لاشهٔ کشتی، حداقل عمق با کشیدن طول یک سیم افقی روی منطقه بررسی می‌شود. همهٔ عمق‌های روی نقشه نسبت به یک تراز/سطح مرجع اندازه‌گیری می‌شوند. این کار تضمین می‌کند که برجستگی‌های دشوارِ رؤیت، مانند دکل‌ها، برای شناورهایی که روی مانع حرکت می‌کنند خطری ایجاد نکنند.
انتشار و به‌روزرسانی
نقشه‌های دریانوردی به اختیار ادارات ملی آب‌نگاری در بسیاری از کشورها منتشر می‌شوند. این نقشه‌ها، برخلاف نقشه‌هایی که ناشران تجاری تولید می‌کنند، «رسمی» شمرده می‌شوند. بسیاری از ادارات آب‌نگاری از طریق نمایندگان فروش خود، به‌طور منظم، گاه هفتگی، به‌روزرسانی‌های دستیِ نقشه‌هایشان را ارائه می‌کنند. ادارات آب‌نگاریِ هر کشور، هم مجموعه‌نقشه‌های ملی و هم مجموعه‌نقشه‌های بین‌المللی تولید می‌کنند. مجموعه‌نقشه‌های بین‌المللی، که با هماهنگی سازمان آب‌نگاری بین‌المللی انجام می‌شود، سامانه‌ای جهانی از نقشه‌ها (مجموعه‌نقشه‌های «INT») است که با هدف یکپارچه‌سازی هرچه بیشتر سامانه‌های نقشه توسعه می‌یابد.
نقشه‌های منتشرشده به‌صورت تجاری نیز وجود دارند که برخی از آن‌ها ممکن است اطلاعات افزودهٔ موردعلاقهٔ خاصی، برای نمونه برای ناخدایان قایق‌های تفریحی، داشته باشند.
اصلاحات نقشه
ماهیت یک آبراه که در نقشه نشان داده شده ممکن است تغییر کند، و کمک‌ناوبرهای مصنوعی ممکن است با اطلاع کوتاه‌مدت تغییر یابند. از این رو، هرگز نباید از نقشه‌های قدیمی یا اصلاح‌نشده برای ناوبری استفاده کرد. هر تولیدکنندهٔ نقشهٔ دریانوردی، سامانه‌ای نیز برای آگاه‌سازی دریانوردان از تغییراتی که بر نقشه اثر می‌گذارد فراهم می‌کند. در ایالات متحده، اصلاحات نقشه و اطلاعیهٔ نسخه‌های جدید از سوی نهادهای دولتیِ گوناگون از طریق اطلاعیه به دریانوردان، اطلاعیهٔ محلی به دریانوردان، خلاصهٔ اصلاحات، و اطلاعیهٔ رادیوییِ به دریانوردان ارائه می‌شود. در ایالات متحده، ادارهٔ اقیانوسی و جوّی ملی (NOAA) نیز شریک چاپیِ دارد که نقشه‌های چاپ سفارشیِ NOAA را چاپ می‌کند و آن‌ها در زمان چاپ حاوی آخرین اصلاحات و اطلاعیه‌ها هستند. برای اطلاع‌رسانی به دریانوردان، پخش‌های رادیویی اطلاع پیشین دربارهٔ اصلاحات فوری را ارائه می‌دهند.
روش خوبی برای پیگیری اصلاحات، سامانهٔ کارتِ ثبتِ اصلاح نقشه و انتشارات است. با استفاده از این سامانه، ناوبر بلافاصله پس از رسیدن هر اطلاعیهٔ تازه به دریانوردان، هر نقشه در مجموعهٔ خود را به‌روز نمی‌کند؛ در عوض برای هر نقشه یک کارت می‌سازد و اصلاح را روی این کارت یادداشت می‌کند. زمانی که نوبت استفاده از نقشه می‌رسد، او نقشه و کارت آن نقشه را بیرون می‌آورد و اصلاحات نشان‌داده‌شده را روی نقشه اعمال می‌کند. این سامانه تضمین می‌کند که هر نقشه پیش از استفاده به‌درستی اصلاح شده باشد. یک دریانورد محتاط، اگر پیگیر اصلاحات نبوده و نقشه‌اش بیش از چند ماه قدمت داشته باشد، باید نقشهٔ تازه‌ای تهیه کند.
سامانه‌های گوناگون اطلاعیهٔ دیجیتال به دریانوردان مانند Digitrace ,Voyager یا ChartCo در بازار موجودند تا نقشه‌های نیروی دریاییِ بریتانیا و نیز نقشه‌های NOAA را اصلاح کنند. این سامانه‌ها فقط اصلاحات مربوط به شناور را از طریق ایمیل یا دانلود وب ارائه می‌کنند و زمان لازم برای مرتب‌سازی اصلاحات هر نقشه را کاهش می‌دهند. رونوشت‌هایی نیز برای کمک به اصلاحات هم‌زمان ارائه می‌شوند.
گارد ساحلی کانادا انتشار اطلاعیه به دریانوردان را تولید می‌کند که دریانوردان را از مسائل مهمِ ایمنیِ ناوبری مؤثر بر آب‌های کانادا آگاه می‌سازد. این انتشار الکترونیکی به‌صورت ماهانه منتشر می‌شود و می‌توان آن را از پایگاه وب اطلاعیه‌های به دریانوردان (NOTMAR) دانلود کرد. اطلاعات موجود در اطلاعیه به دریانوردان به‌گونه‌ای قالب‌بندی شده که اصلاح نقشه‌های کاغذی و انتشارات ناوبری را ساده کند.
روش‌های گوناگون و متنوعی برای اصلاح نقشه‌های ناوبری الکترونیکی وجود دارد.
محدودیت‌ها
در سال ۱۹۷۳، کشتی باری MV Muirfield (یک کشتی تجاری که به نام Muirfield در اسکاتلند نام‌گذاری شده بود) در آب‌هایی از اقیانوس هند که در نقشه با عمق بیش از ۵٬۰۰۰ متر (۱۶٬۴۰۴ فوت) ثبت شده بود به جسمی ناشناخته برخورد کرد و آسیب گسترده‌ای به تیر کشتی آن وارد شد.[۲] در سال ۱۹۸۳، اچ‌ام‌ای‌اس مورسبی، یک کشتی نقشه‌برداری نیروی دریایی سلطنتی استرالیا، منطقه‌ای را که Muirfield در آن آسیب دیده بود بررسی کرد و با جزئیات، خطری برای ناوبری را که پیش‌تر شناخته‌شده نبود (کوه زیردریایی Muirfield) روی نقشه ثبت کرد. کشف تصادفیِ دراماتیکِ کوه زیردریایی Muirfield اغلب به‌عنوان نمونه‌ای از محدودیت‌های دقتِ مبنای ژئودتیک عمودی برخی مناطق فراساحلی، آن‌گونه که در نقشه‌های دریانوردی نشان داده می‌شوند، به‌ویژه در نقشه‌های با مقیاس کوچک، ذکر می‌شود.
رخدادی مشابه که یک کشتی مسافربری را درگیر کرد در سال ۱۹۹۲ روی داد، هنگامی که کشتی مسافربریِ کونارد لاین به نام کوئین الیزابت ۲ به تخته‌سنگی زیرآبی در نزدیکی بلاک آیلند در اقیانوس اطلس برخورد کرد.[۳] در نوامبر ۱۹۹۹، کشتیِ نیمه‌غوطه‌ور و کشتی سنگین‌بر مایتی سرونت ۲ پس از برخورد با یک تودهٔ سنگِ گرانیتیِ منفردِ زیرآبی که در نقشه ثبت نشده بود، در نزدیکی اندونزی واژگون شد و غرق شد. پنج نفر از خدمهٔ کشتی جان باختند و مایتی سرونت ۲ خسارت کلی اعلام شد.[۴] اخیرتر، در سال ۲۰۰۵، زیردریاییِ USS San Francisco به یک کوه زیردریاییِ ثبت‌نشده در حدود ۵۶۰ کیلومتری (۳۵۰ مایل) جنوب گوآم، با سرعت ۳۵ گره (۴۰٫۳ مایل بر ساعت؛ ۶۴٫۸ کیلومتر بر ساعت) برخورد کرد و آسیب جدی دید و یک ملوان کشته شد. در سپتامبر ۲۰۰۶، لنج بالابرِ خودمحورِ Octopus، هنگامی که توسط یدک‌کش Harold کشیده می‌شد، بر روی یک کوه دریاییِ ثبت‌نشده در جزایر اورکنی (بریتانیا) به گل نشست. ۱ میلیون پوند خسارت به لنج وارد شد و کار نصب یک نمونهٔ اولیهٔ نیروگاه انرژی کشندی به تأخیر افتاد. چنان‌که در کتابچهٔ راهنمای دریانوردان و گزارش حادثهٔ متعاقب آن آمده است: «هیچ نقشه‌ای خطاناپذیر نیست. هر نقشه‌ای ممکن است ناقص باشد».[۵]
سامانه‌های تصویر نقشه، سمت و موقعیت‌یابی
از نظر تاریخی، نخستین سامانه تصویر نقشه، که به گفتهٔ بطلمیوس توسط مارینوس صوری در حدود سال ۱۰۰ میلادی اختراع شد، همان چیزی بود که امروزه سامانه تصویر مستطیل‌شکل نامیده می‌شود (که در گذشته نقشهٔ تخت، plate carrée، یا به زبان پرتغالی carta plana quadrada خوانده می‌شد). این سامانه تصویر نقشه برای دریاهای کوچکی مانند دریای اژه بسیار مناسب است، اما برای دریاهایی بزرگ‌تر از مدیترانه یا یک اقیانوس آزاد نامناسب است، هرچند کاوشگران نخستین به دلیل نبود گزینهٔ بهتر ناچار به استفاده از آن بودند.
اکنون سامانه تصویر مرکاتور در اکثریت قریب‌به‌اتفاق نقشه‌های دریانوردی به کار می‌رود. از آنجا که سامانهٔ تصویر مرکاتور همدیس است، یعنی سمت‌ها در نقشه با زوایای متناظرشان در طبیعت یکسان‌اند، مسیرهای رسم‌شده روی نقشه را می‌توان مستقیماً به‌عنوان مسیر-برای-هدایت در سکان به کار برد.
سامانه تصویر گنومونیک برای نقشه‌هایی به کار می‌رود که برای ترسیم مسیرهای دایره بزرگ در نظر گرفته شده‌اند. اداره ملی اقیانوسی و جوی (NOAA) برای برخی از نقشه‌های خود از دریاچه‌های بزرگ، در مقیاس‌های بزرگ و کوچک، از سامانه تصویر چندمخروطی استفاده می‌کند.[۶]
موقعیت مکان‌های نشان‌داده‌شده روی نقشه را می‌توان از مقیاس‌های طول جغرافیایی و عرض جغرافیایی روی حاشیهٔ نقشه، نسبت به یک مبنای ژئودتیک مانند WGS 84، اندازه‌گیری کرد.
سمت یا سویه، زاویهٔ میان خطِ واصل دو نقطهٔ موردنظر و خطِ از یکی از آن نقاط به شمال است، مانند مسیر یک کشتی یا خوانشِ قطب‌نما به‌سوی یک نشانهٔ زمینی. در نقشه‌های دریانوردی، بالای نقشه همواره شمال حقیقی است، نه شمال مغناطیسی که قطب‌نما به‌سوی آن اشاره می‌کند. بیشتر نقشه‌ها یک گلبادنما دارند که انحراف میان شمال مغناطیسی و شمال حقیقی را نشان می‌دهد.
محدودیت‌های سامانهٔ تصویر مرکاتور
با این حال، استفاده از سامانهٔ تصویر مرکاتور کاستی‌هایی دارد. این سامانهٔ تصویر نقشه، خطوط طول جغرافیایی را موازی نشان می‌دهد. روی کرهٔ واقعی، خطوط طول جغرافیایی هنگام نزدیک‌شدن به قطب شمال یا جنوب همگرا می‌شوند. این بدان معناست که فاصله‌های شرقی-غربی در عرض‌های جغرافیایی بالا اغراق‌آمیز نشان داده می‌شوند. برای حفظ همدیس بودنِ تصویر، این تصویر فاصلهٔ نمایش‌داده‌شده میان خطوط عرض جغرافیایی (فاصله‌های شمالی-جنوبی) را به همان نسبت افزایش می‌دهد؛ بنابراین یک مربع در هر جای نقشه به‌صورت مربع نشان داده می‌شود، اما یک مربع در دایرهٔ قطب شمال بسیار بزرگ‌تر از مربعی به همان اندازه در استوا به نظر می‌رسد. در کاربرد عملی، این مسئله کمتر از آن چیزی است که به نظر می‌رسد. یک دقیقهٔ عرض جغرافیایی، از نظر عملی، برابر با یک مایل دریایی است؛ بنابراین فاصله‌ها بر حسب مایل دریایی را می‌توان روی درجه‌بندی‌های عرض جغرافیایی که در کنارهٔ نقشه چاپ شده‌اند اندازه‌گیری کرد.[۷]
نقشه‌های کاغذی و الکترونیکی
نقشه‌های دریانوردیِ متعارف روی برگه‌های بزرگ کاغذ در مقیاس‌های گوناگون چاپ می‌شوند. دریانوردان معمولاً نقشه‌های بسیاری با خود حمل می‌کنند تا جزئیات کافی برای مناطقی که ممکن است نیاز به بازدید از آن داشته باشند فراهم شود. نقشه‌های ناوبری الکترونیکی، که از نرم‌افزار رایانه‌ای و پایگاه‌دادهٔ الکترونیکی برای فراهم‌آوردن اطلاعات ناوبری استفاده می‌کنند، می‌توانند نقشه‌های کاغذی را تکمیل کنند یا در برخی موارد جایگزین آن‌ها شوند، هرچند بسیاری از دریانوردان همچنان نقشهٔ کاغذی را به‌عنوان پشتیبان، در صورت خرابی سامانهٔ نقشهٔ الکترونیکی، همراه دارند.
جزئیات در نقشه‌های دریانوردی
ادارات آب‌نگاریِ بسیاری از کشورها یک «نقشهٔ شمارهٔ ۱» منتشر می‌کنند که همهٔ نمادها، اصطلاحات و کوته‌نوشت‌های به‌کاررفته در نقشه‌هایی را که برای استفادهٔ داخلی و بین‌المللی تولید می‌کنند توضیح می‌دهد. هر کشور با نمادگذاریِ پایه‌ای که در استاندارد INT 1 سازمان بین‌المللی هیدروگرافی مشخص شده آغاز می‌کند و سپس اجازه دارد نمادگذاریِ مکملِ خود را به نقشه‌های داخلی‌اش بیفزاید، که در نسخهٔ خودش از نقشهٔ شمارهٔ ۱ نیز توضیح داده می‌شود. کشتی‌ها معمولاً موظف‌اند نسخه‌هایی از نقشهٔ شمارهٔ ۱ را همراه نقشه‌های کاغذی خود حمل کنند.
نمادها و برچسب‌گذاری
نقشه‌های دریانوردی باید با اطلاعات ناوبری و عمق برچسب‌گذاری شوند. چند بستهٔ نرم‌افزاری تجاری وجود دارد که برچسب‌گذاریِ خودکار را برای هر نوع نقشه یا نمودار انجام می‌دهند. سامانه‌های امروزی، نقشه‌های الکترونیکی را مطابق با مشخصات IHO S-52، که توسط سازمان آب‌نگاری بین‌المللی (IHO) صادر شده، ترسیم می‌کنند.[۸]
اطلاعات راهنمایی کشتی
نقشه از نمادها برای ارائهٔ اطلاعات راهنماییِ دریانوردی دربارهٔ ماهیت و موقعیت ویژگی‌های سودمند برای ناوبران، مانند اطلاعات بستر دریا، علامت دریایی و نشانه‌های زمینی، استفاده می‌کند. برخی نمادها بستر دریا را با اطلاعاتی مانند عمق آن، جنسِ مواد و نیز خطرهای احتمالیِ ناوبری مانند لاشهٔ کشتی‌ها توصیف می‌کنند. نمادهای دیگر موقعیت و ویژگی‌های کمک‌ناوبرهایی مانند بویه‌ها، چراغ‌ها، فانوس‌های دریایی، ویژگی‌ها و سازه‌های ساحلی و خشکی را که برای تثبیت موقعیت مفیدند نشان می‌دهند. کوته‌نوشتِ «ED» معمولاً برای برچسب‌گذاریِ مکان‌هایی جغرافیایی به کار می‌رود که وجودشان مشکوک است.
رنگ‌ها میان سازه‌های ساخت بشر، خشکی، بستر دریایی که با کشند خشک می‌شود، و بستر دریایی که همواره زیر آب است تمایز می‌گذارند و عمق آب را نشان می‌دهند.
عمق‌ها و ارتفاع‌ها
عمق‌هایی که اندازه‌گیری شده‌اند با اعدادِ نشان‌داده‌شده روی نقشه مشخص می‌شوند. عمق‌های نقشه‌های منتشرشده در بیشتر نقاط جهان بر حسب متر است. نقشه‌های قدیمی‌تر، و همچنین نقشه‌هایی که دولت ایالات متحده منتشر می‌کند، ممکن است از فوت یا فاتوم استفاده کنند. خطوط تراز عمق، شکل ناهمواریِ زیرآبی را نشان می‌دهند. مناطق رنگیِ دریا آب کم‌عمق و موانع خطرناک زیرآبی را برجسته می‌کنند. عمق‌ها از تراز نقشه، که به سطح دریای محلی مربوط است، اندازه‌گیری می‌شوند. مبنای نقشه بر پایهٔ استانداردی که هر ادارهٔ آب‌نگاریِ ملی به کار می‌برد متفاوت است. به‌طور کلی، روند به‌سمت استفاده از پایین‌ترین کشندِ نجومی (LAT) است، یعنی پایین‌ترین کشندِ پیش‌بینی‌شده در چرخهٔ کاملِ کشند، اما در مناطق بدون کشند و برخی مناطقِ دارای کشند، از میانگین سطح دریای آزاد (MSL) استفاده می‌شود.
ارتفاع‌ها، برای نمونه ارتفاع یک فانوس دریایی، عموماً نسبت به میانگین بالاترین گسترهٔ کشندی (MHWS) داده می‌شوند. فضای خالیِ عمودی، برای نمونه زیر یک پل یا کابل، نسبت به بالاترین کشندِ نجومی (HAT) داده می‌شود. نقشه مشخص می‌کند که کدام تراز به کار رفته است.
استفاده از بالاترین کشندِ نجومی برای ارتفاع‌ها و پایین‌ترین کشندِ نجومی برای عمق‌ها بدان معناست که دریانورد می‌تواند به‌سرعت با نگاهی به نقشه اطمینان یابد که برای عبور از یک مانع فضای خالیِ کافی دارد، هرچند ممکن است برای اطمینان از ایمنیِ خود لازم باشد ارتفاعِ کشند را نیز محاسبه کند.
اطلاعات کشندی
جریان‌های تندِ کشندی و جریان‌های نیرومند نمادهای ویژهٔ نقشه‌ای خود را دارند. اطلاعات جریانِ کشندی ممکن است روی نقشه‌ها با استفاده از لوزیِ کشند نشان داده شود که سرعت و سمتِ جریانِ کشندی را در هر ساعت از چرخهٔ کشند مشخص می‌کند.
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ «نقشهٔ دریانوردی» [مهندسی نقشه‌برداری] هم‌ارزِ «nautical chart»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. دفتر دوم. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۶۴-۷۵۳۱-۳۷-۰ (ذیل سرواژهٔ نقشهٔ دریانوردی)
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:پی‌نوشت (رده) - ↑ Calder, Nigel. How to Read a Navigational Chart: A Complete Guide to the Symbols, Abbreviations, and Data Displayed on Nautical Charts. International Marine/Ragged Mountain Press, 2002.
- ↑ British Admiralty. The Mariner's Handbook. 1999 edition, page 23.
- ↑ "Maritime Casualties 1999 And Before". The Cargo Letter. 2007. Archived from the original on December 16, 2017. Retrieved August 25, 2018.
- ↑ Marine Investigation Accident Branch (2007) Report Number 18/2007.
- ↑ See, for example, NOAA 14860 - Lake Huron 1:500,000 and NOAA 14853 Detroit River 1:15,000.
- ↑ "Nautical charts". sailingissues.com.
- ↑ "Specifications for chart content and display aspects of ECDIS" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2021-04-30.
برای مطالعه بیشتر
- Calder, Nigel (2008). How to Read a Nautical Chart. McGraw-Hill Professional. ISBN 978-0-07-159287-1.
پیوند به بیرون
- The Medieval and Early Modern Nautical Chart: Birth, Evolution and Use، یک پروژهٔ دانشگاهیِ مستقر در لیسبون با تأمین مالی ERC که پایگاه‌دادهٔ MEDEA-CHART، یک موتور جستجو و گردآورندهٔ پیشرفتهٔ داده‌های نقشه‌های دریانوردیِ کهن، را توسعه می‌دهد و نگهداری می‌کند.
- نسخهٔ برخط نقشهٔ شمارهٔ ۱ با «نمادها، کوته‌نوشت‌ها و اصطلاحات» به‌کاررفته در نقشه‌های دریانوردی
- نقشهٔ پرتولانِ گابریل د بایسکا، ۱۴۳۹
- فیلم کوتاه «Reading Charts (۶ آوریل ۱۹۹۹)» برای تماشا و دانلود رایگان در بایگانی اینترنت در دسترس است.
- نقشه‌های دریانوردیِ برخط در دسترس (Nautical Free)
- نمایشگر برخط نقشه‌های دریانوردی
- نقشه‌های دریانوردی