به‌آفرید / بِهْ‌آفَریٓد/ دختر گشتاسپ، شخصیت زن اسطوره‌ای در اساطیر ایران است. نام او در شاهنامه به صورت به‌آفرید و در تاریخ طبری به صورت باذافره و فاذافره آمده‌است. وی به همراه خواهرش، همای، به دست خیونان اسیر می‌شود و سرانجام برادرش اسفندیار ایشان را می‌رهاند.
| دگر دختر شاه به‌آفرید | | که باد هوا هرگز او را ندید |
| به خواری ورا زار برداشتند | | برو باره و تاج نگذاشتند[۱] |
به‌آفرید در شاهنامه
در شاهنامه از به‌آفرید و همای به عنوان دختران گشتاسپ و خواهران اسفندیار یاد شده‌است. وقتی به گشتاسپ خبر می‌رسد که تورانیان دخترانش را اسیر کرده‌اند و ارجاسپ آنان را به رویین‌دژ برده‌است، از پسرش اسفندیار می‌خواهد که برای نجات خواهران‌اش دست به‌کار شود. اسفندیار در کسوت بازرگانان به دژ رویین می‌رود و در آن‌جا خواهران خود را با لباسی ژنده، نیمه عریان و گریان می‌یابد. اسفندیار در نقش عرضه‌کننده کالا و خواهرانش به بهانه خریدار کالا با یکدیگر رابطه برقرار می‌کنند و اسفندیار از آن‌ها می‌خواهد چند روز صبر نمایند تا چاره‌ای بیندیشید سرانجام اسفندیار ارجاسپ و دیگر سرداران رویین‌دژ را کشته و به‌آفرید و همای را نجات می‌دهد.
به‌آفرید در اوستا
این نام در اوستا به گونهٔ واریذکنا آمده‌است. در یشت نهم اوستا، گِوش یَشت (درواسپ یَشت)، فصل هفتم بند ۳۱ آمده‌است: مرا این کامیابی ارزانی‌دار که تَثریاونت دٌژدین را براندازم، که سپنج اوروشک دیوپرست را براندازم، که دیگر باره همای و واریذکنا را از سرزمین خیون‌ها به خاندان بازگردانم، که سرزمین‌های خَیون‌ها را برافگنم: پنجاه‌ها صدها، صدها هزارها، هزارها ده‌هزارها، ده‌هزارها صدهزارها.»[۲]
در تاریخ طبری
این نام در تاریخ طبری باذافره ضبط شده‌است.[۳] البته در بخش‌های دیگری از دستنویس‌های این تاریخ، فاذافره آمده‌است. طبری می‌نویسد: خرزاسف (ارجاسپ) دفترها بسوخت و لهراسف و هیربدان بکشت و آتشکده‌ها ویران کرد و بر اموال و گنج‌ها تسلط یافت و دو دختر بشتاسب (گشتاسپ) را که یکی خمانی (هومایا، همای) و دیگری باذافره نام‌داشت اسیر کرد.[۴] این نام را گردیزی اوفیه آورده‌است.[۵]
پانویس
- ↑ شاهنامهٔ فردوسی جلد ششم صفحه ۱۴۲ بیت‌های ۱۰۶و ۱۰۷
- ↑ اوستا جلد اول ۳۵۱
- ↑ تاریخ طبری، جلد دوم ۴۷۹
- ↑ تاریخ طبری جلد دوم ۴۷۹
- ↑ گردیزی زین‌الاخبار، ۵۲؛
منابع
- حسین، الهی قمشه‌ای (۱۳۸۶). شاهنامه فردوسی. ترجمهٔ ناهید فرشادمهر. تهران: نشر محمد. شابک ۹۶۴-۵۵۶۶-۳۵-۵.
- اوستا کهن‌ترین سرودهای ایرانیان، به کوشش گزارش و پژوهش: دکتر جلیل دوست‌خواه.، تهران: انتشارات مروارید، ۱۳۷۹
- فردوسی، ابوالقاسم (۱۳۷۶)، شاهنامهٔ فردوسی متن انتقادی بر اساس چاپ مسکو (جلد سوم)، به کوشش به کوشش دکتر سعید حمیدیان، تصحیح متن به اهتمام م.ن. عثمانوف، زیر نظر ع. نوشین.، تهران: نشر قطره، شابک ۹۶۴-۵۹۵۸-۱۵-۶
- شهیدی مازندرانی، حسین (۱۳۷۷)، فرهنگ شاهنامه (نام کسان و جای‌ها)، تهران: نشر بلخ
- طبری، محمدبن جریر (۱۳۵۲)، تاریخ طبری (تاریخ‌الرسل و الملوک)، ترجمهٔ ابوالقاسم پاینده، تهران: بنیاد فرهنگ ایران
- گردیزی، ابوسعید عبدالحی بن ضحاک بن محمود (۱۳۶۳)، زین‌الاخبار (تاریخ گردیزی)، به کوشش به تصحیح و مقابله عبدالحی حبیبی.، تهران: دنیای کتاب
پیوند به بیرون
|
|---|
|
بخشها |
|---|
| دیباجهٔ شاهنامهٔ فردوسی |
|---|
| |
|---|
| |
|---|
| |
|---|
|
- پادشاهی ارشیر
- پادشاهی شاپور اردشیر
- پادشاهی اورمزد شاپور
- پادشاهی بهرام اورمزد
- پادشاهی بهرام بهرام
- پادشاهی بهرام بهرامیان
- پادشاهی نرسی
- پادشاهی اورمزد بزرگ
- پادشاهی شاپور ذوالاکتاف
- پادشاهی اردشیر نیکوکار
- پادشاهی شاپور شاپور
- پادشاهی بهرام شاپور
- پادشاهی یزدگرد بزهگر
- پادشاهی بهرام گور
- پادشاهی یزدگرد بهرام گور
- پادشاهی هرمزد یزدگرد
- پادشاهی پیروز یزدگرد
- پادشاهی بلاش پیروز
- پادشاهی قباد
- پادشاهی نوشینروان
- پادشاهی هرمزد نوشینروان
- پادشاهی خسروپرویز
- پادشاهی شیرویه
- پادشاهی اردشیر شیروی
- پادشاهی فرایین
- پادشاهی بوراندخت
- پادشاهی آزرمیدخت
- پادشاهی فرّخزاد
- پادشاهی یزدگرد شهریار
|
|---|
|
|
|
|
|
|---|
| شاهنشاهان | پادشاهان ایران | |
|---|
پادشاهان توران | |
|---|
پادشاهان روم | |
|---|
|
|---|
| پهلوانان | |
|---|
| وزیران | |
|---|
| زنان | |
|---|
| دیگران | |
|---|
|
رده 
درگاه 
کتاب 