اشمون‌عازار یکم

اشمون‌عازار یکم
سلطنتح. ۵۷۵ – c. ۵۵۰ پ.م
پیشینمستند نیست
جانشینتابنیت یکم
فرزند(ان)تابنیت یکم
آموآشتارت
زبان فنیقی𐤀𐤔𐤌𐤍𐤏𐤆𐤓
دودماندودمان اشمون‌عازار یکم

اشمون‌عازار یکم (فنیقی: 𐤀𐤔𐤌𐤍𐤏𐤆𐤓 ʾšmnʿzr، نامی خدایی به معنی «اشمون یاری می‌دهد») کاهن عشتروت و شاه فنیقی صیدا (ح. ۵۷۵ – ح. ۵۵۰ پ.م.) بود. او بنیان‌گذار دودمان هم‌نامش و شاه دست‌نشاندهٔ شاهنشاهی هخامنشی بود. اشمون‌عازار در لشکرکشی‌های بابل نو علیه مصر تحت فرماندهی نبوکدنصر دوم یا نبونید شرکت داشت. نام این شاه صیدا در کتیبه‌های تدفینی حک‌شده بر تابوت‌دان‌های سلطنتی پسرش تابنیت یکم و نوه‌اش اشمون‌عازار دوم آمده است. نام او همچنین در کتیبه‌های نیایشگاهی نوهٔ دیگرش، شاه بدعشترت، گواهی شده است.

ریشه‌شناسی

اشمون‌عازار (Eshmunazar) فرم لاتین‌نویسی‌شدهٔ نامِ فنیقیِ (𐤀𐤔𐤌𐤍𐤏𐤆𐤓) یک نام یزدان‌ستایانه به معنای «اشمون یاری می‌رساند» است.[۱][۲]

گاه‌شماری

گاه‌شماری مطلق شاهان صیدا از دودمان اشمون‌عازار یکم در ادبیات موضوع بسیار بحث شده است؛ کتیبه‌های این دودمان که به‌طور سنتی در سدهٔ پنجم پ.م. قرار داده می‌شدند، بر اساس شواهد سکه‌شناختی، تاریخی و باستان‌شناختی به دوره‌ای قدیمی‌تر بازگردانده شده‌اند. کامل‌ترین اثر دربارهٔ تاریخ‌های سلطنت این شاهان صیدایی نوشتهٔ مورخ فرانسوی ژوزت الایی است که از کاربرد گاه‌شماری کتاب مقدس فاصله گرفت. الایی با استفاده از اسناد موجود، از جمله مهرها و مهرواره‌های صوری کتیبه‌دار که باستان‌شناس لبنانی موریس شهاب در ۱۹۷۲ در جبل البحر، محله‌ای در شمال صور، کاوش کرد،[۳][۴][۵][۶][۷] کتیبه‌های فنیقی کشف‌شده توسط باستان‌شناس فرانسوی موریس دونان در صیدا در ۱۹۶۵،[۸] و مطالعهٔ نظام‌مند سکه‌های صیدا.[note ۱][۹][۱۰] بر اساس کار او اشمون‌عازار از حدود ۵۷۵ تا حدود ۵۵۰ پ.م. سلطنت کرده است.[۱۱][۱۲][۱۳]

بافت تاریخی

صیدا که دولت‌شهر فنیقی شکوفا و مستقلی بود، در سدهٔ نهم پ.م. زیر اشغال میان‌رودانی درآمد. شاه آشوری آشور-ناصیر-پال دوم (۸۸۳–۸۵۹ پ.م.) رشته‌کوه لبنان و شهرهای ساحلی آن، از جمله صیدا را فتح کرد.[۱۴]

در ۷۰۵ پ.م.، شاه صور لولی با مصریان و یهودا در شورشی ناموفق علیه فرمانروایی آشور متحد شد،[۱۵][۱۶] اما با رسیدن ارتش آشور به فرماندهی سناخریب، ناگزیر به کیتیون گریخت. سناخریب ایتوبعل را بر تخت صیدا نشاند و خراج سالانه را دوباره برقرار کرد.[۱۷] هنگامی که عبدی-میلکوتی در ۶۸۰ پ.م. به تخت صیدا نشست، او نیز علیه آشوری‌ها شورش کرد. در پاسخ، شاه آشوری اسرحدون عبدی-میلکوتی را پس از سه سال محاصره در ۶۷۷ پ.م. دستگیر و گردن زد؛ قلمرو صیدا از آن گرفته شد و به بعل یکم، شاه رقیب صور و دست‌نشاندهٔ وفادار اسرحدون واگذار شد.[۱۸]

سلطنت

دربارهٔ سلطنت اشمون‌عازار یکم اطلاعات کمی در دست است. به گفتهٔ الایی، اشمون‌عازار غاصب بود، زیرا برخلاف رسوم خاندان سلطنتی فنیقی، نام پدرش در هیچ‌یک از کتیبه‌های سلطنتی ذکر نشده است.[۱۹] اشمون‌عازار در لشکرکشی‌های بابل نو علیه مصر تحت فرماندهی نبوکدنصر دوم یا نبونید شرکت داشت.[۱۹] شاه صیدا تابوت‌دان‌های سنگی مصری متعلق به اعضای نخبگان مصری را به غنیمت گرفت؛ سه عدد از این تابوت‌دان‌ها در گورستان سلطنتی صیدا یافت شدند.[۲۰][۲۱][۲۲][۲۳]

اشاره‌های کتیبه‌ای

اشمون‌عازار یکم در کتیبه‌های تدفینی حک‌شده بر تابوت‌دان‌های سلطنتی پسرش تابنیت و نوه‌اش اشمون‌عازار دوم ذکر شده است.[۲۴][۲۵] نام او همچنین در کتیبه‌های نیایشگاهی نوهٔ دیگرش، شاه بدعشترت، گواهی شده است.[۲۶]

تبارنامه

اشمون‌عازار یکم بنیان‌گذار دودمان هم‌نامش بود؛ وارث او پسرش تابنیت بود که از خواهرش آموآشتارت صاحب اشمون‌عازار دوم شد.[۲۷]

جستارهای وابسته

یادداشت‌ها

  1. ↑ سکه‌های صیدا نخستین سکه‌هایی بودند که در دوران باستان تاریخ ضرب بر اساس سال‌های سلطنت شاهان داشتند.
  1. ↑ Hitti 1967, p. 135.
  2. ↑ Jean 1947, p. 267.
  3. ↑ Kaoukabani 2005, p. 4.
  4. ↑ Elayi 2006, p. 2.
  5. ↑ Chéhab 1983, p. 171.
  6. ↑ Xella & López 2005b.
  7. ↑ Greenfield 1985, pp. 129–134.
  8. ↑ Dunand 1965, pp. 105–109.
  9. 1 2 Elayi 2006.
  10. ↑ Elayi & Elayi 2004.
  11. ↑ Elayi 2006, p. 22.
  12. ↑ Amadasi Guzzo 2012, p. 6.
  13. ↑ Elayi 2013, p. 229.
  14. ↑ Bryce 2009, p. 651.
  15. ↑ Netanyahu 1964, pp. 243–244.
  16. ↑ Yates 1942, p. 109.
  17. ↑ Elayi 2018b, p. 58.
  18. ↑ Bromiley 1979, pp. 501, 933–934.
  19. 1 2 Elayi 2013, Tyr et Sidon à l'époque Nabonide.
  20. ↑ Elayi 2006, p. 6.
  21. ↑ Versluys 2010, pp. 7–14.
  22. ↑ Buhl 1983, p. 201.
  23. ↑ Nitschke 2007, pp. 71–72.
  24. ↑ Derenbourg 1887, pp. 9–10.
  25. ↑ Haelewyck 2012, pp. 80–82.
  26. ↑ Halpern 2016, pp. 19–20.
  27. ↑ Elayi 2006, p. 5.

منابع

  • Amadasi Guzzo, Maria Giulia (2012). "Sidon et ses sanctuaires" [Sidon and its sanctuaries]. Revue d'Assyriologie et d'archéologie orientale (in French). 106. Presses Universitaires de France: 5–18. doi:10.3917/assy.106.0005. ISSN 0373-6032. JSTOR 42771737.
  • Aubet, María Eugenia (2001). The Phoenicians and the West: Politics, Colonies and Trade (2, illustrated, revised ed.). Cambridge: انتشارات دانشگاه کمبریج. ISBN 9780521795432.
  • Boardman, John; Hammond, Nicholas Geoffrey Lemprière; Lewis, David Malcolm; Ostwald, Martin (2000). The Cambridge Ancient History: Persia, Greece and the Western Mediterranean c. 525 to 479 B.C. Vol. 4. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 9780521228046.
  • Bromiley, Geoffrey (1979). The International Standard Bible Encyclopedia: Q–Z. Vol. 4. Grand Rapids, Mich.: شرکت انتشاراتی ویلیام بی اردمانز. ISBN 9780802837844.
  • Bryce, Trevor (2009). The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia: From the Early Bronze Age to the Fall of the Persian Empire (in English). London: Routledge. ISBN 9780415394857.
  • Buhl, Marie Louise (1983). The Near Eastern pottery and objects of other materials from the Upper strata (in English). København: Munksgaard. OCLC 886631942.
  • Chéhab, Maurice (1983). "Découvertes phéniciennes au Liban" [Phoenician discoveries in Lebanon]. Atti del I congresso internazionale di studi Fenici e Punici [Proceedings of the first International Congress of Phoenician and Punic studies] (in French).
  • Derenbourg, Hartwig (1887). "L'inscription de Tabnit : Père D'Eschmounʿazar" [The inscription of Tabnit: Father of Eshunazar]. Revue de l'histoire des religions (in French). 16: 7–15. ISSN 0035-1423. JSTOR 23659587.
  • Dunand, Maurice (1965). "Nouvelles inscriptions phéniciennes du temple d'Echmoun, près Sidon" [New Phoenician inscriptions from the temple of Echmoun, near Sidon]. Bulletin du Musée de Beyrouth (in French). 18. Ministère de la Culture – Direction Générale des Antiquités (Liban): 105–109.
  • Elayi, Josette (2018b). Sennacherib, King of Assyria (in English). Atlanta: SBL Press. ISBN 9780884143185.
  • Elayi, Josette (2013). Histoire de la Phénicie [The history of Phoenicia] (in French). Paris: Perrin. ISBN 9782262043254.
  • Elayi, Josette; Elayi, A. G. (2004). Le monnayage de la cité phénicienne de Sidon à l'époque perse (Ve-IVe s. av. J.-C.): Texte [The coinage of the Phoenician city of Sidon in the Persian era (V-IV s. av. J.-C.): Text] (in French). Paris: Gabalda. ISBN 9782850211584.
  • Elayi, Josette (2006). "An updated chronology of the reigns of Phoenician kings during the Persian period (539–333 BCE)" (PDF). Digitorient. Collège de France – UMR7912.
  • Greenfield, Jonas C. (1985). "A Group of Phoenician City Seals". Israel Exploration Journal. 35 (2/3). Israel Exploration Society: 129–134. ISSN 0021-2059. JSTOR 27925980.
  • Haelewyck, Jean-Claude (2012). "The Phoenician Inscription of Eshmunazar : An Attempt at Vocalization". Bulletin de l'Académie Belge pour l'Étude des Langues Anciennes et Orientales. 1: 77–98. doi:10.14428/BABELAO.VOL1.2012.19803. S2CID 191414877.
  • Halpern, Baruch (2016). "Annotations to royal Phoenician inscriptions from Persian Sidon, Zincirli (Kilamuwa), Karatepe (Azitawadda) and Pyrgi". Eretz-Israel: Archaeological, Historical and Geographical Studies. 32. Israel Exploration Society: 18–27. ISSN 0071-108X. JSTOR 26732492.
  • Hitti, Philip Khuri (1967). Lebanon in History: From the Earliest Times to the Present (in English). London: Macmillan.
  • Jean, Charles François (1947). "L'étude du milieu biblique" [The study of the biblical environment]. Nouvelle Revue Théologique (in French): 245–270. Retrieved 10 February 2021.
  • Jidejian, Nina (1971). Sidon through the ages (in English). Beirut: Dar el-Machreq.
  • Kaoukabani, Ibrahim (2005). "Les estampilles phénicienne de Tyr" [The Phoenician stamps of Tyre] (PDF). Archaeology & History in the Lebanon (in French) (21). AHL: 3–79. Archived from the original (PDF) on 22 July 2023. Retrieved 5 July 2021 – via Archaeology & History in Lebanon.
  • Netanyahu, Benzion (1964). The World History of the Jewish People (in English). Tel Aviv: Jewish History Publications Limited. ISBN 9780813506159. {{cite book}}: ناسازگاری شابک و تاریخ (کمک)
  • Nitschke, Jessica (2007). Perceptions of Culture: Interpreting Greco-Near Eastern Hybridity in the Phoenician Homeland (PhD thesis) (in English). Berkeley: University of California.
  • Versluys, Miguel John (2010). "Understanding Egypt In Egypt And Beyond". In Bricault, Laurent (ed.). Isis on the Nile. Egyptian Gods in Hellenistic and Roman Egypt - Proceedings of the IVth International Conference of Isis Studies, Liège, November 27–29, 2008 : Michel Malaise in honorem. Religions in the Graeco-Roman world, 171. Leiden: Brill. pp. 7–36. doi:10.1163/EJ.9789004188822.I-364.10. ISBN 9789004210868. S2CID 56027286.
  • Xella, Paolo; López, José-Ángel Zamora (2005b). "Nouveaux documents phéniciens du sanctuaire d'Eshmoun à Bustan esh-Sheikh (Sidon)" [New Phoenician documents from the sanctuary of Eshmun in Bustan esh-Sheikh (Sidon)]. In Arruda, A. M. (ed.). Atti del VI congresso internazionale di studi Fenici e Punici [Proceedings of the 6th International Congress of Phoenician and Punic studies] (in French). Lisbon.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده)
  • Yates, Kyle Monroe (1942). Preaching from the Prophets (in English). New York: Harper & brothers. ISBN 9780805415025. {{cite book}}: ناسازگاری شابک و تاریخ (کمک)
  • Zamora, José-Ángel (2016). "Autres rois, autre temple: la dynastie d'Eshmounazor et le sanctuaire extra-urbain de Eshmoun à Sidon" [Other kings, other temple: the dynasty of Eshmunazor and the extra-urban sanctuary of Eshmun in Sidon]. In Russo Tagliente, Alfonsina; Guarneri, Francesca (eds.). Santuari mediterranei tra Oriente e Occidente : interazioni e contatti culturali : atti del Convegno internazionale, Civitavecchia – Roma 2014 [Mediterranean sanctuaries between East and West: interactions and cultural contacts: Proceedings of the International Conference, Civitavecchia–Rome 2014] (in French). Rome: Scienze e lettere. pp. 253–262. ISBN 9788866870975.


This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.