اعداد فیبوناچی در فرهنگ عامه
اعداد فیبوناچی یک دنباله از اعداد صحیح هستند که معمولاً با ۰ و ۱ آغاز میشوند و بهصورت ۱، ۲، ۳، ۵، ۸، ۱۳ و ... ادامه مییابند؛ هر عدد تازه، حاصلجمع دو عدد پیشین است. اعداد فیبوناچی که اغلب همراه با نسبت طلایی مطرح میشوند، مضمونی پرطرفدار در فرهنگ عامه و هنر بهشمار میروند. این اعداد در رمانها، فیلمها، برنامههای تلویزیونی و ترانهها بازتاب یافتهاند و در آفرینش موسیقی، هنرهای تجسمی و معماری نیز بهکار گرفته شدهاند.
معماری
این دنباله در طراحی ساختمانی به نام هسته مرکزی (the Core) در پروژه عدن در نزدیکی سنت آستل واقع در کورنوال انگلستان بهکار رفته است.[۱][۲]
تراس فیبوناچی در مرکز علوم سنگاپور. کاشیهای این بخش بهگونهای چیده شدهاند که اضلاع اشکال حاصل، با نسبت اعداد فیبوناچی همخوانی دارد.- اعداد فیبوناچی بر بدنه بنای موله آنتونلیانا در تورین.
نمایش اعداد فیبوناچی در مرکز فرهنگی لیندنبراورای در اونا اثر ماریو مرتس.
اعداد فیبوناچی در ایستگاه راهآهن مرکزی زوریخ.
نمای نزدیک از اعداد فیبوناچی در ایستگاه راهآهن مرکزی زوریخ..jpg)
سینما
در فیلم باجه عوارض شهر خیالی (۱۹۷۰)، به شخصیت میلو (بوچ پاتریک) مجموعهای از اعداد داده میشود تا با شناسایی آنها اجازه ورود به «معدن اعداد» را پیدا کند، و او با اشاره به دنباله فیبوناچی پاسخ درست را میدهد.
دنباله فیبوناچی به همراه مستطیل طلایی و مارپیچ طلایی، در فیلم مستقل پی (۱۹۹۸) ساخته دارن آرونوفسکی مطرح میشود؛ جایی که از این مفاهیم برای یافتن نام اعظم خداوند بهره میگیرند.
در فیلم رمز داوینچی (۲۰۰۶)، از این اعداد برای گشودن رمز گاوصندوق استفاده میشود. همچنین این اعداد در پیامی بهصورت بههمریخته چیده شدهاند تا نشان دهند خود پیام نیز یک آناگرام است.
در فیلم فروشگاه عجیب آقای مگوریوم (۲۰۰۷)، مگوریوم پس از مصاحبهای با حسابداری به نام هنری وستون (جیسون بیتمن) که تسلط خود را بر اعداد فیبوناچی نشان میدهد، او را به کار میگیرد.
در فیلم ال: تغییر دنیا (۲۰۰۸)، شخصیت ال در حال چیدن حبههای قند بر پایۀ دنباله فیبوناچی دیده میشود.
در فیلم ۲۱ (۲۰۰۸)، هفت عدد نخست دنباله فیبوناچی با خامه روی کیک تولد بن (جیم استرجس) نقش بسته است، در حالی که جمله هشتم یعنی عدد ۲۱ جا افتاده است؛ بن و مایلز (جاش گد) خیلی زود متوجه این موضوع میشوند.
در فیلم نیمفومانیاک (۲۰۱۳)، شخصیت سلیگمن (استلان اسکاشگورد) اشاره میکند هنگامی که جو (شارلوت گنزبور) باکرهگیاش را از دست میدهد، حرکات فرد مقابل با نظمی برگرفته از اعداد فیبوناچی پیش میرود.
در فیلم ورود (۲۰۱۶)، شخصیت ایان دانلی (جرمی رنر) این احتمال را بررسی میکند که بیگانگان از طریق روشهایی چون «شکلها، الگوها، اعداد یا فیبوناچی» با انسانها ارتباط برقرار کرده باشند.
داستانهای مصور
در نسخه ۸ فوریه ۲۰۰۹ از کمیکاستریپ فاکسترات اثر بیل آمند، شخصیتهای جیسون و مارکوس از درون یک ظرف، نخست یک چیپس ناچو، سپس یکی دیگر، و بعد دو، سه، پنج و هشت ناچو برمیدارند و این کار را «فیبوناچو» مینامند.
در یکی از قسمتهای کمیک فرز اثر جف مالت، فرز و یکی از دانشآموزان درباره کلاه بافتنی او گفتگو میکنند. دانشآموز میگوید: «مامان یک پولک اینجا و یکی اینجا دوخته؛ دو تا پولک اینجا، بعد سه تا، پنج تا، هشت تا و سیزده تا...» و فرز در پاسخ میگوید: «البته، پولکهای فیبوناچی.»
تکوین و رشد انسان
جان واسکوم این نظریه را مطرح کرد که مراحل رشد انسان از دنباله فیبوناچی پیروی میکند و ساختار روانشناختی زندگی انسان در شرایط مطلوب میتواند «نمودی عینی» از اعتدال طلایی باشد. این دیدگاه نخستین بار توسط نورمن رز در دو مقاله بسط یافت و منتشر شد. مقاله نخست با عنوان «طراحی و تکوین یکپارچگی: الگوی واسکوم» به تشریح نظریه کلی پرداخت.[۳] مقاله دوم با عنوان «رشد اخلاقی: دیدگاه تجربی» به بررسی کاربردها و پیامدهای این نظریه در زمینه پرورش اخلاقی اختصاص داشت.[۴]
ادبیات
دنباله فیبوناچی نقشی فرعی در رمان پرفروش رمز داوینچی نوشته دن براون و اقتباس سینمایی آن ایفا میکند.
در رمان والیس اثر فیلیپ کی. دیک، دنباله فیبوناچی (و همچنین ثابت فیبوناچی) بهعنوان نشان شناسایی اعضای گروهی به نام «دوستان خدا» بهکار رفته است.
در مجموعه شعر الفبا سرودۀ شاعر دانمارکی، اینگر کریستنسن، شمار خطوط هر بند از شعرها بر اساس دنباله فیبوناچی تنظیم شده است.
در فیلم تلویزیونی ساختهشده از روی کتاب چینخوردگی در زمان، به دنباله فیبوناچی اشاره کوتاهی میشود و شخصیت چارلز والاس موری آن را تشخیص میدهد.
در کتاب مارپیچ کامل اثر جیسون اس. هورنسبی (۲۰۰۱)، بارها به دنباله فیبوناچی ارجاع داده شده است.
فیبوناچی جوان یکی از شخصیتهای اصلی رمان جنگ صلیبی در شلوار جین (۱۹۷۳) است؛ هرچند این شخصیت از فیلم اقتباسی محصول ۲۰۰۶ کنار گذاشته شد.
دنباله فیبوناچی و نسبت طلایی در رمان کرمک (۱۹۸۵) نوشته جان فاولز بهطور خلاصه شرح داده شدهاند.
در کتاب کودک مسئله خرگوش نوشته امیلی گرَوِت (۲۰۰۹) به دنباله فیبوناچی پرداخته شده است.
مسئله خرگوشها در کتاب مارینا لِویکا با عنوان حیوانات خانگی گوناگون؛ زنده و مرده نیز بازگو شده است.
در رمان ایستگاه یخ (۱۹۹۸) اثر نویسنده استرالیایی، متیو رایلی، بخشی از یک کد امنیتی بازمانده است که ارقام باقیمانده آن تنها با برونیابی یک الگوی فیبوناچی بهدست میآید.
در رمان دو گور (۲۰۱۲) نوشته داگلاس پرستون و لینکلن چایلد، یک قاتل زنجیرهای برای کشاندن مأمور ویژه پندرگاست بهسوی خود، از دنباله فیبوناچی بهره میبرد.
رمان پرفروغها (۲۰۱۳) اثر النور کاتن که برنده جایزه بوکر شد، ساختاری بر پایۀ دنباله معکوس فیبوناچی دارد، بهطوری که حجم هر بخش از کتاب نصف بخش پیش از خود است.
موسیقی
وایو، ترانهسرای بالیوود، در ترانۀ «Beat pe Booty» از فیلم پرواز جت به مارپیچ فیبوناچی اشاره میکند:
Roll Karti Jaise Barrel
Fibonacci Wala Spiral
[وقتی میرقصی، مانند بشکه میچرخی، گویی مارپیچ فیبوناچی را نقش میزنی.]
گروه دوفرنگی هیپهاپ بلک استار در ترانۀ «ستارهشناسی (هشتمین پرتو)» از آلبوم بلک استار (۱۹۹۸)، در بخش همخوانی از دنباله فیبوناچی بهره برده است:
Now everybody hop on the one, the sounds of the two
It's the third eye vision, five side dimension
The 8th Light, is gonna shine bright tonight
ترانۀ «لترالس» از گروه تول، از آلبومی به همین نام، در ساختار اشعار خود به شیوهای نمادین از دنباله فیبوناچی بهره برده است. شمار هجاهای بند نخست شعر به ترتیب ۱، ۱، ۲، ۳، ۵، ۸، ۵، ۱۳، ۱۳، ۸، ۵ و ۳ است و بخش باقیمانده (۲، ۱، ۱، ۲، ۳، ۵، ۸) در بند دوم تکمیل میشود.[۵][۶] همچنین کسر میزان در بخش همسرایی از ۹/۸ به ۸/۸ و سپس ۷/۸ تغییر میکند؛ به گفتۀ دنی کری، نوازندۀ درامز این گروه: «نام اولیۀ قطعه به دلیل همین کسر میزانها ۹-۸-۷ بود؛ بعداً معلوم شد که ۹۸۷ شانزدهمین عدد در دنباله فیبوناچی است و این همزمانی بسیار جالب بود.»[۷]
ارنو لندوی در واکاوی آثار بلا بارتوک نشان میدهد که کارهای او بر دو سامانه پایه دارد: نسبت طلایی و گام صوتی.[۹] در موومان سوم از اثر بارتوک با عنوان موسیقی برای سازهای زهی، کوبهای و چلستا، بخش آغازین زایلوفون از ریتم فیبوناچی پیروی میکند: ۱:۱:۲:۳:۵:۸:۵:۳:۲:۱:۱.[۱۰]
اعداد فیبوناچی در ساختار بخشهای قطعه «تصویرها، بازتابها در آب» اثر کلود دبوسی نیز دیده میشوند، که در آن توالی کلیدها با فاصلههای ۳۴، ۲۱، ۱۳ و ۸ مشخص شده است.[۱۰] متئو سوماکال، آهنگساز و فیزیکریاضیدان ایتالیایی، در سال ۲۰۰۲ سوئیت هشتموومانه «پیرانیاهای فیبوناچی» را[۱۱][۱۲] برای پیانوی ۴، ۵ و ۶ دست نوشت؛ او در این قطعه بهطور گسترده از اعداد فیبوناچی برای گسترش ساختار ملودیک، ریتمیک و هارمونیک اثر بهره گرفته است.[۱۳]
کشیشتف مایر، آهنگساز لهستانی، دیرند نتها را در قطعه تریو برای کلارینت، ویولنسل و پیانو بر پایۀ دنباله فیبوناچی سامان داد.[۱۴]
یک گروه موسیقی آرت راک در لس آنجلس نیز نام فیبوناچیز را برای خود برگزید که از ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۷ فعالیت میکرد.
بیتی، هنرمند آمریکایی، ترانهای به نام «دنباله فیبوناچی» ساخت که در آن راوی اعداد دنباله را از ۱ تا ۲۱ برمیشمارد (عدد ۰ گفته نمیشود). این قطعه در نسخه محدودی از آلبوم حرکت در سکون (۱۹۹۹) و همچنین در لوح دوم مجموعه آندرگراند جهانی ۰۱۳: ایبیزا با میکس ساشا جای دارد.[۱۵]
کن نوردین در قطعهای کلامی در سبک جاز به نام «اعداد فیبوناچی» در آلبوم نقاب شفاف به بیان ویژگیهای این دنباله پرداخته است.[۱۶]
گروه موسیقی الکترونیک استرالیایی انجلسپیت در ترانه «جانور موذی» دنباله فیبوناچی را بهکار برده است؛ شعر این قطعه با «۱، ۲، ۳، ۵، ۸...» آغاز شده و با تکرار جملات دنباله ادامه مییابد.
الیوت شارپ، آهنگساز آوانگارد، در ساختههای خود از اعداد فیبوناچی بهره گرفته است.[۱۷]
فرد فریث برای قطعه بیکلام «ویرانهها» از گروه آوانراک هنری کاو، از اعداد فیبوناچی برای تنظیم ضربآهنگ و هارمونی استفاده کرد.[۱۸]
در اپرای انقلاب برهنه ساختۀ دیو سولجر با همکاری کمار و ملامید، یک آریای سوپرانو به نام «از طبیعت بخوان، از اعداد بخوان» وجود دارد که شعر و موسیقی آن بر پایه دنباله فیبوناچی تصنیف شده و با بازی در نقش ایزادورا دانکن اجرا میشود.
در سال ۲۰۰۱، دکتر استیل ترانهای با نام «دنباله فیبوناچی» در آلبوم مردمان زمین ضبط کرد.[۱۹]
در سال ۲۰۱۸، مدت کوتاهی پیش از درگذشت دیتسل، این رپخوان روس ترانهای به زبان انگلیسی با عنوان «فیبوناچی» خواند.[۲۰]
تلویزیون
اعداد فیبوناچی در مجموعۀ تلویزیونی جای خوب دیده میشوند؛ نخست در زاویچه (طالع) شخصیت اصلی، النور، در روز مرگش و سپس بهعنوان پیششمارۀ منطقۀ زندگی در سرای پس از مرگ.
شخصیت دانشمندی به نام والتر بیشاپ در مجموعۀ تلویزیونی فرینج برای به خواب رفتن دنبالۀ فیبوناچی را زمزمه میکند. بعداً مشخص میشود که این دنباله، رمز شناسایی شماری از صندوقهای امانات او بوده است.
در مجموعۀ اسکوئر وان تلویژن و بخش «متنت»، داستانی با محوریت طوطیِ متعلق به فرد درگذشتهای روایت میشود که شیفتۀ اعداد فیبوناچی بود. هرگاه در حضور این طوطی عبارت «۱، ۱، ۲، ۳» گفته میشد، پرنده پاسخ میداد: «۵، یافتم!» این موضوع کلید حل پرونده میشود و کاشیهای دیوار یک باغ را بر پایۀ دنبالۀ فیبوناچی مییابند که پشت یکی از کاشیهای جابهجاشده، محفظهای پنهان قرار دارد.
در قسمت «شاهکار» از فصل چهارم مجموعۀ ذهنهای مجرم، یک قاتل زنجیرهای برای تعیین شمار قربانیان در یک زمان مشخص و همچنین محل زندگی آنها، از دنبالههای فیبوناچی بهره میگیرد.
بیگانگان فضایی در قسمت «معادلۀ خدا» از مینیسریال ربودهشده، دنبالۀ فیبوناچی را بهکار میبرند.
در مجموعۀ تلویزیونی خیلی عجیب از شبکۀ دیزنی، ساختمانی بر پایۀ دنبالۀ فیبوناچی بنا میشود. این خانه کانون جذب ارواح سرگردان میشود. به یکی از شخصیتها به نام فیونا این فرصت داده میشود تا برای رهایی پدرش و سازندۀ خانه از آن بهره ببرد، اما او در نهایت آزادسازی همۀ ارواح را ترجیح میدهد و کانون را ویران میسازد.
دنبالۀ فیبوناچی درونمایۀ اصلی مجموعۀ تلویزیونی تماس (۲۰۱۲) محصول شبکۀ فاکس با نقشآفرینی کیفر ساترلند است. داستان پیرامون دنبالۀ عددی ۳۱۸ ۵۲۹۶ ۳۲۸۷ ۹٫۵ ۲۲ ۹۷۵ ۶ ۱۱۸۸ ۱۶۰۴ ۵۵۱۲۴... میچرخد. این اعداد با بهرهگیری از دنبالۀ فیبوناچی محاسبه شدهاند تا الگوهای پنهان در سامانههای طبیعی و ساختگی را آشکار سازند و پیشبینی آینده را برای شخصیتها شدنی کنند.
در قسمت «سیزده» از مجموعۀ تلویزیونی اعداد محصول شبکۀ سیبیاس، دنبالهای از فیبوناچی درون یک رمز عددی گنجانده شده که یک قاتل زنجیرهای بر جای گذاشته است.
در پویانمایی تلویزیونی وقت ماجراجویی، دنبالۀ ۸، ۱۳، ۲۱ در برخی قسمتها بر پشت کتاب انکیریدیون نمایان میشود.
در ویژهبرنامۀ پویانمایی دختران پاورپاف: شلوار رقصان از شبکۀ کارتون نتورک، نام یکی از قربانیان آدمربایی فیبوناچی سکوئینز (با صداپیشگی رینگو استار) است.
در قسمت ۱۱ از مجموعۀ انیمه ژاپنی آگو: عروسک نابغه، دنبالۀ فیبوناچی بهسرعت در یک نبرد هوش و ذکاوت میان دو دشمن سرسخت رد و بدل میشود.
در قسمت ۱۴ از مجموعۀ انیمه بنانا فیش، به هنگام انجام یک آزمون هوش به دنبالۀ فیبوناچی اشاره میشود.
بازیهای ویدیویی
در بازی ویدیویی بالاترو با مضمون بازی پوکر، یک کارت جوکر به نام فیبوناچی وجود دارد که در صورت کسب امتیاز با کارتهای آس، ۲، ۳، ۵ یا ۸، امتیاز اضافی به بازیکن میدهد.
هنرهای تجسمی

ماریو مرتس، هنرمند ایتالیایی، دنبالۀ فیبوناچی را به یکی از بنمایههای تکرارشونده در آثارش بدل کرد.[۲۲] از نمونههای آن میتوان به دودکش شرکت برق تورکو در فنلاند اشاره کرد که سرآغاز دنبالۀ فیبوناچی را با چراغهای نئونی به بلندای ۲ متر نمایش میدهد؛ همچنین نمایش نخستین اعداد فیبوناچی با نور نئون سرخ بر یکی از دیوارههای گنبد بنای موله آنتونلیانا در تورین ایتالیا که بخشی از اثر هنری موسوم به «پرواز اعداد» است.
اعداد فیبوناچی در هنر بافندگی نیز برای آفرینش طرحهای چشمنواز بهکار گرفته شدهاند.[۲۳]
مارتینا شتینا، هنرمند نقاش، از اعداد فیبوناچی در تابلوهایش بهره میبرد.[۲۴][۲۵] نقاشیهای مجموعۀ «جادوی ریاضی» او در سال ۲۰۱۰ در موزهکوارتیر وین به نمایش درآمد.[۲۶]
ماریسا فریرا، هنرمند تجسمی، از این دنبالۀ عددی برای طراحی اشکال هندسی اثر خود به نام «پنجرۀ عقبی» بهره برد که از فوریه تا اوت ۲۰۱۵ بر نمای ایستگاه مرکزی اسلو در نروژ نصب شده بود. او با بهکارگیری این دنباله، ریتم گامها و الگوی رفتوآمد عابران پیاده به درون و بیرون ایستگاه را بازنمایی کرد.[۲۷]
گریس دیجنارو در نقاشیهایش از دنبالۀ فیبوناچی برای گردآوری الگوهای ظریف و پیچیدۀ نقطهای بهره میگیرد تا «نگارهای آشکار از گذر زمان پدید آورد.»[۲۸]
کلاوس بوری، معمار و هنرمند آلمانی، در پروژههای تندیسسازی خود دنبالۀ عددی فیبوناچی را به کار بسته است.[۲۹]
منابع
- ↑ Smith, Peter (December 2007). Sustainability at the Cutting Edge, Second Edition: Emerging Technologies for low energy buildings. الزویر. p. 151. ISBN 978-0-7506-8300-5.
- ↑ The Engineer، خطای اسکریپتی: پودمان «Deprecated archive» وجود ندارد. .
- ↑ The Educational Forum, 55, 3 (Spring 1991), 243-259 http://whizkidz.org/design/DevelopmentDesign.pdf)
- ↑ Journal of Moral Education, 21, 1 (Winter, 1992), 29-40 http://whizkidz.org/design/MoralDevelopment.pdf
- ↑ Di Carlo, Christopher (2001). "Interview with Maynard James Keenan". Archived from the original on 2013-01-12. Retrieved 2007-05-22.
- ↑ بررسی پیدایش دنباله فیبوناچی در لترالس همراه با تصاویر تلسکوپ هابل: https://www.youtube.com/watch?v=wS7CZIJVxFY
- ↑ Norris, Chris (2001). "Hammer Of The Gods". Archived from the original on 2011-11-01. Retrieved 2007-04-25.
- ↑ Maconie, Robin (2005). Other Planets, 26 & 28. شابک ۰−۸۱۰۸−۵۳۵۶−۶. Citing Lendvai (1972). "Einführung in die Formen- und Harmonienwelt Bartóks" (1953), Béla Bartók: Weg und Werk, p.105-49. Bence Szabolcsi, ed.
- ↑
- Lendvai, Ernő (1971). Béla Bartók: An Analysis of his Music. introd. by آلن بوش. London: Kahn & Averill. ISBN 0-900707-04-6. OCLC 240301.
- 1 2 Smith, Peter F. The Dynamics of Delight: Architecture and Aesthetics (New York: Routledge, 2003) p. 83, شابک ۰−۴۱۵−۳۰۰۱۰-X
- ↑ M. Sommacal, Fibonacci's Piranhas - 5th Movement, performed by Valeria Di Matteo
- ↑ M. Sommacal, Fibonacci's Piranhas - 5th Movement, performed by Taglieri Genitoni Duo, live recording, "Concerti e Colline", Nizza Monferrato, 31 January 2012
- ↑ M.G. Ortore, "Musica, Fisica e Matematica: intervista a Matteo Sommacal", Ticonzero, Article 61, April 2015, ISSN 2420-8442
- ↑ Weselmann, Thomas (2003) Musica incrostata. Poznan
- ↑ BT - Fibonacci Sequence در یوتیوب
- ↑ Fibonacci Numbers: Ken Nordine at Amazon.com.
- ↑ Ambrose, P. Elliott Sharp's Instrumental Vision The Morning News, October 4, 2005
- ↑ Romano, Will (2014). Prog Rock FAQ: All That's Left To Know About Rock's Most Progressive Music (e-book ed.). میلواکی، ویسکانسین: Backbeat Books. p. 315. ISBN 978-1-61713-587-3.
- ↑ Doctor Steel's Fibonacci Sequence در یوتیوب
- ↑ Detsl aka Le Truk - Fibonacci در یوتیوب
- ↑ "FIBONACCI CUBES". PETRA PAFFENHOLZ. Retrieved 15 July 2017.
- ↑ "Obituary: Mario Merz". The Guardian. London. 2003-11-13. Retrieved 2008-09-14.
- ↑ "Fibonacci Accessories: Scarf". Archived from the original on 2007-12-22. Retrieved 2007-12-31.
- ↑ Ingmar Lehman: „Fibonacci-numbers in visual arts and literature" بایگانیشده در ۲۰۱۶-۰۳-۰۳ توسط Wayback Machine (German)(last called on November 7, 2009)
- ↑ 2009: Martina Schettina:Mathemagische Bilder - Bilder und Texte. Vernissage Verlag Brod Media, Wien 2009, شابک ۹۷۸−۳−۲۰۰−۰۱۷۴۳−۶ (German)
- ↑ About the exhibition, interview on Radio Ö1 بایگانیشده در ۲۰۱۱-۰۶-۰۵ توسط Wayback Machine(recalled at February 28, 2010)
- ↑ "Rear Window 2015". Marisa Ferreira. Retrieved 6 June 2015.
- ↑ Friedman, Samantha (June 2009). "Patterning: Selections from the Kentler Flatfiles". Kentler International Drawing Space. Retrieved December 23, 2018.
- ↑ Posamentier, Alfred S.; Lehmann, Ingmar (2010-12-30). The Fabulous Fibonacci Numbers (in English). Prometheus Books. ISBN 978-1-61592-022-8.
پیوند به بیرون
- Kak, Subhash (2006). "The Golden Mean and the Physics of Aesthetics". FoArm Magazine. 5: 73–81. arXiv:physics/0411195. همچنین منتشر شده بهصورت: Kak, Subhash (2009). "The Golden Mean and the Physics of Aesthetics". In Yadav, B.; Mohan, M. (eds.). Ancient Indian Leaps into Mathematics. Vol. 5. Boston. pp. 111–119. arXiv:physics/0411195. doi:10.1007/978-0-8176-4695-0_7. ISBN 978-0-8176-4694-3. S2CID 18056061.
{{cite book}}: از|journal=صرفنظر شد (کمک)نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده) - ریاضیات برای شاعران و نوازندگان طبل – ریچل هال ریتم و اعداد فیبوناچی و نیز پیوند هماچاندرا را بررسی میکند. دانشگاه سنت جوزف، ۲۰۰۵.
- ریچل هال، کاربرد نظریۀ هماچاندرا در شعر سانسکریت (بدون تاریخ؛ ۲۰۰۵ یا پیشتر).
- اعداد فیبوناچی و نسبت طلایی در هنر، معماری و موسیقی، دربردارندۀ شماری از منابع دانشگاهی.
منابع
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Fibonacci numbers in popular culture». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۱۸ اوت ۲۰۲۶.
- الگو:بایگانی
- اعداد فیبوناچی