هماچاندرا

آچاریا

هماچاندرا

سوری
هماچاندرا
نگاره‌ای از هماچاندرا بر پایهٔ نسخه‌ای بر برگ نخل متعلق به سال ۱۲۹۴ ویکرم سموت
نام رسمیآچاریا هماچاندرا سوری
اطلاعات شخصی
زاده
چانگادِوا

ح. ۱۰۸۸ (یادداشت‌ها را ببینید)
دهاندوکا
درگذشتهح. ۱۱۷۳ (یادداشت‌ها را ببینید)
پتان (گجرات)
دینجینیسم
والدینچاچینگا، پاهینی
سکتشوتامبارا
آثار برجستهسیدها-هما-شبدانوشاسنه، یوگاشاستره، پَریشیشته‌پَروَن، استهاویراوالی‌چاریترا
مرتبه
آغازسوماچاندرا
خامبهات
از دواچاندرا سوری
رتبه حوزویآچاریا

هماچاندرا (Hemachandra) (حدود ۱۰۸۸ تا ۱۱۷۲ یا ۱۱۷۳) آچاریای شوتامبارای جینی، دانشمند، شاعر، ریاضی‌دان، فیلسوف، یوگی، دستورشناس،[۱] حقوق‌دان،[۲][۳] مورخ،[۴] فرهنگ‌نویس، نظریه‌پرداز بلاغت، منطق‌دان و پژوهشگر وزن و آهنگ گفتار در سده‌های یازدهم و دوازدهم میلادی بود.[۵] معاصرانش او را نابغه‌ای کم‌مانند می‌دانستند و لقب کَلیکالَسَروَجْنه، به‌معنای «دانای همهٔ دانش‌های زمانهٔ خویش»، به او داده بودند. از او همچنین به‌عنوان یکی از پدران زبان گجراتی یاد می‌شود.

او با نام «چانگادِوا» زاده شد و در سال ۱۱۱۰ میلادی به جرگهٔ راهبان مکتب شوتامبارا درآمد و نام «سوماچاندرا» را گرفت. در سال ۱۱۲۵ به مشاورت پادشاه کوماراپالا رسید و اَرهَن‌نیتی، اثری دربارهٔ سیاست از دیدگاه جینی، را نوشت. وی همچنین حماسهٔ سانسکریت تری‌شَشتی‌شَلاکا-پوروشه‌چاریتا («سرگذشت شصت‌وسه مرد نامدار») را دربارهٔ شخصیت‌های برجستهٔ جینیسم پدید آورد. پس از آنکه به مقام آچاریا رسید، نام او به هماچاندرا تغییر یافت.

زندگی آغازین

هماچاندرا در دهاندوکا، در ایالت امروزی گجرات، در روز ماه کامل ماه کارتیکا زاده شد. منابع دربارهٔ سال تولد او اختلاف دارند، اما سال ۱۰۸۸ معمولاً پذیرفته شده است.[note ۱][۶]

پدرش، چاچیگا، از طبقهٔ وایشیا و مادرش، پاهینی، پیرو آیین جین بود.[۷][۸] نام او در کودکی چانگادِوا بود. در دوران کودکی‌اش، راهب جینی دواچاندرا سوری به دهاندوکا آمد و تحت تأثیر هوش او قرار گرفت. مادر و دایی هماچاندرا، برخلاف میل پدرش، پذیرفتند که او شاگرد دواچاندرا شود. دواچاندرا او را به خامبهات برد و در آنجا سرپرستی‌اش به فرماندار محلی، اودایانا، سپرده شد. چاچیگا برای بازگرداندن پسرش نزد اودایانا رفت، اما رفتار نیک آنان چنان بر او اثر گذاشت که سرانجام با ماندن فرزندش نزد دواچاندرا موافقت کرد.[۹]

چند سال بعد، هماچاندرا در چهارمین روز نیمهٔ روشن ماه ماگها به جرگهٔ راهبان جینی درآمد و نام «سوماچاندرا» بر او نهاده شد. اودایانا در برگزاری این آیین به دواچاندرا سوری یاری رساند.[۷][۸] او در آموزه‌های دینی، فلسفه، منطق و دستور زبان تعلیم دید و بر متون جینی و غیرجینی تسلط یافت. در ۲۱سالگی در ناگائور، در راجستان امروزی، به مقام آچاریا در مکتب شوتامبارا رسید و از آن زمان «هماچاندرا سوری» نامیده شد.[۷][۸][۱۰][۱۱]

هماچاندرا و سیددهاراجا

نیم‌تنهٔ هماچاندرا در دانشگاه هماچاندراچاریا گجرات شمالی

در آن دوره، گجرات زیر فرمان سلسله چاولوکیا از پایتخت آن، پتان، قرار داشت. مشخص نیست هماچاندرا نخستین بار چه زمانی به پتان رفت. راهبان جینی در هشت ماه سال زندگی سیار داشتند و در چهار ماه فصل باران، موسوم به «چاتورماس»، در یک محل اقامت می‌کردند. هماچاندرا در این دوره‌ها در پتان سکونت داشت و بخش عمدهٔ آثار خود را در همان‌جا پدید آورد.[۷][۸]

احتمالاً در حدود سال ۱۱۲۵ او به جایاسیما سیددهاراجا، پادشاه چاولوکیا، معرفی شد و به‌سرعت در دربار او جایگاهی برجسته یافت.[۸] بر پایهٔ پرابهاواکاچاریتا اثر پرابهاچاندرا، که از کهن‌ترین زندگی‌نامه‌های هماچاندراست، جایاسیما هنگام عبور از خیابان‌های پایتخت او را دید و از بیتی که راهب جوان فی‌البداهه سرود، تأثیر پذیرفت.[۱۲]

در سال ۱۱۳۵، هنگامی که سیددهاراجا مالوه را فتح کرد، نسخه‌های خطی متعلق به بوجا را از دهارا به گجرات آورد. یکی از این آثار سرسوتی‌کانتهابهارَنه بود، رساله‌ای دربارهٔ دستور زبان سانسکریت. پادشاه از این اثر چنان تأثیر پذیرفت که از دانشمندان دربار خواست دستور زبانی به همان روشنی و سادگی تألیف کنند. هماچاندرا از او خواست هشت رسالهٔ مهم دستور زبان را از کشمیر فراهم کند. پس از مطالعهٔ آنها، دستور زبان تازه‌ای بر پایهٔ الگوی اَشتادهیایی پانینی نوشت.[۷][۸]

او این اثر را به نام خود و پادشاه سیدها-هما-شبدانوشاسنه نامید. سیددهاراجا چنان از آن خشنود شد که فرمان داد نسخه‌ای از کتاب را بر پشت فیل قرار دهند و در خیابان‌های پتان بگردانند.[۱۳] هماچاندرا همچنین برای نشان دادن قواعد دستور خود، منظومهٔ حماسی دوی‌آشرَیه کاویا را دربارهٔ تاریخ سلسلهٔ چاولوکیا سرود.[۸]

هماچاندرا و کوماراپالا

تندیس هماچاندرا در مرکز جینی نیوجرسی

بر پایهٔ پرابهاواکاچاریتا، سیددهاراجا قصد داشت برادرزاده‌اش کوماراپالا را بکشد، زیرا پیشگویی شده بود که پادشاهی او به دست کوماراپالا پایان خواهد یافت. بنا بر این روایت، هماچاندرا کوماراپالا را زیر توده‌ای از نسخه‌های خطی پنهان کرد و جان او را نجات داد.[۷] با این حال، چنین درون‌مایه‌هایی در ادبیات عامیانهٔ هند فراوان‌اند و به همین سبب تاریخی بودن این روایت قطعی نیست. منابع همچنین دربارهٔ انگیزه‌های سیددهاراجا اختلاف دارند.[۷]

هماچاندرا بعدتر مشاور کوماراپالا شد.[۷][۸] در دوران فرمانروایی او، گجرات به یکی از مراکز مهم فرهنگی بدل شد. در روایت‌های جینی آمده است که هماچاندرا با تکیه بر اصل اَنِکانتاوادا نگرشی مداراگرانه نشان می‌داد که مورد پسند کوماراپالا بود.[۱۰]

کوماراپالا در آغاز پیرو شیواپرستی بود و فرمان بازسازی معبد سومنات در پرابهاس پتان را صادر کرد. روایتی جینی نقل می‌کند که برخی زاهدان هندو که از نفوذ روزافزون هماچاندرا ناخشنود بودند، او را متهم کردند که به خدایان هندو احترام نمی‌گذارد و در برابر شیوا سر فرود نمی‌آورد. هنگامی که هماچاندرا همراه کوماراپالا برای افتتاح معبد رفت، در برابر لینگام تعظیم کرد و گفت:

भवबीजाङ्कुरजनना रागाद्याः क्षयमुपगता यस्य। ब्रह्मा वा विष्णुर्वा हरो जिनो वा नमस्तस्मै॥

در برابر آن کس سر فرود می‌آورم که دلبستگی و کینه و دیگر شورهایی را که بذر چرخهٔ زایش و مرگ‌اند نابود کرده است؛ خواه برهما باشد، خواه ویشنو، شیوا یا جینه.[۱۰][۱۴]

کوماراپالا سرانجام به یکی از پشتیبانان برجستهٔ جینیسم تبدیل شد.[۷][۱۰]

هماچاندرا از سال ۱۱۲۱ در ساخت معبد جینی تارنگا نیز مشارکت داشت. منابع جینی نفوذ او بر کوماراپالا را از عوامل گسترش جینیسم و محدود شدن کشتار جانوران در گجرات می‌دانند.[۷][۸]

درگذشت

هماچاندرا شش ماه پیش از مرگ خود از نزدیک بودن پایان زندگی‌اش سخن گفت و در روزهای پایانی بر پایهٔ آیین جینی سانثارا روزه گرفت. او در پتان درگذشت. منابع در تعیین سال مرگ او اختلاف دارند، اما سال ۱۱۷۳ معمولاً پذیرفته شده است.[۶]

آثار

هماچاندرا نویسنده‌ای بسیار پرکار بود و آثاری در زمینهٔ دستور زبان سانسکریت و پراکریت، شعر، وزن‌شناسی، واژه‌شناسی، منطق و شاخه‌های گوناگون فلسفهٔ هندی پدید آورد.

فلسفهٔ جینی

نسخه‌ای سدهٔ دوازدهمی از یوگاشاستره هماچاندرا به سانسکریت؛ متن با خط بسیار ریز دواناگری نوشته شده است.

شرح سامان‌مند هماچاندرا از راه جینی در یوگاشاستره و شرحی که خود بر این اثر نوشته، از متون مهم اندیشهٔ جینی به‌شمار می‌رود. اوله کوارنستروم آن را «جامع‌ترین رسالهٔ شناخته‌شده دربارهٔ جینیسم شوتامبارا» توصیف کرده است.[۱۵]

دستور زبان

برگی از اثر دستوری سیدها-هما-شبدانوشاسنه هماچاندرا

سیدها-هما-شبدانوشاسنه شش زبان یا گونهٔ زبانی را دربر می‌گیرد: سانسکریت، پراکریت معیار ــ که عملاً همان پراکریت ماهاراشتری است ــ شوراسنی، ماگهی، پایشاچی، گونهٔ دیگری به نام چولیکاپایشاچی و اپبرمشه، به‌ویژه گونهٔ گورجر اپبرمشه که در آن زمان در گجرات و راجستان رواج داشت و از پیشینیان زبان گجراتی بود.

هماچاندرا شرح مفصلی از دستور اپبرمشه ارائه کرد و برای روشن کردن قواعد آن از نمونه‌های ادبیات عامیانهٔ روزگار خود بهره گرفت. این اثر تنها دستور زبان شناخته‌شدهٔ جامع اپبرمشه به‌شمار می‌رود.[۸]

این دستور در هشت فصل تنظیم شده و هماچاندرا شرح‌هایی نیز بر آن نوشته است. جایاسیما سیددهاراجا فرمان داد نسخه‌ای از آن در کتابخانهٔ دولتی پتان نگهداری شود. نسخه‌های بسیاری از کتاب تهیه شد و برنامه‌هایی برای آموزش آن ترتیب یافت.[۱۶] حتی هر سال در روز «جْنانا پانچمی» آزمونی عمومی بر پایهٔ این دستور برگزار می‌شد.[۱۷] فرانتس کیل‌هورن آن را از بهترین دستورهای زبان هند در قرون میانه دانسته است.[۱۸]

سیاست

هماچاندرا در سال ۱۱۲۵ به مشاورت کوماراپالا رسید و اَرهَن‌نیتی را، که اثری دربارهٔ سیاست از دیدگاه جینی است، نوشت.[۱۹][۲]

شعر و فن شعر

نیایش پارشناته در برگی از سیدها-هما-شبدانوشاسنه

هماچاندرا برای نشان دادن قواعد دستور زبان خود، منظومهٔ حماسی دوی‌آشرَیه کاویا را دربارهٔ تاریخ سلسله چاولوکیا سرود. این اثر یکی از منابع مهم تاریخ منطقه در آن دوره است.[۸]

تری‌شَشتی‌شَلاکا-پوروشه‌چاریتا، یا «سرگذشت شصت‌وسه مرد بزرگ»، قدیس‌نگاره‌ای دربارهٔ بیست‌وچهار تیرتانکارا و دیگر شخصیت‌های مهم سنت جینی است که در مجموع «شَلاکاپوروشه» نامیده می‌شوند. این کتاب زهد، رهایی آنان از چرخهٔ مرگ و باززایی و گسترش افسانه‌ای نفوذ جینی را روایت می‌کند و همچنان یکی از مجموعه‌های معیار منابع مربوط به تاریخ آغازین جینیسم است.[۸]

ضمیمهٔ این اثر، پَریشیشته‌پَروَن یا استهاویراوالی‌چاریترا،[۲۰] روایت‌هایی از سنت آچاریاها از زمان جامبوسوامی به بعد دربر دارد.[۸] این اثر با عنوان زندگی پیران جینی به انگلیسی ترجمه شده است.[۲۱]

در این اثر، هماچاندرا چندشوهری دراوپدی را می‌پذیرد و روایت می‌کند که دراوپدی در یکی از زندگی‌های پیشین خود «ناگاشری» بوده و راهبی جینی را مسموم کرده بود. در نتیجه، بنا بر روایت او، چندین زندگی را در دوزخ و به صورت جانور گذراند و سپس به صورت زنی زاده شد که راهبهٔ جینی شد. پس از مرگ، بار دیگر در قالب دراوپدی زاده شد و با پنج برادر پانداوا ازدواج کرد.[۲۲]

اثر کاویانوشاسنه او از الگوی کاویا پراکاشه، نوشتهٔ مَمَّطه، بلاغت‌دان کشمیری، پیروی می‌کند. او شرحی با عنوان اَلَنکاراچودامَنی و حاشیه‌ای با عنوان ویوِکا نیز بر آن نوشت و از دانشمندانی چون آننداوردهنه و آبیناواگوپتا نقل کرد.[۸]

فرهنگ‌نویسی

ابهیدانَچینتامَنی فرهنگی سانسکریت است و اَنِکارتَکوشه واژه‌نامه‌ای برای واژه‌های چندمعنایی. دِشینامَمالا واژه‌های محلی یا غیرسانسکریت را گرد می‌آورد و نیگَنتو شِشه فرهنگی در زمینهٔ گیاه‌شناسی است.[۸]

وزن‌شناسی

هماچاندرا چَندونوشاسنه را دربارهٔ وزن شعر تألیف کرد و خود نیز بر آن شرحی نوشت.

ریاضیات

سیزده شیوهٔ آرایش هجاهای بلند و کوتاه در الگویی با طول شش؛ در این تصویر با میله‌هایی به طول یک و دو واحد نمایش داده شده‌اند.

هماچاندرا، در ادامهٔ کار گوپالا، در حدود سال ۱۱۵۰ میلادی دنباله‌ای را توصیف کرد که امروزه به نام دنبالهٔ فیبوناچی شناخته می‌شود؛ این کار حدود نیم سده پیش از لیبر آباکی لئوناردو فیبوناچی در سال ۱۲۰۲ انجام شد.[۲۳][۲۴]

او شمار الگوهای وزنی با طول کلی را بررسی می‌کرد. در وزن شعر سانسکریت، هجاها یا کوتاه‌اند یا بلند و هجای بلند دو برابر هجای کوتاه طول دارد. اگر یک هجای کوتاه به الگویی با طول افزوده شود، یا یک هجای بلند به الگویی با طول ، همهٔ الگوهای ممکن با طول به دست می‌آیند. از این رو رابطهٔ بازگشتی زیر حاصل می‌شود:

که همان رابطهٔ تعریف‌کنندهٔ دنبالهٔ فیبوناچی است.[۲۳][۲۴]

هماچاندرا در حدود سال ۱۱۵۰ مسئلهٔ شمار الگوهای آهنگی شعر سانسکریت را بررسی کرد. برای نمونه، اگر طول کل برابر پنج هجای کوتاه باشد، هشت آرایش ممکن وجود دارد:

SSSSS, SSSL, SSLS, SLSS, LSSS, SLL, LSL, LLS

که در آن S نمایندهٔ هجای کوتاه و L نمایندهٔ هجای بلند است.[۲۵]

جستارهای وابسته

یادداشت‌ها

  1. ↑ منابع دربارهٔ تاریخ تولد و درگذشت او اختلاف دارند. او در ۲۱سالگی به مقام روحانی رسید.
  • بر پایهٔ دانْداس، تاریخ زندگی او ۱۰۸۹ تا زمانی نامعلوم بوده است.[۷]
  • بر پایهٔ داتا و Jain World، او از ۱۰۸۸ تا ۱۱۷۳ می‌زیسته است.[۸][۱۰]
  • بر پایهٔ Gujarat Gazetteers، جلد ۱۸، تاریخ زندگی او ۱۰۸۷ تا ۱۱۷۴ بوده است.[۲۶]
  • بر پایهٔ Indian Merchants and Entrepreneurs، هماچاندرا از ۱۰۸۹ تا ۱۱۷۳ می‌زیسته است.[۲۷]


[۲۳]

[۲۴]

کتاب‌شناسی

  • Doniger, Wendy, ed. (1993), Purana Perennis: Reciprocity and Transformation in Hindu and Jaina Texts, انتشارات دانشگاه ایالتی نیویورک, ISBN 0-7914-1381-0
  • Asoke Kumar Majumdar (1956). Chaulukyas of Gujarat. Bharatiya Vidya Bhavan. OCLC 4413150.
  • Singh, Upinder (2016), A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century, Pearson Education, ISBN 978-93-325-6996-6
  • Cinnaiya, S.، Nayara, H. K.، و ماتورا، R. (۲۰۱۷). Cakita kare Fibonācī. بنگلور: Pratham Books.

برای مطالعهٔ بیشتر

  • Hemacandra. Sthavirāvalīcarita یا Pariśiṣṭaparvan، به کوشش هـ. یاکوبی، کلکته، ۱۸۸۳؛ ترجمهٔ فاینز، ۱۹۹۸.
  • Hemacandra. Yogaśāstra، به کوشش مونی جامبوویجایا، ۳ جلد، بمبئی، ۱۹۷۷–۱۹۸۶.

پیوندهای محتوایی بیرونی

منابع و پانویس

  1. ↑ Datta, Amaresh (1987). Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo (in English). Sahitya Akademi. pp. 15–16. ISBN 978-81-260-1803-1.
  2. 1 2 Flügel, Peter. "A Short History of Jaina Law": 5. {{cite journal}}: یادکرد journal نیازمند |journal= است (کمک)
  3. ↑ "Hemachandra | Jaina author | Britannica". www.britannica.com (in English). Retrieved 2022-02-07.
  4. ↑ Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century (in English). Pearson Education India. p. 241. ISBN 978-81-317-1677-9.
  5. ↑ Datta, Amaresh (1987). Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo (in English). Sahitya Akademi. p. 15. ISBN 978-81-260-1803-1.
  6. 1 2 Joshi, Dinkar (1 January 2005). Glimpses of Indian Culture. Star Publications. pp. 79–80. ISBN 978-81-7650-190-3.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Dundas, Paul (2002). The Jains. Psychology Press. pp. 134–135. ISBN 978-0-415-26606-2.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Datta, Amaresh; various (1 January 2006). The Encyclopaedia Of Indian Literature (A To Devo). Vol. 1. Sahitya Akademi. pp. 15–16. ISBN 978-81-260-1803-1.
  9. ↑ Asoke Kumar Majumdar 1956, p. 97.
  10. 1 2 3 4 5 "Hemacandra". Jain World. Archived from the original on 29 April 2008. Retrieved 6 May 2008.
  11. ↑ Pandit, Shankar Pandurang, ed. (1936). The Kumarapalacarita (Prakrta Dvyasraya Kavya) of Hemachandra with commentary of Purnakalashagani. Bombay Sanskrit and Prakrit Series Book LX. P. L. Vaidya (revision) (2 ed.). Poona: The Bhandarkar Oriental Institute. pp. xxiii–xxv.
  12. ↑ Asoke Kumar Majumdar 1956, p. 83.
  13. ↑ Meghani, Jhaverchand (2003). A Noble Heritage: A Collection of Short Stories Based on the Folklore of Saurashtra. Bharatiya Vidya Bhavan. p. xviii.
  14. ↑ Encyclopaedia of Oriental Philosophy. Global Vision Pub House. 2005. p. 278. ISBN 978-81-8220-113-2.
  15. ↑ Olle Quarnström, The Yogasastra of Hemacandra: a twelfth century handbook of Svetambara Jainism, 2002, introduction.
  16. ↑ 'Prastaavna', Haim Sanskrit Praveshika by Pandit Shivlal Nemchand Shah, Bhadrankar Prakashan.
  17. ↑ Buhler, G. (1936). The Life Of Hemacandracarya.
  18. ↑ Kielhorn, F. (1888). "A brief account of Hêmachandras Sanskrit Grammar". Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes. 2: 18–24. JSTOR 23861252.
  19. ↑ "Hemachandra | Jaina author | Britannica". www.britannica.com (in English). Retrieved 2021-11-14.
  20. ↑ Upinder Singh 2016, p. 26.
  21. ↑ Hemacandra; R. C. C. Fynes (1998). The Lives of the Jain Elders. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-283227-6.
  22. ↑ Doniger 1993, p. 241.
  23. 1 2 3 Koshy, Thomas (2001). Fibonacci and Lucas Numbers with Applications. جان وایلی و پسران. ISBN 9780471399698. ... before Fibonacci proposed the problem; they were given by Virahanka (between 600 and 800 AD), Gopala (prior to 1 135 AD), ...
  24. 1 2 3 Tetlow, Philip (2007). The Web's Awake: An Introduction to the Field of Web Science and the Concept. جان وایلی و پسران. ISBN 978-0-470-13794-9. This sequence was first described by the Indian mathematicians Gopala and Hemachandra in 1150, who were investigating the possible ways of exactly packing items of length 1 and 2 into containers. In the West it was first studied by ...
  25. ↑ "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 3 March 2019. Retrieved 24 September 2019.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (رده)
  26. ↑ Gujarat (India) (1984). Gazetteers. Directorate of Government Print., Stationery and Publications. p. 183.
  27. ↑ Mehta, Makrand (1 January 1991). Indian Merchants and Entrepreneurs in Historical Perspective: With Special Reference to Shroffs of Gujarat, 17th to 19th Centuries. Academic Foundation. p. 65. ISBN 978-81-7188-017-1.

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ هماچاندرا موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.