انگور

اَنگور (به انگلیسی: Grape) از سردۀ (نام علمی: Vitis)، سرده‌ای از درختان خانوادهٔ انگورسانان است. در این خانواده حدود ۱۱ جنس و بیش از ۶۰۰ گونه وجود دارد. مهم‌ترین جنس این خانواده جنس انگور است. این گیاه حالت بوته‌ای و رونده دارد و دارای پیچک در مقابل بعضی از برگ‌ها است.

انگور vinifera
رده‌بندی علمی
فرمانرو:	گیاهان
دسته:	گیاهان
رده:	دولپه‌ای‌ها
راسته:	انگوریان
تیره:	انگوریان
سرده:	Vitis

میوهٔ انگور به دو دستۀ دانه‌دار و بی‌دانه تقسیم می‌شود. هر یک از این دو جور در رنگ‌های مختلف سرخ و سیاه و زرد و تقریباً سبز دیده می‌شوند. این میوه در مناطقی که حداکثر دمای آن بیش از ۴۰ درجه سانتی‌گراد و حداقل آن کمتر از ۱۵ درجه زیر صفر نباشد بهتر رشد می‌کند.

انگور، میوهٔ نرم‌پوست و شیره‌داری است که از درخت انگور به عمل می‌آید. درخت انگور، مو (تلفظ:Mow) نامیده می‌شود. مو یکی از قدیمی‌ترین گیاهانی است که انسان کاشتن آن را آموخت. در کتاب‌های دینی کهن و در بسیاری از اسطوره‌ها و سروده‌های ملل نام انگور و موستان بسیار آمده‌است. انگور در تمام مناطق معتدل جهان می‌روید. بیش از ۲۰ هزار نوع انگور در سراسر جهان می‌روید اما همۀ آن‌ها از انگور وحشی خاور نزدیک و انگور وحشی آمریکای شمالی نتیجه شده‌اند. گاهی انگور را کشمش می‌کنند. انگور خشک‌کرده را کشمش می‌نامند. از انگور، مویز، کشمش، ژله، مربا، آب انگور، شراب و سرکه می‌سازند. از پوست و دانه آن هم محصولات مختلف تهیه می‌شود. باغی که درخت انگور (با نام‌هایِ دیگرِ: مُو، تاک یا رَز) در آن کاشته شود، مُوِستان، تاکِستان یا رَزستان نامیده می‌شود. مو را باید هر ساله هرس کرد زیرا این کار سبب می‌شود که میوه بیشتری به بار آورد. در بیشتر موستان‌ها داربست‌هایی می‌سازند تا مو بتواند از آن‌ها بالا رود. بزرگ‌ترین دشمن مو بیماری مخصوص ریشۀ آن است.^[۱]

مهم‌ترین کشورهای تولیدکننده انگور در اروپا فرانسه، ایتالیا و آلمان هستند. این کشورها مو را بیشتر برای تهیه شراب پرورش می‌دهند. بیشتر کشمش و شراب قارۀ آمریکا از تاکستان‌های ایالت کالیفرنیا در ایالات متحده آمریکا فراهم می‌آید.^[۱]

کشور ایران نهمین تولیدکننده انگور دنیاست که بیش از ۲٫۵ درصد از کل تولید انگور دنیا را به خود اختصاص داده است. ملایر شهر جهانی انگور است.^[۲] مشگین‌شهر نیز از شهرهای مهم تولید انگور در جهان است.^[۳]

انگور ملایر به عنوان پنجاه و سومین میراث مهم جهانی کشاورزی، در سازمان فائو به ثبت رسیده است.^[۴][۵][۶] ایران در سال ۲۰۲۰ پس از کشورهایی مانند چین، ایالات متحده، ایتالیا، فرانسه، اسپانیا، ترکیه، شیلی، آرژانتین، با سطح زیر کشت بیش از ۲۸۰۰ کیلومتر مربع و دارای تولید سالانه بیش از ۲۰۰۰۰۰۰ تن انگور است.

برای کاشت بوتۀ مو ابتدا قلمه‌هایی از آن را در فصل بهار، قبل از جوانه زدن در جایی به‌عنوان مخزن می‌کارند و در بهار آینده که دارای ریشه شد از مخزن با احتیاط درمی‌آورند و آن را در گودال‌های آماده شده به ردیف می‌کارند. پس از کاشت آن را آب می‌دهند. بوته جدید با گرم شدن هوا باید هر پنج روز یا هر هفته آب داده شود. این بوته بعد از چهار سال بار می‌آورد و در ده سالگی بار آن کامل خواهد شد. یک بوتۀ کامل می‌تواند بیش از دویست کیلو انگور بدهد. بوتۀ مو را بعد از چهار ساله شدن هرس می‌کنند، یعنی شاخه‌های فرعی و دراز یا شاخه‌های ضعیف آن را می‌برند تا هم فرصت رشد به شاخه‌های قوی‌تر داده باشند و هم مقدار بار آن را تحت کنترل درآورند و کیفیت بار آن را بالا ببرند. بوتۀ مو را می‌توان روی زمین یا در حال تکیه بر چیزی بالاتر از خاک و زمین قرار داد. محل کشت موهایی را که روی زمین قرار گرفته است، با بیل شخم می‌زنند تا علف‌های موجود که در فصل بهار می‌روید از بین برده شود؛ زیرا این علف‌ها می‌توانند به بوتۀ مو و بار آن آسیب وارد کنند. به‌علاوه با شخم کردن زیر مو نفوذ آب برای رسیدن به ریشه راحت‌تر انجام می‌پذیرد.

نوع بی‌دانه و کشمشی انگور از نظر شیرینی بهترین نوع است. البته انواع دانه‌دار به‌خاطر درشتی آن‌ها از شکل بسیار زیبایی برخوردار هستند.

برخی از انواع انگور که در ایران کشت می‌شوند عبارتند از: رشه سردشت، انگور کونکورد، تامکورد، کندری کرمانشاهی، حلقو، ویس قلی، شاهرودی (قرمز یا زمستانی)، یاقوتی قرمز، یاقوتی سفید، فخری، عسگری سفید/قرمز/سیاه، مهدی‌خانی، بی‌دانه، بی‌دانۀ قرمز، مهره، شانی، ریش بابا، کشمشی یا سلطانی، روچۀ قرمز، روچۀ سفید، سنگک، امیری، لعل، حاجی عباسی، چشم گاوی، قندهاری، غضنفری، مایه میش، غلامی، شست عروس، چیرکینک بستک، صاحبی، نباتی، شاهانی، یزدانی، مراغه‌ای، خلیلی، گوهر، لعل حسینی، دم خروسی، رازقی شیرازی، الوان، شصت عروسان، خیراندیش، نارا، مادر و بچه، مسکه، گزنه‌ای، ملائی، مثقالی، ورچه‌ای، الفی سیاه، لوغن، شاماما، سنگونک، علنی، رویال سبز، والنسیا، دیشویی، سرخ خلیلی.

بنابر کتاب رستم‌التواریخ، نام انواع انگور در ایران در زمان کریم‌خان زند عبارت‌اند از:^[۸] شاهانی، یاقوتی (این نمونه بومی منطقه سیستان و شهر زابل است که زمان برداشت آن در منطقه سیستان به اوایل خرداد ماه می‌رسد و در نوع خود در کل ایران منحصر به فرد است به صورتی که هر ساله اولین انگوری است که به بازار عرضه می‌شود)، خلیلی، عسکری، انگور کشمش، فخری، انگور شصت عروسان سیاه، الغی سیاه، مثقالی، رازقی، شیرازی، نباتی، مادربچه. از مراکز انگور عسکری زرقان و شهرستان ممسنی بخش دشمن زیاری در فارس است. غوره دشمن زیاری نیز بسیار معروف است. Ampelopsis vitifolia درختچه‌ای شبیه Vitis است که در استان‌های فارس و چهارمحال و بختیاری به‌صورت پراکنده دیده می‌شود. در ضمن Parthenocissus quinquaefolia به نام موچسب در اغلب مناطق به صورت زینتی کشت می‌شود.^[۹]

همان طور که بیان شد گونه‌های انگور بسیار متنوع و زیاد هستند و تمام ۶۰۰ رقم آن در ایران وجود ندارد. از مهم‌ترین و پرفروش‌ترین انواع نهال انگور در بازار ایران می‌توان به نهال انگور سیاه سردشت شرابی،مویز بی‌دانه، نهال انگور لعل حسینی، خلیلی، کندری، نهال انگور عسگری، قزل اوزوم، فیلیم سیدلس بی‌دانه، صاحبی سیاه، نهال انگور ریش بابا، نهال انگور شاهانی، نهال انگور زرد کشمشی، نهال انگور ترکمن ۴، بیدانه سفید، نهال انگور بیدانه قرمز، نهال انگور شامپاین، پرلت، بلک سیدلس، یاقوتی، شصت عروس، فخری، شامپاین، شمشیری و نهال انگور بلک ویلیام اشاره کرد.نهال انگور کشمش زرد، هسته ندارد. همین موضوع باعث می شود طعم بهتر آن شده است و بسیاری از افراد فقط برای تبدیل کردن میوه به خشکبار و کشمش از آن استفاده می‌نمایند. لازم است اشاره شود که در تولید و برداشت میوه‌های این نژاد نیز از کود شیمیایی استفاده نمی‌شود که همین موضوع موجب ارگانیک و طبیعی بودن هرچه بیشتر محصولات می‌شود و خاصیت بیشتری به آن می‌بخشد.^[۱۰]

بهتر است انگور را دقیقاً پیش از مصرف بشوییم و آبکشی کنیم (زیرا اگر آن را بشوییم و داخل یخچال یا و… نگهداریم زودتر خراب می‌شود، دلیل آن پاک شدن گرد و غبار اصلی روی این محصول است). این کار باعث نگهداری طولانی‌تر این میوه می‌گردد.^[۱۱]

از مهم‌ترین شهرهایی که دارای بهترین و با کیفیت‌ترین باغات انگور در ایران هستند می‌توان به شهرهای انگور سیاه کردستان ، قزوین، تاکستان و اسفرورین در استان قزوین، گهرو در استان چهارمحال و بختیاری، مشکین‌شهر در استان اردبیل،^[۳] ملایر در استان همدان، بروجرد در استان لرستان ارومیه در استان آذربایجان غربی، قوچان و کاشمر در استان خراسان رضوی، زهک و زابل در سیستان، شاهرود در استان سمنان، اراک و خشکرود در استان مرکزی، مراغه و ملکان در استان آذربایجان شرقی، ابهر و خرمدره در استان زنجان^[۱۲] و همچنین یاسوکند در استان کردستان، کندوله در استان کرمانشاه و میمه در استان اصفهان و مروست در استان یزد اشاره کرد.

• 
  مخلوطی از انگور سفید و قرمز.
• 
• 
• 
• 
  سه رنگ مختلف از انگور
• 
  انگور سفید و سیاه

• باغ انگور
• انگور تازه‌خوری
• شراب
• شیره انگور
• کشمش
• مویز
• انگور کونکورد
• تامکورد
• انگور سلطانی
• انگور روچه