خیزش ۱۴۰۴ ایران

خیزش ۱۴۰۴ ایران
بالا به پایین، راست به چپ: اعتراضات در محله پونک، اعتراضات در کاشمر، فضای غبارآلود کاشمر در ۱۸ دی ناشی از ترکیب دود آتش و گاز اشک‌آور، دیوارنویسی شعار «مرگ بر دیکتاتور»، ساختمان سوختهٔ شهرداری مرودشت و پیکرهای بی‌جان در بیمارستان الغدیر
تاریخ۷ دی – ۹ اسفند ۱۴۰۴[۱][الف]
موقعیت
ایران
علت(ها)
اهداف
  • سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی[۳][۴]
  • بازگشت رضا پهلوی برای رهبری یک دولت انتقالی[۵]
  • پایان سوء مدیریت اقتصادی
    • تثبیت نرخ ارز
    • رسیدگی به مشکلات شهروندان و بازرگانان
روش‌ها
طرف‌های مدنی درگیر

مخالفان جمهوری اسلامی ایران

  • تظاهرات‌کنندگان ضد حکومت
  • دانشجویان معترض[۶]
پشتیبانی شده توسط:
گروه‌های سیاسی:
  • شورای ملی ایران[۵][۷][۸]
  • همبستگی برای یک جمهوری سکولار دموکراتیک در ایران[۹]
گروه‌های تجزیه‌طلب:
گروه‌های کارگری، اجتماعی و بازنشستگان:
  • اتحادیهٔ آزاد کارگران ایران[۲۳]
  • انجمن نویسندگان ایران[۲۳]
  • شورای هماهنگی کانون‌های صنفی معلمان ایران[۲۳]
  • سندیکای کارگران نیشکر هفت‌تپه[۲۳]
  • کمیتهٔ هماهنگی برای کمک به تشکیل تشکل‌های مستقل کارگری[۲۳]
  • کارگران بازنشستهٔ خوزستان[۲۳]
  • گروه اتحادیهٔ بازنشستگان[۲۳]
  • سازمان‌های زنان کُرد[۲۳]
  • اتحادیه بازنشستگان[۲۴]
  • انجمن برق و فلز کرمانشاه[۲۴]
  • «اعدام‌ها را متوقف کنید»[۲۴]
  • «عدالت‌خواهان»[۲۴]
  • شورای هماهنگی اعتراضات کارگران قراردادی نفت[۲۴]
  • شورای هماهنگی اعتراضات کارگران غیررسمی نفت[۲۴]
  • اعتراضات شورای هماهنگی پرستاران[۲۴]
  • «ندای زنان ایران»[۲۴]
  • اتحاد جهانی مسیحیان ایرانی[۲۵]
شخصیت‌های پیشرو
فاقد رهبری متمرکز[۳۲][۳۳][۳۴][۳۵] ایران علی خامنه‌ای
ایران مسعود پزشکیان
ایران غلامحسین اژه‌ای
ایران اسماعیل خطیب
ایران عبدالرحیم موسوی
ایران امیر حاتمی
ایران احمدرضا رادان
ایران محمد پاکپور
ایران علی مؤیدی
ایران محمد قنبری
ایران مجید فیض جعفری[۳۸]
تلفات
مرگ(ها)۲٬۹۸۶–۱۰۰٬۰۰۰[۳۹][۴۰][ب]
زخمیان۳۳۰٬۰۰۰–۳۶۰٬۰۰۰[پ]
دستگیرشدگانبیش از ۵۳،۷۷۷[۴۵]
تلفات دقیق به دلیل قطعی سراسری اینترنت و سانسور در ایران نامشخص است.

خیزش ۱۴۰۴ ایران[ت] موج گسترده‌ای از اعتصابات و اعتراضات سراسری علیه نظام جمهوری اسلامی ایران بود که از ۷ دی ۱۴۰۴ در تهران آغاز شد. اعتراضات به دلیل وخامت شدید شرایط اقتصادی، افزایش فقر، تورم، نرخ ارز، بی‌ثباتی بازار و سقوط ارزش ریال از بازار بزرگ تهران و مراکز تجاری پیرامون آن آغاز شد و در ادامه به سراسر کشور گسترش یافت. در پی فراخوان رضا پهلوی، در ۱۸ و ۱۹ دی، اعتراضات با حضور میلیونی معترضان در بیش از ۴۰۰ شهرستان در ۳۱ استان برگزار شد که این رویداد را به بزرگ‌ترین خیزش علیه حکومت در ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ تبدیل کرد.[ث]

سرکوبِ پس از آن، که طبق گزارش‌ها به دستور سید علی خامنه‌ای و مقامات ارشد برای استفاده از گلولهٔ جنگی علیه معترضان انجام گرفت، منجر به قتل‌عام‌هایی شد که هزاران تن از معترضان را کشت و آن را به بزرگ‌ترین کشتار در تاریخ معاصر ایران تبدیل کرد.[۵۷][۵۸][۵۹][۶۰][۶۱]

اعتراضات که در ابتدا به دلیل تورم افسارگسیخته، قیمت بالای مواد غذایی، کاهش ارزش پول ملی و فساد مالی در سطوح بالای کشور آغاز شد، به‌سرعت به جنبشی گسترده‌تر با مطالبهٔ پایان حکومت اسلامی تبدیل شد.[۶۲] اعتراضاتی که با بازاریان در بازار بزرگ تهران آغاز گردید و سپس دانشجویان با آن همراه شدند، به زودی به دیگر شهرهای بزرگ و شهرک‌های کوچک گسترش یافت و معترضان شعارهای ضدحکومتی سر دادند.[۶۳][۶۴] این اعتراضات از بخش محافظه‌کاری سنتی بازار، که سال‌ها همسو با حاکمیت به‌شمار می‌رفت، برخاست و نشان‌دهندهٔ ژرفایش شکاف‌های اقتصادی و سیاسی بود؛ به‌گونه‌ای‌که معترضان با تجمعات آشکار، سر دادن شعارهای ضدحکومتی هم‌زمان با رویدادهایی مانند استعفای رئیس کل بانک مرکزی، اعتراض خود را ادامه دادند.[۶۵][۶۶][۶۷]

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، هشدار داد در صورتی که ایران به شلیک و کشتار خشونت‌آمیز معترضان مسالمت‌آمیز دست بزند، ایالات متحده آمریکا از آنان حمایت خواهد کرد.[۶۸] اگرچه اعتراضات فاقد رهبری متمرکز بود، اما در ۱۸ دی، پس از فراخوان رضا پهلوی، ولیعهد سابق ایران، برای اعتراضات یکپارچه، تشدید شد.[۶۹][۷۰] تا پیش از قطع سراسری اینترنت در شامگاه ۱۸ دی، اعتراضات در همهٔ استان‌های ایران و حدود ۱۹۰ شهر ادامه داشت.[۷۱] در ۱۸ دی، ۱٫۵ میلیون معترض به خیابان‌های تهران آمدند و تا ۱۹ دی، طبق گفتهٔ یک دیپلمات اروپایی ناشناس با استناد به اطلاعات، دست‌کم ۵ میلیون نفر در سراسر کشور در حال اعتراض بودند.[۷۲] پهلوی خواستار گذار مسالمت‌آمیز و همه‌پرسی برای تعیین نظام سیاسی آینده ایران شده است.[۷۳] حکومت ایران در تلاشی برای جلوگیری از سازماندهی معترضان، دسترسی به اینترنت حتی در سطوح داخلی و خدمات تلفنی را قطع کرد،[۷۴][۷۵] و ایالات متحده و اسرائیل را به دامن‌زدن به اعتراضات متهم کرد.[۷۶]

پس از حضور گستردهٔ مخالفان در تظاهرات ۱۸ دی، به‌گفتهٔ دیدبان حقوق بشر، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی دست به کشتار گستردهٔ معترضان زدند.[۵۷] علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران معترضان خیابانی را به «تحریک‌شدگی» و «مزدوری دشمن» متهم کرد و دستور داد اعتراضات «به هر وسیلهٔ لازم» سرکوب شود؛ به دنبال این دستور، نیروهای امنیتی با هدف «شلیک برای کشتن» وارد عمل شدند.[۷۷] در بحبوحهٔ قطعی اینترنت، نیروهای امنیتی استفاده از مهمات جنگی علیه تظاهرکنندگان را تشدید کردند و حکومت نظامی در بسیاری از شهرهای ایران برقرار شد.[۷۸][۷۱] در پی این اقدامات، رژیم جمهوری اسلامی ایران، بزرگ‌ترین کشتار در تاریخ معاصر ایران را پدید آورد.[۷۹][۸۰] گزارش‌شده که بیمارستان‌ها مملو از معترضان مجروح بوده است که بسیاری از آنها دچار جراحات ناشی از اصابت گلوله بودند.[۸۱] با وجود قطعی اینترنت، در ۱۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶، گاردین گزارش‌های متعددی از تیراندازی نیروهای امنیتی به تظاهرات‌کنندگان را مستند کرد و یک شاهد عینی اظهار داشت که «صدها جسد» را در سراسر تهران دیده است.[۸۲] سخنگوی وزارت امور خارجه ایران تأیید کرد که به معترضان شلیک شده است و این امر نگرانی بین‌المللی در مورد حقوق بشر را برانگیخت.[۸۳] هزاران نفر نیز در جریان این سرکوب خشونت‌آمیز دستگیر شدند،[۸۴] و بازداشت‌شدگان مورد ناپدید شدن قهری، شکنجه و سایر بدرفتاری‌ها، از جمله خشونت جنسی، قرار گرفته‌اند.[۸۵]

تا اوایل بهمن، تایم، گاردین و ایران اینترنشنال، به نقل از مقامات بهداشت محلی، گزارش دادند که بین ۳۰٬۰۰۰ تا ۳۶٬۵۰۰ معترض در طول ۱۸ و ۱۹ دی کشته شده‌اند.[۸۶][۸۷][۸۸] طبق گزارش مرکز بین‌المللی حقوق بشر، در جریان اعتراضات دست‌کم ۴۳٬۰۰۰ معترض کشته و ۳۵۰٬۰۰۰ معترض، از جمله ۱۰٬۰۰۰ مورد نابینایی، زخمی شدند.[۸۹] خبرگزاری فعالان حقوق بشر (هرانا) مستقر در ایالات متحده، ۷٬۰۰۷ مورد مرگ، از جمله حداقل ۶٬۴۸۸ معترض را تأیید و ۱۱٬۷۴۴ مرگ دیگر را نیز در دست بررسی اعلام کرد.[۹۰] سازمان حقوق بشر ایران، مستقر در نروژ نیز تعداد کشته‌شدگان را ۳۴۲۸ معترض ثبت کرده است.[۹۱] دولت ایران ۳٬۱۱۷ مورد مرگ را گزارش کرد، در حالی که مقامات بهداشت محلی گفتند که تعداد کل کشته‌ها می‌تواند به ۳۰٬۰۰۰ نفر برسد.[۹۲][۹۳] بسیاری از نهادهای حقوق بشری، مقیاس جغرافیایی، شدت و میزان کشتارهای انجام‌شده توسط نیروهای امنیتی در جریان این اعتراضات را معادل جنایت علیه بشریت دانستند.[۹۴][۷۸] شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد طی برگزاری یک نشست اضطراری، با تصویب قطعنامه‌ای سرکوب مرگبار معترضان در ایران را به‌شدت محکوم کرد.[۹۵] برخی منابع این رویدادها را «مرگبارترین سرکوب دولتی دربرابر معترضان در تاریخ معاصر» و «نسل‌کشی در تاریکی دیجیتال» بیان کردند و خواستار اقدام جهانی برپایه اصل مسئولیت حفاظت (RtoP) شدند.[۹۶][۹۷][۹۸]

در ۲ اسفند، موج دوم اعتراضات دانشجویی در آغاز ترم تحصیلی جدید در چندین دانشگاه ایران آغاز شد که شامل بست‌نشینی و تظاهرات در محوطهٔ دانشگاه بود.[۹۹] ناآرامی‌های دوباره، همزمان با چهلمین روز یادبود کشته‌شدگان اعتراضات دی بود و شعارهایی علیه علی خامنه‌ای و همچنین درخواست‌هایی برای بازگشت و جایگزینی رضا پهلوی مطرح شد.[۱۰۰] در جریان این ناآرامی‌ها، یک دانشجوی دانشگاه علم و صنعت ایران در تهران درگذشت. رسانه‌های دولتی ایران این مرگ را به «حادثه ناگهانی سلامتی» نسبت دادند.[۱۰۱] اعتراضات در روزهای بعد نیز ادامه یافت و با آتش‌زدن پرچم جمهوری اسلامی، برافراشتن پرچم شیر و خورشید و سردادن شعارهای ضدحکومتی برگزار شد.[۱۰۲] مقامات دانشگاه و نیروهای امنیتی اعتراضات را «غیرقانونی» اعلام کردند، خوابگاه‌های دانشجویی را بازرسی کردند و شرکت‌کنندگان مظنون را دستگیر کردند، در حالی که اعضای بسیج و سایر نیروهای امنیتی به معترضان در چندین دانشگاه حمله کردند.[۱۰۳]

پیش‌زمینه

در ماه‌های پایانی ۱۴۰۴، اقتصاد ایران پس از جنگ دوازده‌روزه در خردادماه و فعال شدن مکانیسم ماشه با جهش بی‌مانند نرخ ارز، افت شدید ارزش ریال و شتاب‌گیری تورم همراه بود؛ به‌گونه‌ای که بهای هر دلار آمریکا نزدیک به ۱۴۵ هزار تومان رسید. تحلیلگران اقتصادی این دگرگونی‌هارا را به سیاست‌های پولی و مالی دولت، مدیریت بد اقتصادی، کسری‌های مزمن بودجه و تداوم تحریم‌های بین‌المللی نسبت دادند. این فشارها در سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ بیشتر شد؛ دوره‌ای که در آن نرخ تورم افسارگسیخته از ۴۰ درصد فراتر رفت و برپایه آمار رسمی، نرخ تورم سالانه تا دسامبر ۲۰۲۵ به ۴۲٫۲ درصد رسید، در حالی که قیمت مواد غذایی ۷۲ درصد افزایش یافت و توان سودآوری کسب‌وکارها را بسیار سست کرد.[۱۰۴]

اهمیت سیاسی بازاریان از این جهت است که به صورت سنتی هم‌جهت با روحانیت و در جهت سرنگونی شاه و پیروزی انقلاب ۵۷ مشارکت داشتند.[۱۰۵] با گذشت زمان با ناسازگاری منافع موجع به تغییر موضع بازاریان شد. گروهی که بیشتر از طبقات مذهبی محافظه‌کارِ پایین متوسط جامعه برخاسته‌اند، در مواجهه با این تغییرات، مواضع متغیری از خود نشان داده‌اند.

ان‌پی‌آر گزارش داد که ماه‌ها پیش از آغاز اعتراضات، خشم و نارضایتی همگانی در پی کمبودهای شدید انرژی، نقض حقوق مدنی و فساد گسترده در حال افزایش بود که هشدار تبدیل به اعتراضاتی گسترده را می‌داد.[۱۰۶] بر پایه گزارش گاردین، بحران اقتصادی زمینه‌ساز بنیادی اعتراضات بود با این حال، این اعتراضات کم‌کم به بازتابی از نارضایتی‌ها نسبت به فساد دولتی گسترش یافتند.[۱۰۷] این گزارش همچنین از وجود صداهایی خبر داد که خواستار پایان یافتن رژیم بودند و از بی‌اعتمادی نسبت به فراخوان‌های دولت برای گفت‌وگو سخن گفت فراخوان‌هایی که از دید معترضان خودمحورانه و فریبنده تلقی می‌شدند.[۱۰۸]

گاه‌شمار اعتراضات

آغاز اعتراضات (۷–۱۷ دی‌ماه)

در ۷ دی ۱۴۰۴، گروهی از کسبه و فروشندگان در پاساژ علاءالدین تهران و چند مرکز تجاری دیگر از جمله پاساژ چارسو با بستن مغازه‌های خود دست به اعتصاب زدند.[۱۰۹] مطالبات اصلی معترضان شامل کنترل و ثبات نرخ ارز، رسیدگی فوری به مشکلات معیشتی و اقتصادی اصناف، فراهم شدن امکان فعالیت اقتصادی قابل پیش‌بینی و جلوگیری از زیان‌های ناشی از نوسانات بازار بود.[۱۱۰]

اعتراضات از ۸ دی‌ماه به شهرهای کرج، اصفهان، شیراز، مشهد، قشم و همدان گسترش یافت،[۱۱۱] و ساکنان کوی دانشگاه تهران با برگزاری تجمع شبانه به اعتراضات پیوستند.[۱۱۲] در ۹ و ۱۰ دی گزارش‌های متعددی از اعتصاب در شهرهای مختلف گزارش شد و گزارش‌هایی از استفاده از سلاح گرم منتشر شد. این تجمعات شاهد شعارهای ضدحکومتی بود.[۱۱۳]

در ۱۱ دی با ادامه اعتراضات چندین تن با شلیک سرکوبگران زخمی شدند و چندین تن جان باختند[۱۱۴] و در۱۲ دی‌ماه شهر زاهدان و مناطق مرزی شاهد ناآرامی‌ها بود.[۱۱۵] همچنین دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری ایالات متحده به جمهوری اسلامی دربارهٔ کشتن معترضان هشدار داد.[۱۱۶] در ۱۳ دی‌ماه ملکشاهی شاهد کشته‌شدن ۴ تن و زخمی شدن بیش از ۳۰ تن شد و سید علی خامنه‌ای، رهبر سابق ایران، در سخنرانی بیان کرد: «اغتشاشگر را باید سر جایش نشاند.»[۱۱۷]

در ۱۴ دی‌ماه، گزارش‌هایی از حضور گسترده نیروهای امنیتی در بازار اصلی تهران، خیابان جمهوری، علاءالدین و پاساژ چارسو منتشر شد. کسبه شهر مرودشت و کازرون نیز اعتصابات را ادامه دادند،[۱۱۸] در رشت، فردیس، زابل و سایر شهرها تجمعاتی برگزار شد[۱۱۹] و مراسم خاکسپاری ملکشاهی برگزار شد.[۱۲۰]

در ۱۶ دی، فراخوان رضا پهلوی، ولیعهد سابق ایران برای حضور در ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴، در ساعت ۸ شب منتشر شد.[۱۲۱] کسبه بازار بزرگ تهران مغازه‌های خود را بستند و اعتصاب سراسری برگزار کردند.[۱۲۲] در آبدانان تجمعات گسترده‌ای برگزار شد که نیروهای نظامی مجبور به عقب‌نشینی شدند.[۱۲۳] نهادهای حقوق بشری شمار جان‌باختگان ده روز نخست اعتراضات سراسری (منتهی به ۱۶ دی) را دست‌کم ۲۹ نفر و تعداد بازداشت‌شدگان را بیش از ۱۲۰۰ نفر برآورد کرده بودند.[۱۲۴] در ۱۷ دی‌ماه اعتصابات و تجمعات ادامه یافت. در عسلویه، کارگران پالایشگاه پارس جنوبی و کسبه بازار رشت دست به اعتصابات گسترده زدند.[۱۲۵][۱۲۶]

فراخوان رضا پهلوی (۱۸–۲۱ دی‌ماه)

ویدیو فراخوان رضا پهلوی در اینستاگرام، برای فریاد شعار اعتراضی از خانه و خیابان علیه جمهوری اسلامی، تا صبح پنج‌شنبه ۱۸ دی‌ماه، روز اجرای فراخوان، به ۸۰ میلیون بازدید رسید.[۱۲۷]

در پی فراخوان رضا پهلوی در ۱۶ دی‌ماه، اعتراضات گسترده دی‌ماه تبدیل به خیزشی سراسری شد.[۱۲۸] مخالفان نظام جمهوری اسلامی به خیابان‌ها آمدند و با سردادن شعار، تظاهرات و آتش‌افروزی مخالفت خود را با نظام کنونی بازنمود کردند. این رویداد، گسترده‌ترین تظاهرات در مخالفت با جمهوری اسلامی بود که به شکل خون‌باری سرکوب شد.[۱۲۹][۱۳۰]

اعتصاب کسبه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اشکال اعتراض، در بسیاری از شهرها گزارش شد و در برخی مناطق، بازارها به‌طور گسترده یا کامل تعطیل شدند.[۱۳۱][۱۳۲] ویدیوی فراخوان شاهزاده رضا پهلوی در اینستاگرام، برای فریاد شعار اعتراضی از خانه و خیابان علیه جمهوری اسلامی، تا صبح پنج‌شنبه ۱۸ دی‌ماه، روز اجرای فراخوان، به ۸۰ میلیون بازدید رسید.[۱۳۳] کارشناسان تجمعات این روز را بزرگ‌ترین نمایش قدرت توسط مخالفان حکومت در سال‌های اخیر ارزیابی کردند.[۱۳۴]

گزارش‌هایی از تهران از تجمع گستردهٔ مردم در کنار قطع شدن گستردهٔ اینترنت خبر دادند. همچنین گزارش‌هایی از قطع یا اختلال اینترنت در اصفهان، لردگان، آبدانان، بخش‌هایی از شیراز و کرمانشاه منتشر شد. سازمان نت‌بلاکس آغاز قطع سراسری اینترنت را حدود ساعت ۸:۳۰ به وقت محلی تأیید کرد و اعلام داشت که این اقدام در بحبوحهٔ تشدید اعتراضات و افزایش تلفات رخ داده و به‌طور جدی ارتباطات و پوشش خبری رویدادها را محدود کرده بود.[۱۳۵] رضا پهلوی برای ۲۰ و ۲۱ دی‌ماه نیز فراخوان خود را در ۱۹ دی‌ماه منتشر کرد.[۱۳۶] او همچنین اعلام کرد که در حال تدارک برای «بازگشت به میهن» است، هرچند زمانی را برایش مشخص نکرد.[۱۳۷]منتشر کرد.

در ۱۹ دی‌ماه، رضا پهلوی در توییتی از دونالد ترامپ که به باور او «مرد صلح» و شخصی است که پای حرفش می‌ایستد، خواست «لطفاً آماده باشید تا برای کمک به مردم ایران مداخله کنید.»[۱۳۸] در ۲۰ دی‌ماه ترامپ در این روز در تروت سوشال پست کرد: «ایران در حال نزدیک شدن به آزادی است؛ شاید به شکلی بی‌سابقه. ایالات متحده آماده است کمک کند!!!»[۱۳۹]

تخمین زده می‌شود بین ۷٫۰۰۰–۳۶٫۵۰۰ تن در این ۴ شب جان باخته‌اند.[۱۴۰]

پیامدهای بعد کشتار (۲۲–۳۰ دی‌ماه)

روز ۲۲ دی‌ماه، حکومت و طرفداران آن، در راهپیمایی موسوم به راهپیمایی ۲۲ دی، در «محکوم کردن اغتشاشات» شرکت کردند.[۱۴۱] همچنین در این روز، پهلوی در پیامی ترامپ را به اقدام فوری در حمایت از اعتراضات فراخواند.[۱۴۲] ترامپ اظهاراتی را دربارهٔ کشتار و مذاکرات داشت.[۱۴۳]

ترامپ در ۲۳ دی در پستی اشاره کرد که به اعتراض ادامه دهید و نهادهای خود را بگیرید.[۱۴۴] او در ۲۵ دی، اظهاراتی در حمایت از رضا پهلوی داشت.[۱۴۵] ترامپ در سفری به مارئه لاگو، گفت که بیش از ۸۰۰ مورد اعدام توسط رهبر ایران لغو شده است و بابت آن تشکر کرد.[۱۴۶] پهلوی اعلام کرد قصد دارد از تبعید به ایران برگردد، گرچه زمانی برای این کار مشخص نکرد.[۱۴۷]

پیامدهای بعد کشتار (بهمن‌ماه)

در ۱ بهمن بنیاد شهید و امور ایثارگران در بیانیه‌ای آمار اولیهٔ جان‌باختگان اعتراضات را ۳٬۱۱۷ نفر اعلام و از این تعداد ۲٬۴۲۷ را شهید قلمداد کرد.[۱۴۸] در ۴ بهمن، ایرانیان خارج از کشور دست به تجمعات گسترده‌ای در برلین، دوزلدورف و بریزبن برگزار کردند. رضا پهلوی در مصاحبه با شبکه‌های بین‌المللی بر دوران گذار و انتخابات آزاد، و مشروعیت خودش در میان مردم اشاره کرد.[۱۴۹]

در ۵ بهمن‌ماه ایران‌اینترنشنال اعلام کرد که بیش از ۳۶ هزار نفر در جریان سرکوب اعتراضات کشته شده‌اند و این خشونت‌ها شامل اعدام‌های بدون محاکمه، شلیک تیر خلاص به مجروحان و مداخله نیروهای امنیتی در مراکز درمانی بوده است.[۱۵۰] در ۶ بهمن‌ماه شماری از مقامات اروپایی بر ضرورت قرار گرفتن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمان‌های تروریستی اتحادیه اروپا تأکید کردند. مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل، از بازداشت معترضان زخمی در بیمارستان‌ها و درخواست مبالغی از خانواده‌ها برای تحویل پیکر کشته‌شدگان خبر داد.[۱۵۱]

در ۷ بهمن، روزنامهٔ گاردین با استناد به منابع محلی از انباشت اجساد در سردخانه‌ها و قبرستان‌ها و فشار برای دفن سریع و دسته‌جمعی پیکرها به‌منظور پنهان‌سازی شمار کشته‌شدگان خبر داد. هم‌زمان، وزارت کشور آلمان اعلام کرد ایرانیان منتقد حکومت در این کشور با تهدیدهای امنیتی مواجه‌اند و این موضوع به‌طور جدی رصد می‌شود. وزارت خارجهٔ آمریکا نیز ادامه قطع و محدودسازی اینترنت در ایران را محکوم کرد. در عرصهٔ اقتصادی، قیمت دلار در بازار آزاد ایران از ۱۵۰ هزار تومان و بهای سکه به رکوردهای جدیدی رسید. در سطح دیپلماتیک، جمهوری اسلامی سفیر ایتالیا را در واکنش به حمایت این کشور از قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی اتحادیه اروپا احضار کرد.[۱۵۲][۱۵۳] در ۸ بهمن، روزنامه رویترز، گزارشی از استفاده از گزینه نظامی ارائه کرد.[۱۵۴]

در ۹ بهمن، میرحسین موسوی در بیانیه‌ای سرکوب اعتراضات مردمی را «هولناک و سیاه» توصیف کرد و نسبت به کشته‌شدن معترضان انتقاد نمود.[۱۵۵] در ۱۸ بهمن دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی شیراز برای ششمین روز متوالی دست به تجمع اعتراضی زدند و خواستار آزادی کادر درمان شدند.[۱۵۶]

مراسم چهلم کشته شدگان در روزهای ۲۷ تا ۲۹ بهمن در چندین شهر ایران برگزار شد و در برخی شهرها، گزارش‌هایی از حضور نیروهای امنیتی و محدودیت‌های اینترنتی منتشر شد.[۱۵۷] گزارش‌هایی از تیراندازی و درگیری در مراسم چهلم نیز منتشر شد.[۱۵۸] یادبود معترضان در شهرهای مختلف ایران برگزار شد.[۱۵۹][۱۶۰][۱۶۱]

جنبش دانشجویی ۱۴۰۴ ایران (۱–۸ اسفندماه)

در ۲ اسفند مراسم چهلم برخی از جانباختگان برگزار شد[۱۶۲] و دانشجویان دانشگاه امیرکبیر اعتراضات برگزار کردند.[۱۶۳] در ۳ اسفند، در پی موج تازه‌ای از اعتراضات و هم‌زمان با چهلم شماری از کشته‌شدگان اعتراضات دی، روز یکشنبه سوم اسفند گزارش‌ها و ویدیوهایی از برگزاری تجمع‌های اعتراضی در چند دانشگاه ایران ازجمله دانشگاه‌های تهران،[۱۶۴] صنعتی شریف، امیرکبیر، شهید بهشتی، خواجه نصیر، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، دانشگاه فردوسی مشهد[۱۶۵] و دانشگاه سجاد[۱۶۶] منتشر شد.[۱۶۷]

در ۴ اسفند پس از برگزاری دو روز تجمع اعتراضی در دانشگاه صنعتی شریف، روابط عمومی این دانشگاه اعلام کرد که برخی دانشجویان «ممنوع‌الورود» شده‌اند. همچنین انجمن صنفی دانشجویان این دانشگاه گزارش داد که از شماره‌ای ناشناس با خانواده برخی دانشجویان تماس گرفته شده است.[۱۶۸] همچنین گروهی از دانشجویان دانشگاه‌های تهران از جمله دانشگاه تهران، دانشگاه الزهرا و دانشگاه علم و فرهنگ تجمع‌هایی در حمایت از «انقلاب ملی» برگزار کردند. گروهی از دانشجویان دانشگاه‌های تهران از جمله دانشگاه تهران، دانشگاه الزهرا،[۱۶۹] دانشگاه تربیت مدرس[۱۷۰] و دانشگاه علم و فرهنگ[۱۷۱] تجمع‌هایی در حمایت از «انقلاب ملی» برگزار کردند. در ششم اسفند ۱۴۰۴، گزارش‌هایی از تجمع‌ها و کنش‌های اعتراضی در برخی مراکز آموزشی ایران منتشر شد.[۱۷۲]

در شهر نورآباد ممسنی تجمع‌های اعتراضی در مراسم‌های چهلم کشته‌شدگان خیزش دی‌ماه صورت گرفت و مردم علیه حکومت و در حمایت از رضا پهلوی شعار دادند.[۱۷۳]

پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران با حضور طرفداران حکومت در تجمعات شبانه حامیان حکومت، اعتراضات پایان یافت.

بعد از آغاز جنگ

پس از آغاز جنگ با آمریکا و اسرائیل از اسفند ۱۴۰۴ و حملات به اهداف دولتی و نظامی، اعتراضات در سراسر ایران با وجود قطعی دوبارهٔ اینترنت و استقرار شدید نیروهای امنیتی، ادامه یافت و به شکل شعارهای شبانه از پنجره‌ها و پشت‌بام ساختمان‌های مسکونی بود؛ فیلم‌هایی نشان می‌داد که نیروهای امنیتی به سوی مردمی که از پنجره‌ها شعار می‌دادند، شلیک می‌کنند.[۱۷۴]

کشته شدن علی خامنه‌ای نقطه عطفی بود و با وجود سرکوب‌ها، به‌دلیل مرگ او، جشن‌ها و تجمعات شادی در چندین شهر برگزار شد.[۱۷۵] پس از آنکه حکومت در ۱۷ اسفند، مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر جدید اعلام کرد، معترضان در محله‌های مسکونی شعار «مرگ بر مجتبی» سر دادند.[۱۷۶] رضا پهلوی نیز از مردم خواست که در خانه‌های خود بمانند و به عنوان نشانه‌ای از وحدت، شعارهای شبانه را ادامه دهند.[۱۷۷] در حالی که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تهدید به سرکوب گسترده‌تر کرده بود، در طول شب چهارشنبه‌سوری، بسیاری از مردم از محدودیت‌های رسمی سرپیچی کردند و در خیابان‌ها جشن گرفتند و نیروهای امنیتی وادار شدند تا در برخی موارد جمعیت را با تیراندازی متفرق کنند.[۱۷۸]

گسترهٔ جغرافیایی

اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در ایران نخست از تهران آغاز شد و در چند روز به بیش از ۳۰ شهر و ده‌ها نقطهٔ گوناگون کشور گسترش یافت و به یکی از بزرگ‌ترین موج‌های اعتراض سراسری در سال‌های اخیر تبدیل شد. سرچشمه نخستین اعتراضات واکنش بخشی از کسبه، بازاریان و فعالان اقتصادی به کاهش بسیار زیاد ارزش ریال، افزایش نرخ ارز و افزایش تورم گزارش شد، اما در ادامه دامنهٔ مشارکت اجتماعی گسترش یافت و گروه‌هایی از دانشجویان، کارگران، شهروندان عادی، اقشار اجتماعی متعدد و صنوف گوناگون نیز در شهرهای گوناگون دربرابر وضعیت اقتصادی، معیشتی و سیاسی در خیابان‌ها حضور یافتند.[۱۷۹] پراکندگی مکانیِ اعتراضات باعث شده است که این رویداد به بزرگ‌ترین اعتراضات ضد حکومتی پس از انقلاب ۱۳۵۷ تبدیل شود.

سرکوب معترضان

گزارش‌های متعددی از کشته‌شدن، زخمی‌شدن، نقص‌عضو شدن، بازداشت گسترده، مصادره اموال،[۱۸۰] حمله به بیمارستان‌ها، شکنجه‌دادن و اعدام گسترده توسط نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، نیروهای نیابتی (به‌خصوص کتائب حزب‌الله، لشکر فاطمیون و حشدشعبی)، سه‌قوا و نیروهای شبه‌نظامی جمهوری اسلامی، در جریان این اعتراضات، منتشر شده است.

از ۷ تا ۱۷ دی‌ماه، چندین تن کشته و دستگیر شدند. درپی فراخوان گسترده ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه بیش از ۶٬۴۸۸[۱۸۱] تا ۳۶٫۵۰۰[۱۸۲]-۴۳٫۰۰۰ تن کشته،[۱۸۳] بین ۳۳۰٬۰۰۰ تا ۳۶۰٬۰۰۰ مصدوم و دچار نقص عضو،[۱۸۴] از جمله ۱۰٬۰۰۰ نابینایی،[۱۸۵] و بیش از ۵۳٬۷۷۷ تن دستگیر شدند.[۱۸۶]

سرکوب خیابانی با خشونت مستقیم نیروهای امنیتی رقم خورد که شامل استفاده از اسلحه‌های جنگی (از جمله ای‌کی-۴۷، دراگونوف، کالیبر ۱۶، و دوشکا)، اشک‌آور، تفنگ ساچمه‌زنی، ضرب‌وشتم، مواد خطرناک شیمیایی،[۱۸۷] و پهپاد، بودند. نیروهای امنیتی عمداً سر، چشم‌ها، اندام تناسلی و اعضای حیاتی بدن معترضان را هدف قرار می‌دادند تا با مثله‌کردن و ایجاد ناتوانی دائمی موجب رعب شوند.[۱۸۸]

دریافت هزینه گلوله از بازماندگان،[۱۸۹] بازداشت‌های گسترده، ناپدیدسازی قهری، شکنجه، پخش «اعترافات» اجباری و قطع گسترده اینترنت به مدت ۲۱ روز برای جلوگیری از انتشار کشتار، از دیگر اتفاقاتی است که بعد از اعتراضات افتاد.[۱۹۰]

در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵، سارا حسین، رئیس کمیته حقیقت‌یاب سازمان ملل درباره ایران، اعلام کرد که بسیاری از موارد نقض حقوق بشر در سرکوب اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در حد «جنایت علیه بشریت» بوده است. به گفته او، دست‌کم ۲۲۱ کودک نیز در سرکوب اعتراضات کشته شده‌اند. این کمیته همچنین از اعدام دست‌کم ۲۹ نفر در ارتباط با اعتراضات و قرار داشتن بیش از ۷۰ نفر دیگر در معرض خطر اعدام خبر داد.[۱۹۱]

بیمارستان‌ها

تصویری از چندپیکر اعم از زن و مرد، در جایی که شبیه انبار است، در پتو پیچیده شده، بسته شده و رها شده‌اند.
پیکرهای رها شده در بیمارستان الغدیر

از روز ۷ام تا ۱۷ام دی‌ماه، بیمارستان‌های سینا و امام خمینی ایلام، مورد حمله نیروهای مسلح قرار گرفتند. بعد از کشتار دی‌ماه ۱۴۰۴، تصاویر و ویدیوهای گستردهای از پزشکی قانونی کهریزک در اینترنت منتشر شد که بازماندگان در جستجوی عزیز خود میان صدها تن جانباخته به دنبالشان بودند.[۱۹۲]

شهادت‌های متعددی نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی ایران به بیمارستان‌ها یورش برده و معترضان بستری‌شده را بازداشت کرده‌اند و در مواردی نیز آنان را اعدام (موسوم به تیر خلاص) کرده‌اند.[۱۹۳] همچنین گزارش‌هایی از مرگ و بازداشت کادر درمان بعد از مداوای معترضان منتشر شده است.[۱۹۴]

بازداشت‌شدگان

اعدام‌ها

جانباختگان

این بندها چکیده‌ای است از آمار کشته‌شدگان خیزش ۱۴۰۴ ایران.[ویرایش]

آمار کشته‌شدگان خیزش ۱۴۰۴ ایران بسیار متغیر است. در پی خیزش ۱۴۰۴ ایران و در پی سرکوب خونین متعاقب آن، کشتار ۱۴۰۴ ایران توسط نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و نیروهای نیابتی آنها، آمارهای متغیری از شمار جانباختگان ارائه شده است.

جمهوری اسلامی ایران و بنیاد ایثارگران آمار حدود ۳۱۱۷ تن را منتشر کرد، در حالی که ایران اینترنشنال، شبکه اپوزیسیون ایرانی، آمار ۳۶۵۰۰ تن جانباخته را، به نقل از منابع خودش منتشر کرد. هرانا، خبرگزاری حقوق بشر در ایران، آمار بیش از ۷۰۰۰ تن را با نام منتشر کرد و اعلام کرده است که نام ۱۱٬۲۸۰ تا ۱۷ هزار تن دیگر در دست بررسی است که آمار کشته شدگان را به عدد تقریبی ۲۲ هزار تن می‌رساند.[۱۹۵][۱۹۶] دولت جمهوری اسلامی ایران این عددها را «آمارسازی» و «کشته‌سازی» توصیف می‌کند و بهانه‌ای برای جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بیان می‌کنند.[۱۹۷]

واکنش‌ها

" دوباره در وضعیتی شبیه ۱۹۷۹ هستیم. آن زمان خمینی بود، امروز پهلوی. "

—مهشید امیرشاهی، ۲۴ فوریهٔ ۲۰۲۶[۱۹۸]

سید علی خامنه‌ای، رهبر سابق ایران، در ۱۳ دی اشاره کرد که «باید اغتشاشگر را سر جایش نشاند»[۱۹۹] و در ۲۷ دی در سخنرانی، کشتار چندهزار تن را تصدیق کرد.[۲۰۰] مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، نیز معترضان را تروریست خواند و خواستار برخورد قاطع نیروهای امنیتی شد.[۲۰۱] سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، با ارسال پیامک‌هایی به شهروندان تجمعات را غیرقانونی خواند و احمدرضا رادان، فرمانده کل نیروی انتظامی، اعلام کرد که تظاهرکنندگان ۳روز برای معرفی خود فرصت دارند.[۲۰۲]

رضا پهلوی، ولیعهد سابق ایران، خطاب به نیروهای انتظامی و عموم مردم ایران،[۲۰۳] در کنفرانس مطبوعاتی در ۲۶ دی[۲۰۴] و در ۳۰ دی خطاب به علی خامنه‌ای، بیانیه‌هایی را صادر کرد.[۲۰۵] سایر چهره‌های مشهور، هنرمندان و سلبریتی‌ها نیز ابراز همدردی خود را اعلام کردند.[۲۰۶]

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در حمایت از معترضان، بارها سخنانی را منتشر کرده است.[۲۰۷] او گفته بود آماده اقدام در صورت کشتار معترضان است،[۲۰۸] و در صورت کشتار، از گزینه نظامی برای تغییر رژیم[۲۰۹] استفاده خواهد کرد[۲۱۰] که در ۹ اسفند ۱۴۰۴ منجر به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران شد. بنیامین نتانیاهو،[۲۱۱] نخست‌وزیر اسرائیل، لیندسی گراهام، تد کروز، فردریش مرتس،[۲۱۲] مایک فلین، نفتالی بنت، مایک پمپئو و سایر چهره‌های سیاسی نیز ابراز همدردی و نگرانی کردند.

دیده‌بان سازمان ملل، رئیس پارلمان اروپا و سایر سازمان‌های حقوق بشر نیز ابراز حمایت کردند. حزب‌های متفاوتی، در درون و خارج از کشور از جمله شورای ملی مقاومت ایران، حزب دموکرات کردستان ایران، کنگره ملیت‌های ایران فدرال بیانیه‌هایی را صادر کردند.

پیامدها

قطع سراسری اینترنت

تأثیرات اجتماعی

این خیزش موجب تغییر گسترده‌ای در شیوه نگاه مردم و نزدیکان به کشته‌شدگان اعتراضات شده است. کشته‌شدگان توسط مردم «جاویدنام» نامیده می‌شوند و همچون قهرمانان ملی، از آن‌ها به عنوان «فرزند ایران» و «جان‌فدای وطن/میهن» یاد می‌شود.[۲۱۳]

اعتراضات ایرانیان مقیم خارج

دایاسپورای ایرانی، به دنبال قطعی اینترنت و کشتار گسترده، در سراسر جهان در ایالات متحده، آلمان، کانادا، بریتانیا و سایر کشورها گردهم آمدند که در روز جهانی اقدام برای مردم ایران، این جمعیت در سراسر جهان به بیش از ۱ میلیون تن رسید. این تجمعات تا به امروز ادامه دارد.

جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران

در جریان مذاکرات هسته‌ای ایالات متحده آمریکا و ایران پس از کشتار گسترده معترضان در دی‌ماه و بزرگ‌ترین آرایش نظامی ایالات متحده از زمان جنگ عراق، در ۹ اسفندماه، آمریکا و اسرائیل جنگی را علیه ایران آغاز کردند که منجر به درگیری منطقه‌ای در غرب آسیا شد. این حملات باعث مرگ سیدعلی خامنه ای و چندتن از ارشدان نظامی شد.

شعارها

توزیع درصدی شعارها در روزهای ۵ تا ۱۰ به نقل از ایران اینترنشنال[۲۱۴]

اصلی‌ترین شعار در این اعتراضات، «جاوید شاه»، خطاب به رضا پهلوی، ولیعهد سابق ایران بوده است. شعارهای دیگر خطاب به او «رضا رضا پهلوی این است شعار ملی» و «این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده» می‌باشد.[۲۱۵]

شعارهای دیگر از جمله شعارهایی است که در اعتراضات سال‌های گذشته داده می‌شد. از جمله «مرگ بر دیکتاتور»، «مرگ بر خامنه‌ای» و «امسال سال خونه، سید علی سرنگونه» خطاب به سید علی خامنه‌ای، رهبر سابق ایران؛ و «بی‌شرف، بی‌شرف» خطاب به نیروهای سرکوبگر است.[۲۱۶]

تحلیل

این اعتراضات بزرگ‌ترین تظاهرات در ایران از زمان جنبش زن زندگی آزادی در سال ۱۴۰۱ بود.[۲۱۷] برخی تحلیل‌گران، اعتراضات دی را در چارچوب بحران نمایندگی سیاسی و محدودیت کانال‌های رسمی مشارکت سیاسی بررسی کرده‌اند. کاهش مشارکت در انتخابات، تضعیف نقش احزاب و نهادهای مدنی، و فقدان سازوکارهای مؤثر برای انتقال مطالبات اجتماعی، از جمله عواملی دانسته شده‌اند که سبب انتقال نارضایتی‌ها به عرصهٔ کنش خیابانی شده‌اند.[۲۱۸]

به گزارش ایران اینترنشنال این اعتراضات «گسستی تاریخی» میان بازاریان، از قدیمی‌ترین متحدان جمهوری اسلامی به‌شمار می‌رود، این گسست تا حد زیادی ناشی از رویکرد جمهوری اسلامی در متهم کردن بازاریان به «گران‌فروشی» بوده است؛ به‌ویژه در شرایطی که آنان با قیمت‌گذاری‌های دستوری دولت مخالفت کرده و در صورت تبعیت از این سیاست‌ها، قادر به تأمین و تجدید موجودی کالاهای خود نبوده‌اند که با انتشار لایحه بودجه پیشنهادی سال‌های ۱۴۰۵ ایران تشدید شد.[۲۱۹]

به گزارش فارین پالیسی، تفاوت اعتراضات با ۱۴۰۱، گستردگی بیشتر از لحاظ جغرافیایی است که گروه‌هایی چون دانشجویان، کارگران، زنان و اقلیت‌های قومی را شامل می‌شود؛ که از از مطالبات اصلاحات به سمت تغییر رژیم رفته است.[۲۲۰] در برخی گزارش‌ها و تحلیل‌ها، اعتراضات سراسری ایران در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ با عنوان‌هایی چون «انقلاب ملی ایران» توصیف شده و ایران را در آستانه یک انقلاب می‌دانند.[۲۲۱] افزون بر این، سقوط حکومت بشار اسد به‌عنوان عاملی در تضعیف حمایت‌های منطقه‌ای ایران مطرح شده است.[۲۲۰]

ایران اینترنشنال به نقل از نظر تحلیل‌گران، گزارش داد که ایران ممکن است وارد مراحل اولیه فروپاشی حکومت شده باشد.[۲۲۲] مقالهٔ تحلیلی که در نیویورک تایمز در ۲۶ ژانویه منتشر شد، نشان می‌دهد که بر اساس گزارش‌های متعدد نهادهای اطلاعاتی آمریکا، حکومت ایران از زمان انقلاب ۱۳۵۷ در ضعیف‌ترین موقعیت خود قرار گرفته است.[۲۲۳] در بهمن ۱۴۰۴، گزارش‌هایی منتشر شد که نشان می‌دهد کاخ سفید در حال مشورت با برخی ایرانیان آمریکایی برجسته دربارهٔ سناریوهای احتمالی برای انتقال قدرت در ایران در صورت سقوط رژیم بوده است.[۲۲۴]

جستارهای وابسته

یادداشت‌ها

  1. ↑ پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران با وجود حمایت برخی ایرانیان از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران اما حضور گستردهٔ حامیان حکومت در خیابان‌ها باعث پایان یافتن اعتراضات شد.[۲]
  2. ↑ به گزارش هرانا ۷٬۰۱۵ تا ۱۸٬۷۵۹ نفر، شامل ۶۵۰۸ معترض، ۲۱۴ فرد وابسته به دولت (نظامی و غیرنظامی)، ۶۷ غیرنظامی غیرمعترض و ۲۲۶ کودک که کشته‌شدنشان تایید شده است؛ همچنین ۱۱٬۷۴۴ مورد مرگ گزارش‌شدهٔ دیگر نیز در دست بررسی است.[۴۱] حکومت ایران نیز در نهایت فهرستی ۲٬۹۸۶ نفری از کشته شدگان را منتشر کرد.[۴۲]
  3. ↑ ۳۳۰٬۰۰۰ تا ۳۶۰٬۰۰۰ نفر به گزارش ساندی تایمز،[۴۳] پیش از ۳۵۰٬۰۰۰ معترض، از جمله بیش از ۱۰٬۰۰۰ نابینایی به گزارش مرکز بین‌المللی حقوق بشر[۴۴]
  4. ↑ همچنین شناخته‌شده با نام‌های انقلاب شیر و خورشید[۴۶] و انقلاب ملی ایران[۴۷]
  5. ↑ دارای چند منبع:[۴۸][۴۹][۵۰][۵۱][۵۲][۵۳][۵۴][۵۵][۵۶][۹]

منابع

  1. ↑ «ما ملت کبیریم؛ چهلم محمدمهدی خان محمدی». ایران اینترنشنال. ۲۰۲۶-۰۲-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. ↑ «ایرانی‌ها در پاسخ به تجاوزات آمریکا به خیابان‌ها آمدند». خبرگزاری فارس. ۱۰ اسفند ۱۴۰۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. ↑ "Day four of Iran protests sees rallies spread and regime change calls grow". Iran International (in English). 1 January 2026. Retrieved 2 January 2026.
  4. ↑ Parent, Deepa; Christou, William. "'No future for us': disaffected Iranians say it's now or never to topple regime". گاردین (in English).
  5. 1 2 "Reza Pahlavi, the exiled son of Iran's last shah at centre of protest chants". London: BBC News. 9 January 2026. Retrieved 9 January 2026.
  6. ↑ Golkar, Saeid; Brodsky, Jason M. (5 January 2026). "What's new about this wave of protests in Iran". Foreign Policy. Retrieved 6 January 2026.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:خدمت بایگانی منسوخ (رده)
  7. ↑ "Protesters in Marvdasht chant 'Pahlavi will return' on fifth day of protests". Iran International. 1 January 2026. Retrieved 7 January 2026.
  8. ↑ Teller, Neville (30 June 2025). "Is there a chance for regime change in Iran? – opinion". The Jerusalem Post. Retrieved 5 January 2026.
  9. 1 2 3 Shamim, Sarah. "Which are Iran's main opposition groups?". الجزیره انگلیسی (in English). Retrieved 12 January 2026. خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «Shamim» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  10. ↑ Jones, David (8 January 2026). "If we don't ban Iran's terror gang now we never will". The Telegraph (in British English). ISSN 0307-1235. Retrieved 9 January 2026.
  11. ↑ Karim, Matin (4 January 2025). "PMOI Resistance Units: "From Zahedan to Tehran, down with the oppressor"". سازمان مجاهدین خلق ایران (in American English). Retrieved 9 January 2026.
  12. ↑ "Iran Braces for More Protests. Here's What to Know". نیویورک تایمز. Retrieved 11 January 2026.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 "Call for general strike against repression in Kurdistan, in solidarity with protesters in Iran". Hengaw (in English). 7 January 2026. Retrieved 7 January 2026.
  14. 1 2 3 4 5 6 7 "Iranian Kurdish groups support nationwide economic protests". Shafaq News (in English). 7 January 2026. Retrieved 7 January 2026.
  15. ↑ Sleiman, Nadia (11 January 2026). "Iran Update, January 10, 2026". مؤسسه مطالعه جنگ (in American English). Retrieved 12 January 2026.
  16. ↑ "Iran: Police officer shot dead in Iranshahr". caliber.az (in English). 8 January 2026. Retrieved 7 January 2026.
  17. ↑ خبرگاه؛ علی اردستانی به اتهام "جاسوسی" برای اسرائیل اعدام شد. دویچه وله. Retrieved 7 January 2026.
  18. ↑ "Iran Update, January 5, 2026". Institute for the Study of War. 5 January 2025. Retrieved 9 January 2026.
  19. ↑ "Iranian Baloch group calls for protests and strikes across Iran". Iran International. 7 January 2026.
  20. ↑ "Iran Update, January 11, 2026". Institute for the Study of War. Retrieved 13 January 2026. The regime may be framing protesters as "terrorists" and linking them to the United States and Israel to increase security forces' willingness to use lethal force against protesters and reduce the risk of defections.
  21. ↑ "Iran is Cut off from Internet as Protests Calling for Regime Change Intensify". نیویورک تایمز.
  22. ↑ "Iran's protests no longer speak language of reform [OPINION]".
  23. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Iranian Authorities Intensify Crackdown on Protests with Live Fire, Arbitrary Arrests, and Attacks on Hospitals". مرکز حقوق بشر در ایران (in American English). 6 January 2026.
  24. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Iranian labor, civil and retiree groups voice support for protests". Iran Insight (in American English). 4 January 2026.
  25. ↑ "Iranian Christian alliance urges restraint as protests continue across Iran - Premier Christian News | Headlines, Breaking News, Comment & Analysis".
  26. ↑ «اولین آمار بازداشتی‌های اغتشاشات». تابناک. ۲۳ دی ۱۴۰۴.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  27. ↑ «شهادت ۲ تن از پاسداران انقلاب اسلامی در کرمانشاه». خبرگزاری مهر.
  28. ↑ «پوشش زنده - دوازدهمین روز اعتراض‌ها؛ ترامپ: شور و شوق مردم برای سرنگونی رژیم باورنکردنی است». یورونیوز فارسی.
  29. ↑ «گزارش‌ها از کشته‌شدن یک «بسیجی» در جریان اعتراضات؛ واکنش جمهوری اسلامی چه خواهد بود؟». یورونیوز فارسی.
  30. ↑ «واشینگتن‌پست: بسیج محور اصلی سرکوب خونین اعتراضات مردم ایران است». ایران اینترنشنال.
  31. ↑ «تغییر زمین بازی «گروه‌های نیابتی»؛ جنگ علیه مردم در خیابان‌های ایران». رادیو فردا.
  32. ↑ "Iranian protests escalate as authorities cut internet and crackdown intensifies". یورونیوز. Retrieved 9 January 2026.
  33. ↑ "Protests in Iran sparked by economic woes now nationwide, activists say". ABC News. 8 January 2026.
  34. ↑ Dehghanpisheh, Babak; Austin, Henry (8 January 2026). "Video shows security forces firing tear gas at protesters as Iran crackdown kills dozens". ان‌بی‌سی نیوز.
  35. ↑ "In Iran, no internet and surging protests urged on by an exiled prince". Global News. 8 January 2026.
  36. ↑ "استقبال گسترده از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی برای قیام ملی". ایندیپندنت فارسی. 8 January 2026. Retrieved 9 January 2026.
  37. ↑ "Internet and phones cut in Iran as protesters heed exiled prince's call for mass demonstration". Politico. 8 January 2026.
  38. ↑ «اولین آمار بازداشتی‌های اغتشاشات». تابناک. ۲۳ دی ۱۴۰۴.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  39. ↑ Naz، Darya (۲۰۲۶-۰۱-۲۰). «گزارش تازه حقوق بشری: ۴۳ هزار کشته در سرکوب اعتراضات ایران». International Centre for Human Rights (به انگلیسی کانادا). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  40. ↑ "Trump vows to hit Iran hard, says US escorting dozens of ships in Hormuz". Al Jazeera (in English). Retrieved 2026-09-01.
  41. ↑ «زمستان سرخ: ثبت پنجاه‌روزه اعتراضات سراسری دی تا بهمن 1404 ایران». خبرگزاری هرانا. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  42. ↑ «اطلاعیه دفتر رئیس‌جمهور دربارهٔ حوادث دی ماه 1404». president.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۰۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  43. ↑ «ساندی‌تایمز از کشتار دست‌کم ۱۶ هزار و ۵۰۰ معترض در انقلاب ملی ایرانیان خبر داد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  44. ↑ «Latest Human Rights Report: 43,000 Killed in the Crackdown on Protests in Iran For Immediate Release». Human Rights International. ۲۰ ژانویه ۲۰۲۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  45. ↑ «زمستان سرخ: ثبت پنجاه‌روزه اعتراضات سراسری دی تا بهمن 1404 ایران». خبرگزاری هرانا. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  46. ↑ "شاهزاده رضا پهلوی 25 بهمن را روز جهانی اقدام در همبستگی با «انقلاب شیر و خورشید» اعلام کرد". Iran Global. 2 February 2026. Retrieved 2 February 2026.
  47. ↑ رحیمی، سایه (۲۰۲۶-۰۱-۲۸). «انقلاب ملی شیر و خورشید از جایی آغاز شد که شاهنامه فردوسی به پایان رسید». ایندیپندنت فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۱۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  48. ↑ «روایت علی شکوری‌راد از وقایع ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۲-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  49. ↑ «مختصات جنگ داخلی». روزنامه شرق. ۹ بهمن ۱۴۰۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  50. ↑ «قطع تلفون و اینترنت در ایران؛ اعتراض‌ها به بزرگ‌ترین موج از انتخابات سال ۲۰۰۹ تبدیل شد». BBC News دری. ۲۰۲۶-۰۱-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  51. ↑ Barin, Mohsen (31 December 2025). "Iran's economic crisis, political discontent threaten regime". DW News. Retrieved 31 December 2025.
  52. ↑ "Protests erupt in Iran over currency's plunge to record low". AP News (in English). 29 December 2025. Retrieved 30 December 2025.
  53. ↑ Salem, Mostafa (30 December 2025). "Iran's ailing supreme leader resorts to his only playbook as crises mount and protests erupt". CNN. Retrieved 31 December 2025.
  54. ↑ Barin, Mohsen (31 December 2025). "Iran's economic crisis, political discontent threaten regime". Deutsche Welle. Retrieved 31 December 2025.
  55. ↑ "Iran Nationwide Protests Challenge Regime Amid Economic Crisis". Mezha. 8 January 2026. Retrieved 8 January 2026.
  56. ↑ Sparks, John (9 January 2026). "Iran's leaders facing most serious threat since 1979 revolution". Sky News. Retrieved 9 January 2026.
  57. 1 2 "Iran: Growing Evidence of Countrywide Massacres | Human Rights Watch" (in English). 2026-01-16. Retrieved 2026-06-28.
  58. ↑ "Iran: Authorities must be held accountable for massacre of protesters". International Federation for Human Rights (in English). Retrieved 2026-06-28.
  59. ↑ «Over 12,000 feared dead after Iran protests, as video shows bodies lined up at morgue - CBS News». www.cbsnews.com (به انگلیسی آمریکا). ۲۰۲۶-۰۱-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  60. ↑ «شورای سردبیری ایران‌اینترنشنال: کشتار با دستور شخص خامنه‌ای انجام شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  61. ↑ «روایتی از بزرگ‌ترین موج اعتراضات ایران در چند نسل اخیر؛ مقاومتی که با قتل‌عام پاسخ داده شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  62. ↑ Parent، Deepa؛ Christou، William (۲۰۲۵-۱۲-۳۱). «'We want the mullahs gone': economic crisis sparks biggest protests in Iran since 2022» (به انگلیسی بریتانیا). The Guardian. شاپا ۰۲۶۱-۳۰۷۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۵.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  63. ↑ «رکوردشکنی قیمت ارز و اعتراض کسبه تهران؛ آنچه گذشت». BBC News فارسی. ۲۰۲۵-۱۲-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۲۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  64. ↑ «بازاریان پایتخت در واکنش به جهش قیمت ارز دست به اعتراض زدند». www.iranintl.com. ۲۰۲۵-۱۲-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۲۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  65. ↑ «اعتراض و اعتصاب در پایتخت در واکنش به دلار ۱۴۴ هزار تومانی». صدای آمریکا. ۲۰۲۵-۱۲-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۲۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  66. ↑ Alain Chandelier (۲۸ دسامبر ۲۰۲۵). «طوفان در بازار ارز ترمز برید؛ آیا ایران مثل اکوادور ناچار به پذیرش دلار به عنوان پول ملی می‌شود؟». یورونیوز فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۲۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  67. ↑ Press، -Associated Press Associated (۲۰۲۵-۱۲-۲۹). «Head of Iran's Central Bank resigns amid protests as rial hits record low against the dollar». PBS News (به انگلیسی آمریکا). دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  68. ↑ "Trump says US will intervene if Iran violently suppresses peaceful protests" (in English). The Straits Times. 2026-01-02. ISSN 0585-3923. Retrieved 2026-01-02.
  69. ↑ «زنده - حضور میلیونی مردم ایران در خیابان‌های سراسر کشور در پاسخ به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  70. ↑ «Huge anti-government protests in Tehran and other Iranian cities, videos show». www.bbc.com (به انگلیسی بریتانیا). ۲۰۲۶-۰۱-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  71. 1 2 «شواهد تازه از سرکوب خونین و کشتار سیستماتیک معترضان؛ برقراری حکومت نظامی در بسیاری از شهرهای ایران». iranhr.net. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  72. ↑ "At least 1.5 million people took to Tehran streets on January 8, source says". www.iranintl.com (in English). 2026-01-16. Retrieved 2026-06-20.
  73. ↑ «Reza Pahlavi, exiled son of Iran's last shah, at centre of protest chants». www.bbc.com (به انگلیسی بریتانیا). ۲۰۲۶-۰۱-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  74. ↑ «گزارش‌ها حاکی از «قطعی کامل اینترنت» در ایران است». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  75. ↑ «اعتراضات سراسری در ایران؛ حضور پرشمار معترضان در شهرها همزمان با قطع و محدودیت شدید اینترنت». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  76. ↑ "Iran downplays risk of military escalation, accuses US, Israel of fueling unrest". Anadolu (in Turkish). Retrieved 2026-06-19.
  77. ↑ «How Iran Crushed a Citizen Uprising With Lethal Force». www.nytimes.com.
  78. 1 2 «Unreported Atrocities: Eyewitnesses Detail Massive and Deadly State Crackdown Against Protesters in Iran's Provincial Cities». Center for Human Rights in Iran. ۲۰۲۶-۰۱-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  79. ↑ Vick, Karl (2026-01-12). "Death Toll in Iran May Already Be in the Thousands". TIME (in English). Archived from the original on 12 ژانویه 2026. Retrieved 2026-01-12.
  80. ↑ B (2026-01-26). "UN Human Rights Council Extends Iran Fact-Finding Mission, Condemns 'Deadliest Crackdown against Iranian People Since 1979 Revolution'". Center for Human Rights in Iran (in English). Retrieved 2026-06-28.
  81. ↑ «Iran medics describe hospitals overwhelmed with dead and injured protesters». www.bbc.com (به انگلیسی بریتانیا). ۲۰۲۶-۰۱-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  82. ↑ Christou، William؛ Parent، Deepa (۲۰۲۶-۰۱-۱۱). «Iran protesters tell of brutal police response as regime lashes out» (به انگلیسی بریتانیا). The Guardian. شاپا ۰۲۶۱-۳۰۷۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۱۹.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  83. ↑ «سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی «شلیک مستقیم» به شهروندان معترض را تأیید کرد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  84. ↑ Christou، William؛ Parent، Deepa (۲۰۲۶-۰۱-۱۰). «New protests erupt in Iran as supreme leader signals upcoming crackdown» (به انگلیسی بریتانیا). The Guardian. شاپا ۰۲۶۱-۳۰۷۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۱۹.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  85. ↑ «Iran: Authorities unleash heavily militarised clampdown to hide protest massacres». Amnesty International UK (به انگلیسی بریتانیا). ۲۰۲۶-۰۱-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  86. ↑ TIME (2026-01-25). "Iran Protest Death Toll Could Top 30,000: Local Officials". TIME (in English). Retrieved 2026-06-20.
  87. ↑ McClure، Tess؛ Parent، Deepa (۲۰۲۶-۰۱-۲۷). «Disappeared bodies, mass burials and '30,000 dead': what is the truth of Iran's death toll?» (به انگلیسی بریتانیا). The Guardian. شاپا ۰۲۶۱-۳۰۷۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  88. ↑ ایران‌اینترنشنال: 36 هزار کشته در 2 روز؛ بزرگ‌ترین قتل‌عام خیابانی تاریخ ایران, retrieved 2026-06-20
  89. ↑ Naz، Darya (۲۰۲۶-۰۱-۲۰). «Latest Human Rights Report: 43,000 Killed in the Crackdown on Protests in Iran For Immediate Release». International Centre for Human Rights (به انگلیسی کانادا). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  90. ↑ hrana (۲۰۲۶-۰۲-۲۳). «زمستان سرخ: ثبت پنجاه‌روزه اعتراضات سراسری دی تا بهمن 1404 ایران». Human Right Activists In Iran. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  91. ↑ وحیدی‌راد، مهتاب (۲۰۲۶-۰۱-۲۱). «کشتار در تاریکی؛ گزارش سرکوب خونین اعتراضات ایران در سایه قطع ارتباطات». صدای آمریکا. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۰۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  92. ↑ «Iran anti-government student protests spread to more universities». www.bbc.com (به انگلیسی بریتانیا). ۲۰۲۶-۰۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  93. ↑ T; h; e; A; s; s; o; c; i (2026-02-22). "University students hold new protests in Iran around memorials for those killed" (in English). NPR. Retrieved 2026-06-20.
  94. ↑ kargar، Ahmad (۲۰۲۶-۰۱-۱۳). «گزارش کامل از جنایت علیه بشریت در اعتراضات سراسری؛ سرکوب نظام‌مند، قطع اینترنت و کشتار گسترده هزاران معترض +عکس‌ها و کلیپ». کانون حقوق بشر ایران. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  95. ↑ «تصویب قطعنامه نشست اضطراری شورای حقوق بشر دربارهٔ ایران». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  96. ↑ CBS News (January 13, 2026). "Iran's bloody crackdown could be deadliest in modern history; Death toll feared to exceed 12,000" (in English).
  97. ↑ Correspondent, Christina Lamb, Chief Foreign (2026-01-17). "Iran report says 16,500 dead in 'genocide under digital darkness'". www.thetimes.com (in English). Retrieved 2026-01-22. {{cite web}}: |نام خانوادگی= نام عام دارد (کمک)نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده)
  98. ↑ "Hengaw Special Report finds Iran's December protest crackdown amounts to crimes against humanity". Hengaw (hengaw.net) (in English). زمستان 1404. Retrieved 2026-01-25. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  99. ↑ «برگزاری تجمعات اعتراضی دانشجویان در چند دانشگاه تهران». euronews. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  100. ↑ «دومین روز خیزش دانشجویان در حمایت از انقلاب ملی علیه جمهوری اسلامی». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  101. ↑ «دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه علم و صنعت در پی «عارضه ناگهانی» جان باخت». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  102. ↑ «دانشجویان در سومین روز تجمع اعتراضی خود پرچم جمهوری اسلامی را آتش زدند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  103. ↑ اکوانیان، رضا (۲۰۲۶-۰۲-۲۶). «احضار، بازداشت، ممنوع‌الورودی و محرومیت از تحصیل، پاسخ حکومت به اعتراضات دانشجویی». www.iranintl.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  104. ↑ «Iran's Headline Inflation Rises To 42.2% In December: SCI - Iran Front Page» (به انگلیسی آمریکا). Iran Front Page. ۲۰۲۵-۱۲-۲۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ ژانویه ۲۰۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۹.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  105. ↑ «The Historical Alliance Between the Bazaar and the Clergy: Transformations and Outcomes | International Institute for Iranian Studies» (به عربی). ۲۰۲۴-۰۴-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  106. ↑ Northam, Jackie (2025-12-31). "Protesters take to the streets of Iran as the country's economy collapses". NPR (in English). Retrieved 2026-01-01.
  107. ↑ Parent, Deepa; Christou, William (2025-12-31). "'We want the mullahs gone': economic crisis sparks biggest protests in Iran since 2022". The Guardian (in British English). ISSN 0261-3077. Retrieved 2026-01-01.
  108. ↑ Parent, Deepa; Christou, William (2025-12-31). "'We want the mullahs gone': economic crisis sparks biggest protests in Iran since 2022". The Guardian (in British English). ISSN 0261-3077. Retrieved 2026-01-01.
  109. ↑ «بازاریان پایتخت در واکنش به جهش قیمت ارز دست به اعتراض زدند». www.iranintl.com. ۲۰۲۵-۱۲-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  110. ↑ «رکوردشکنی قیمت ارز و اعتراض کسبه تهران؛ آنچه گذشت». BBC News فارسی. ۲۰۲۵-۱۲-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  111. ↑ parsi.euronews.com https://parsi.euronews.com/2025/12/29/second-day-of-widespread-protests-in-tehran-and-other-cities-police-violence-and-tear-gas. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۸. {{cite web}}: پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  112. ↑ «آنچه گذشت؛ اعتراضات به قیمت ارز و طلا در ایران برای روز دوم ادامه یافت». BBC News فارسی. ۲۰۲۵-۱۲-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  113. ↑ AFP (2025-12-30). "Tehran shopkeepers shut stores over currency volatility". Brecorder (in English). Retrieved 2026-07-28.
  114. ↑ «اعتراضات با وجود شلیک‌های مرگبار نیروهای سرکوبگر جمهوری‌اسلامی به مردم ادامه یافت». صدای آمریکا. ۲۰۲۶-۰۱-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  115. ↑ "Zahedan joins nationwide protests with chants against dictator". www.iranintl.com (in English). 2026-01-02. Retrieved 2026-07-28.
  116. ↑ «هشدار ترامپ به حکومت ایران: اگر معترضان را بکشید به نجاتشان خواهیم آمد». BBC News دری. ۲۰۲۶-۰۱-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  117. ↑ "'Rioters must be put in their place,' says Iran's Khamenei as death toll reaches at least 10". France 24 (in English). 2026-01-03. Retrieved 2026-07-28.
  118. ↑ "Heavy security presence reported in Tehran bazaar". www.iranintl.com (in English). 2026-01-04. Retrieved 2026-07-28.
  119. ↑ «تداوم خیزش سراسری علیه جمهوری اسلامی و گسترش آن به چندین شهر ایران». صدای آمریکا. ۲۰۲۶-۰۱-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  120. ↑ «ادامه خیزش سراسری در روز هشتم؛ درگیری در شهرهای مختلف و ایستادگی مردم به‌رغم سرکوب حکومتی». صدای آمریکا. ۲۰۲۶-۰۱-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  121. ↑ «فراخوان شاهزاده رضا پهلوی: پنج‌شنبه و جمعه ۸ شب همه از خیابان‌ها و خانه‌ها شعار سر بدهید». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  122. ↑ «کسبه بازار تهران فریاد «آزادی» سردادند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  123. ↑ «عقب‌نشینی مأموران به پشت‌بام کلانتری در پی خیزش مردم آبدانان». ایران‌وایر. ۲۰۲۶-۰۱-۰۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  124. ↑ «ادامه اعتراضات در ایران؛ دست‌کم ۲۹ کشته و ۱۲۰۰ بازداشتی». دویچه‌وله فارسی. ۲۰۲۶-۰۱-۰۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  125. ↑ «افزایش جمعیت معترضان در خیابان‌های بندرعباس». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  126. ↑ «شعار اتحاد مردم معترض قی‌دار در زنجان». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  127. ↑ «ایرانیان متحد و یکصدا با حضور گسترده در خیابان‌ها به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی پاسخ دادند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  128. ↑ «زنده - حضور میلیونی مردم ایران در خیابان‌های سراسر کشور در پاسخ به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  129. ↑ «اعتراضات سراسری در ایران؛ حضور پرشمار معترضان در شهرها همزمان با قطع و محدودیت شدید اینترنت». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  130. ↑ «دیدبان حقوق بشر: کشتار گسترده معترضان ایرانی پس از ۱۸ دی؛ هزاران نفر کشته شده‌اند». ir.voanews.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  131. ↑ «تداوم خیزش سراسری ایرانیان برای دوازدهمین روز متوالی». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  132. ↑ «معترضان در کازرون به خیابان آمدند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  133. ↑ «زنده - حضور گسترده معترضان در خیابان‌های سراسر کشور در پاسخ به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  134. ↑ «اعتراضات سراسری در ایران؛ بزرگ‌ترین نمایش قدرت مخالفان حکومت ایران». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۱-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  135. ↑ Robinson, Rebecca (2026-01-08). "Iran enters 'digital blackout' as regime struggles 12 days into furious protests". Express.co.uk (in English). Retrieved 2026-07-28.
  136. ↑ ادامه اعتراضات در ایران همزمان با فراخوان شاهزاده رضا پهلوی, retrieved 2026-08-06
  137. ↑ «دومین فراخوان شاهزاده رضا پهلوی: در تدارک بازگشت به میهن هستم، شنبه و یکشنبه ۶ عصر مراکز شهرها را تسخیر کنید». ایندیپندنت فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۸-۰۶.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  138. ↑ «شاهزاده رضا پهلوی خطاب به ترامپ: برای کمک به مردم آماده باشید». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  139. ↑ «دونالد ترامپ: ایران بیش از هر زمان دیگری به آزادی نزدیک شده است؛ ایالات متحده آماده است کمک کند». صدای آمریکا. ۲۰۲۶-۰۱-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  140. ↑ Naz، Darya (۲۰۲۶-۰۱-۲۰). «گزارش تازه حقوق بشری: ۴۳ هزار کشته در سرکوب اعتراضات ایران». International Centre for Human Rights (به انگلیسی کانادا). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  141. ↑ TABNAK، تابناک | (۲۰۲۶-۰۱-۱۳). «راهپیمایی عظیم مردم تهران در محکومیت آمریکا و رژیم صهیونیستی». تابناک | TABNAK. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۸-۱۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  142. ↑ «شاهزاده رضا پهلوی: اقدام فوری آمریکا جان هزاران ایرانی را نجات می‌دهد». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  143. ↑ «ترامپ: ایران تماس گرفته و خواهان مذاکره شده است». BBC News دری. ۲۰۲۶-۰۱-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  144. ↑ Zarifinia، Hamidreza (۲۰۲۶-۰۱-۱۳). ««کمک در راه است»؛ ترامپ از مردم ایران خواست به اعتراضات ادامه دهند، نهادها را بگیرند». تایمز اسرائیل. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  145. ↑ «Exclusive: Trump questions support for son of Iran's last Shah inside country» (به انگلیسی آمریکا). Reuters. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۱۳.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  146. ↑ «تشکر ترامپ از حکومت ایران به خاطر "لغو اعدام بیش از ۸۰۰ نفر"». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۱۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  147. ↑ فردا، رادیو (۲۰۲۶-۰۱-۱۹). «شاهزاده رضا پهلوی: به ایران بازخواهم گشت». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۱۳.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  148. ↑ «انتشار اولین آمار ادعاییِ جمهوری اسلامی از تعداد جان‌باختگان اعتراضات سراسری». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  149. ↑ «در بیست و هشتمین روز انقلاب ملی ایرانیان چه گذشت». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  150. ↑ «در بیست و نهمین روز انقلاب ملی ایرانیان چه گذشت». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  151. ↑ «در سی‌امین روز انقلاب ملی ایرانیان چه گذشت؟». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  152. ↑ McClure، Tess؛ Parent، Deepa (۲۰۲۶-۰۱-۲۷). «Disappeared bodies, mass burials and '30,000 dead': what is the truth of Iran's death toll?» (به انگلیسی بریتانیا). The Guardian. شاپا ۰۲۶۱-۳۰۷۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۸.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  153. ↑ «در سی‌ویکمین روز از آغاز انقلاب ملی ایرانیان چه گذشت؟». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  154. ↑ «در سی‌ویکمین روز از آغاز انقلاب ملی ایرانیان چه گذشت؟». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  155. ↑ mokhtari (۲۰۲۶-۰۱-۲۹). «بیانیه میرحسین موسوی از حصر: بازی به پایان رسید! تفنگ‌تان را زمین بگذارید و از قدرت کناره بگیرید». دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  156. ↑ «ادامه اعتراضات دانشجویی؛ ششمین روز تحصن دانشجویان علوم پزشکی شیراز». iranwire.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۰۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  157. ↑ «محاصره مردم عزادار و شلیک به آن‌ها در مراسم چهلم جاویدنامان در آبدانان». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  158. ↑ «محاصره مردم عزادار و شلیک به آن‌ها در مراسم چهلم جاویدنامان در آبدانان». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  159. ↑ «گروهی از شهروندان در قم بادکنک‌های مشکی به هوا فرستادند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۱۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  160. ↑ «مردم آبدانان در مراسم چهلم جاویدنامان: «مرگ بر خامنه‌ای، لعنت بر خمینی»». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۱۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  161. ↑ «نصب پرچم شیر و خورشید در مدرسه‌ای در کرج». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۱۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  162. ↑ «تجمع جمعی از مردم آبدانان مقابل منزل معلم بازداشتی». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  163. ↑ «شعار دانشجویان دانشگاه امیرکبیر: «این گل پرپر شده، هدیه به میهن شده»». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  164. ↑ «دانشجویان دانشگاه تهران: «خامنه‌ای ضحاک، می‌کشیمت زیر خاک»». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  165. ↑ «حمله بسیجیان به دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  166. ↑ «دانشجویان دانشگاه سجاد مشهد یکشنبه برای چهلم جاویدنامان تجمع کردند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  167. ↑ voanews (زمستان ۱۴۰۴). «گسترش دامنه اعتراضات در دانشگاه‌های ایران». ir.voanews.com.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  168. ↑ «خبرگاه؛ دانشگاه شریف: برخی دانشجویان ممنوع‌الورود می‌شوند». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  169. ↑ «دانشجویان دانشگاه الزهرا در تهران شعار «ما ملت کبیریم، ایران رو پس می‌گیریم» سردادند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  170. ↑ «دانشجویان تربیت مدرس تهران: «تا آخوند کفن نشود، این وطن وطن نشود»». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  171. ↑ «دانشجویان دانشگاه علم و فرهنگ در تهران تجمع کردند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  172. ↑ «تجمع دانشجویان در دانشکده کاربردی دانشگاه هنر ایران با خواندن اسامی جاویدنامان دی‌ماه». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  173. ↑ «شعارها علیه حکومت در مراسم چهلم جاویدنامان انقلاب ملی در بوشهر». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۲-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۲-۲۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  174. ↑ kargar، Ahmad (۲۰۲۶-۰۳-۰۴). «فیلم شلیک به پنجره منازل پس از شعارهای اعتراضی؛ سرکوب پیشگیرانه در هراس از آغاز دوباره اعتراضات سراسری». کانون حقوق بشر ایران. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  175. ↑ «جشن و شادی پس از انتشار خبر مرگ خامنه‌ای از ممسنی تا دهگلان». BBC News فارسی. ۲۰۲۶-۰۳-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  176. ↑ «شعار شبانه علیه مجتبی خامنه‌ای در ایران». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  177. ↑ «شاهزاده رضا پهلوی: با شعار شبانه، رضایت خود را از درهم کوبیده شدن حکومت نشان دهید». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  178. ↑ «مردم در ایران با وجود تهدید حکومت به خیابان آمدند و چهارشنبه‌سوری را برگزار کردند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۲۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  179. ↑ "Protests over economic deterioration in Iran spread to several cities". EFE. Retrieved 2026-01-02.
  180. ↑ «مصادره اموال معترضان، فصل تازه نقض حقوق بشر در ایران». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۳-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  181. ↑ Naz، Darya (۲۰۲۶-۰۱-۲۰). «گزارش تازه حقوق بشری: ۴۳ هزار کشته در سرکوب اعتراضات ایران». International Centre for Human Rights (به انگلیسی کانادا). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  182. ↑ انواری، امیرهادی (۲۰۲۶-۰۱-۲۶). «۳۶ هزار و ۵۰۰ کشته، یعنی چه؟». www.iranintl.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  183. ↑ Naz، Darya (۲۰۲۶-۰۱-۲۰). «گزارش تازه حقوق بشری: ۴۳ هزار کشته در سرکوب اعتراضات ایران». International Centre for Human Rights (به انگلیسی کانادا). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  184. ↑ «ساندی‌تایمز از کشتار دست‌کم ۱۶ هزار و ۵۰۰ معترض در انقلاب ملی ایرانیان خبر داد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  185. ↑ Naz، Darya (۲۰۲۶-۰۱-۲۰). «Latest Human Rights Report: 43,000 Killed in the Crackdown on Protests in Iran For Immediate Release». International Centre for Human Rights (به انگلیسی کانادا). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  186. ↑ «زمستان سرخ: ثبت پنجاه‌روزه اعتراضات سراسری دی تا بهمن 1404 ایران». خبرگزاری هرانا. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  187. ↑ "Iran may have used 'toxic chemicals' in protest crackdown - Newsweek". www.iranintl.com (in English). 2026-01-17. Retrieved 2026-07-30.
  188. ↑ Parent، Deepa؛ Christou، William (۲۰۲۶-۰۱-۱۳). «Hundreds of gunshot eye injuries found in one Iranian hospital amid brutal crackdown on protests» (به انگلیسی بریتانیا). The Guardian. شاپا ۰۲۶۱-۳۰۷۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۰.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  189. ↑ «Why Iran watchers are sceptical of videos from outside a Tehran morgue» (به انگلیسی استرالیا). ABC News. ۲۰۲۶-۰۱-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۰.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  190. ↑ "Iran: Tsunami of Arbitrary Arrests, Enforced Disappearances | Human Rights Watch" (in English). 2026-02-24. Retrieved 2026-07-30.
  191. ↑ «سازمان ملل: حکومت در سرکوب اعتراضات دی‌ماه مرتکب جنایات علیه بشریت شد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۹-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۹-۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  192. ↑ "Video of body bags at one Iranian morgue shows scale of Iran crackdown". NBC News (in English). 2026-01-12. Retrieved 2026-07-30.
  193. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :642 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  194. ↑ "Iranian Doctor Says Security Forces 'Shooting Inside' Hospitals" (in English). Radio Free Europe/Radio Liberty. 2026-01-13. Retrieved 2026-07-30.
  195. ↑ McClure، Tess؛ Parent، Deepa (۲۰۲۶-۰۱-۲۷). «Disappeared bodies, mass burials and '30,000 dead': what is the truth of Iran's death toll?» (به انگلیسی بریتانیا). The Guardian. شاپا ۰۲۶۱-۳۰۷۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۸-۰۳.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  196. ↑ Javaid، Maham؛ Valiño، Álvaro؛ Verde، Amaya (۲۰۲۶-۰۲-۰۳). «Iran's killing of protesters reached level rarely seen, emergent count shows» (به انگلیسی آمریکا). The Washington Post. شاپا ۰۱۹۰-۸۲۸۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۸-۰۳.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  197. ↑ «انتقاد پزشکیان از آمارسازی دربارهٔ تعداد جان باختگان حوادث دی ماه». خبرآنلاین. ۲۰۲۶-۰۸-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۸-۰۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  198. ↑ امیرشاهی، مهشید؛ معین، سارا (فروردین تا تیر ۱۴۰۵). «مردم فریاد می‌زدند: خون . . ». ارژنگ (۴۷ و ۴۸): ۲۰۴−۲۰۸.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  199. ↑ «در روز هفتم اعتراضات سراسری ایران چه گذشت؟». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  200. ↑ «خامنه‌ای، دیکتاتور تهران، قتل هزاران نفر را در جریان انقلاب ملی ایرانیان تأیید کرد». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  201. ↑ فردا، رادیو (۲۰۲۶-۰۱-۱۲). «پزشکیان معترضان را «تروریست» خواند و خواستار برخورد با آن‌ها شد». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  202. ↑ "Iran police chief issues surrender ultimatum over 'riots'". Al Arabiya English (in English). 2026-01-19. Retrieved 2026-07-31.
  203. ↑ «درخواست شاهزاده رضا پهلوی از عموم مردم ایران برای پیوستن به اعتراضات سراسری». persianepochtimes.com. ۱۴۰۴-۱۰-۰۹\۲۰:۳۷:۳۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  204. ↑ «Son of Iran's last shah appeals for more pressure to help protesters» (به انگلیسی آمریکا). Reuters. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  205. ↑ «شاهزاده رضا پهلوی: رهبران جمهوری اسلامی مانند جنایتکاران نازی در دادگاه ملت محاکمه می‌شوند». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  206. ↑ «ادامه اعتراض هنرمندان به کشتار معترضان در ایران». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  207. ↑ Samsel، Stephanie (۲۰۲۶-۰۱-۰۹). «Keane warns Iranian regime to take Trump 'dead serious' on protest killing threat amid ongoing demonstrations». Fox News (به انگلیسی آمریکا). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  208. ↑ «ترامپ: اگر جمهوری اسلامی به معترضان شلیک کند، آمریکا برای نجات آن‌ها می‌آید». www.iranintl.com. ۲۰۲۶-۰۱-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  209. ↑ «ترامپ می‌خواهد شرایط را برای "تغییر رژیم" در ایران فراهم کند». dw.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  210. ↑ Salem, Mostafa (2025-12-30). "Iran's ailing supreme leader resorts to his only playbook as crises mount and protests erupt | CNN" (in English). CNN. Retrieved 2026-07-31.
  211. ↑ نتانیاهو: آینده درخشان مردم ایران توسط ملاها دزدیده شده است, 2025-12-31, retrieved 2026-07-31
  212. ↑ فردا، رادیو (۲۰۲۶-۰۱-۱۳). «صدر اعظم آلمان: فکر می‌کنم شاهد روزهای پایانی رژیم ایران هستیم». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  213. ↑ Azizi, Arash (2026-02-06). "What Iran's Dead Loved and Fought For". The Atlantic (in English). Retrieved 2026-07-31.
  214. ↑ انواری، امیرهادی (۲۰۲۶-۰۱-۰۸). «شعارها در خیزش ملی ایرانیان؛ مردم چه می‌خواهند؟». www.iranintl.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۶-۰۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  215. ↑ انواری، امیرهادی (۲۰۲۶-۰۱-۰۸). «شعارها در خیزش ملی ایرانیان؛ مردم چه می‌خواهند؟». www.iranintl.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۸-۰۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  216. ↑ «Protests spread across Iran for third day after currency hits record low». www.bbc.com (به انگلیسی بریتانیا). ۲۰۲۵-۱۲-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۲۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  217. ↑ "Protests erupt in Iran over currency's plunge to record low". AP News (in English). 2025-12-29. Retrieved 2026-07-31.
  218. ↑ «زمینه‌های زیستی و اجتماعی مؤثر بر اعتراضات خیابانی دی ماه 1404». خبرآنلاین. ۲۰۲۶-۰۲-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  219. ↑ Machine-Chian, Mohamad (2025-12-30). "The bazaar finally breaks with the Islamic Republic". www.iranintl.com (in English). Retrieved 2026-07-31.
  220. 1 2 Brodsky، Saeid Golkar, Jason M. (۲۰۲۶-۰۸-۰۴). «What's New About This Wave of Protests in Iran». Foreign Policy (به انگلیسی آمریکا). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده)
  221. ↑ Milani، Abbas (۲۰۲۶-۰۱-۰۸). «Iran is on the edge of revolution» (به انگلیسی آمریکا). New Statesman. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  222. ↑ Mojtahedi, Negar (2026-01-02). "Iran protests expose a system sliding toward collapse, experts say". www.iranintl.com (in English). Retrieved 2026-07-31.
  223. ↑ Pager، Tyler؛ Barnes، Julian E.؛ Schmitt، Eric (۲۰۲۶-۰۱-۲۶). «Trump Briefed on Intelligence Saying Iran's Government Is Weaker» (به انگلیسی آمریکا). The New York Times. شاپا ۰۳۶۲-۴۳۳۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۷-۳۱.{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  224. ↑ Watkins, Thomas. "Trump officials court wealthy Iranian exiles for transition plan if Khamenei's regime is toppled". The National (in English). Retrieved 2026-07-31.

پیوند به بیرون

مدارک و بایگانی ویدیویی و تصویری هشدار! این عکس‌ها مدارکی از جانباختگان و زخمی‌ها را نشان می‌دهد، با احتیاط وارد شوید

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ خیزش ۱۴۰۴ ایران موجود است.

پانویس

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.