شاخص بالابرده
شاخص بالابرده (انگلیسی: Lifted index؛ با سرواژه LI) یا شاخص بالابری تفاوت دمای میان محیط Te(p) و یک بستهٔ هوا که به‌شکل بی‌دررو تا ارتفاع فشاری معینی در تروپوسفر (پایین‌ترین لایهٔ جو زمین که بیشتر پدیده‌های وضع هوا در آن رخ می‌دهد) بالا برده شده Tp(p) است؛ این ارتفاع فشاری معمولاً ۵۰۰ هکتوپاسکال (میلی‌بار) در نظر گرفته می‌شود. دما بر حسب سلسیوس اندازه‌گیری می‌شود. هنگامی که مقدار شاخص مثبت باشد، جو (در آن ارتفاع) پایدار است و هنگامی که مقدار آن منفی باشد، جو ناپایدار است.[۱]
اندازه‌گیری
شاخص بالابرده را می‌توان با الگوریتم‌های رایانه‌ای محاسبه کرد، اما می‌توان آن را به‌صورت گرافیکی نیز به دست آورد. برای این کار، معمولاً بسته از بخشی از لایه مرزی سیاره‌ای (PBL) که زیر وارونگی صبحگاهی قرار دارد بالا برده می‌شود. رطوبت نسبی هوا در این‌جا باید حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد باشد؛ این هوا سپس در امتداد بی‌دررو خشک بالا برده می‌شود تا به تراز میعان بالابری (LCL) برسد، که همان محل تلاقی این منحنی با نسبت ترکیب میانگین در لایهٔ مرزی است. پس از یافتن LCL، بسته در امتداد بی‌دررو مرطوب تا ۵۰۰ میلی‌بار بالا برده می‌شود. در این نقطه است که مقدار LI = Te(p) − Tp(p) به دست می‌آید.
شاخص بالابرده معمولاً به این صورت درجه‌بندی می‌شود:
- LI برابر یا بزرگ‌تر از ۶: شرایط بسیار پایدار
- LI میان ۱ و ۶: شرایط پایدار، احتمال توفان تندری کم
- LI میان ۰ و ۲−: شرایط اندکی ناپایدار، احتمال توفان تندری همراه با یک عامل بالابری (مانند جبههٔ سرد، گرمایش روزانه و…)
- LI میان ۲− و ۶−: شرایط ناپایدار، احتمال توفان تندری زیاد، احتمال برخی طوفان‌های شدید همراه با عامل بالابری
- LI کمتر از ۶−: شرایط بسیار ناپایدار، احتمال توفان تندری شدید همراه با عامل بالابری
شاخص بالابرده را می‌توان در پیش‌بینی توفان تندری به کار برد، اما بیشتر پیش‌بینی‌گران انرژی پتانسیل دسترس‌پذیر همرفتی (CAPE) را معیار برتری برای سنجش ناپایداری می‌دانند و بسیاری از هواشناسان آن را برای پیش‌بینی همرفت ترجیح می‌دهند.[۲] با این حال، محاسبهٔ شاخص بالابرده بدون استفاده از رایانه ساده‌تر و سریع‌تر است، زیرا محاسبهٔ انرژی پتانسیل دسترس‌پذیر همرفتی نیازمند انتگرال‌گیری از یک تراز تا تراز دیگر است.
جستارهای وابسته
منابع
- ↑
- Doswell, III, Charles A.; D.M. Schultz (2006). "On the Use of Indices and Parameters in Forecasting Severe Storms". Electronic Journal of Severe Storms Meteorology. 1 (3): 1–22. doi:10.55599/ejssm.v1i3.4.
- ↑ Blanchard, David O. (1998-09-01). "Assessing the Vertical Distribution of Convective Available Potential Energy". Weather and Forecasting (in English). 13 (3): 870–877. Bibcode:1998WtFor..13..870B. doi:10.1175/1520-0434(1998)013<0870:ATVDOC>2.0.CO;2. ISSN 0882-8156. S2CID 124375544.
- ترمودینامیک جوی
- هوای شدید و همرفت