لهجه غزنیچی
| لهجه هزارگی غزنی | |
|---|---|
| غزنیچی | |
 | |
| زبان بومی در | افغانستان |
| منطقه | هزارستان، به‌ویژه ولایت غزنی |
| قومیت | هزاره‌ها |
شمار گویشوران | میلیون‌ها نفر (دقیق نامشخص) (بدون تاریخ) |
هندواروپایی
| |
| الفبای فارسی[۱][۲] | |
| کدهای زبان | |
| ایزو ۳–۶۳۹ | haz |
| گلاتولوگ | haza1239[۳] |
لهجه هزارگی غزنی (هزارگی: غزنیچی) یکی از گونه‌های گویش هزارگی زبانی فارسی دری در افغانستان است که در مناطق جنوبی هزارستان، به‌ویژه در ولایت غزنی، توسط مردم هزاره گویش می‌شود. این لهجه دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی در حوزه‌های آواشناسی، صرف، نحو و واژگان است که آن را از سایر گونه‌های فارسی متمایز می‌سازد.
تقسیم‌بندی لهجه‌های هزارگی
بر اساس پژوهش‌های دکتر حفیظ‌الله شریعتی، گویش هزارگی به سه منطقه اصلی تقسیم می‌شود:
- دی‌زنگی و دی‌کُندی: شامل مناطق مرکزی، غربی و شمالی
- غزنیچی: شامل مناطق جنوبی و جنوب‌غربی
- بهسودی: شامل دره ترکمو و مناطق شرقی هزارستان
لهجه غزنیچی، که در مناطق جنوبی هزارستان رایج است، ویژگی‌های خاص خود را دارد و تفاوت‌های اندکی با دیگر لهجه‌های هزارگی دارد.
ویژگی‌های آوایی و واژگانی
لهجه هزارگی غزنی دارای ویژگی‌های آوایی خاصی است که آن را از سایر گونه‌های فارسی متمایز می‌سازد. برای مثال، کلمات در این لهجه ممکن است تلفظ‌های متفاوتی داشته باشند:
- نیست: نیست، نیسته، نییَسته، نییه.
- چشم: چشم، چیشیم، چیم.
- بگیر: بگیر، بیگر، مه، بگی.
این تنوع در تلفظ‌ها نشان‌دهنده پویایی و غنای این لهجه است.
منابع و پژوهش‌های مرتبط
در زمینه لهجه هزارگی غزنی، پژوهش‌های متعددی انجام شده است. از جمله می‌توان به کتاب «فرهنگ موضوعی گویش هزارگی» نوشته دکتر حفیظ شریعتی اشاره کرد که در آن به بررسی واژگان و ویژگی‌های دستوری این لهجه پرداخته شده است.[۴]
همچنین، کتاب «لهجه واژه‌های غزنی» اثر استاد عبدالصمد صمیمی نیز به بررسی واژگان اصیل و ویژگی‌های خاص لهجه غزنی می‌پردازد.[۵]
پانویس
- ↑ https://www.omniglot.com/writing/hazaragi.htm
- ↑ https://glottolog.org/resource/reference/id/58210
- ↑ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "لهجه هزارگی غزنی". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
- ↑ "thematic dictionary of Hazara dialect dialect of ghazni" (in English). Retrieved 14 مارس 2025.
- ↑ "کتاب لهجه واژه‌های غزنی، اثر استاد عبدالصمد صمیمی رونمایی شد" (in dr). Retrieved 2025-08-19.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
پیوند به بیرون
- افیموف، والنتین الکساندرویچ (۱۳۴۴). زبان افغانستانی هزاره: گویش یکاولنگی. مسکو.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - اسمیت، هاروی هنری. کتاب دستی منطقه‌شناختی برای افغانستان. واشینگتن دی. سی: دانشگاه آمریکایی.
- الفنستون، مونتستارت (۱۳۵۱). کاروئ، اولاف (ویراستار). پادشاهی کابل. لندن و نیویورک: انتشارات دانشگاه آکسفورد.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - پیسویچ، اِ (۱۳۶۴). منشأ سیستم جدید آوایی خاورمیانه. کراکو.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - پولادی، حسن (۱۳۸۷). هزاره‌ها؛ تاریخ، فرهنگ، سیاست و اقتصاد. تهران: نشر عرفان. شابک ۹۷۸--۹۶۴-۰۶-۰۵۲۷-۱.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - خاوری، محمد جواد (۱۳۸۰). امثال و حِکم مردم هزاره. مشهد: نشر عرفان.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - دلجو، عباس. تاریخ باستانی هزاره‌ها. کابل: مؤسسهٔ انتشارات مقصوی. شابک ۹۷۸-۹۹۳۶-۶۲۴-۰۰-۹.
- عمادی، حفیظ‌الله (۱۳۸۴). فرهنگ و رسم و رواج‌های افغانستان. شابک ۹۷۸-۰-۳۱۳-۳۳۰۸۹-۶.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - کیفیر، اِم. «هزاره و گویش هزارگی». ایرانیکا (ویراست برخط). دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۰۳.
{{cite encyclopedia}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - محمدی، شوکت علی (۱۳۹۲). دُر اوستایی در صدف لهجهٔ هزارگی. صبح امید کابل.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - نبی‌زاده، محمد عوض (۱۳۶۵). لهجه‌ای مروج مردم هزاره: دایزنگی، بهسود و جاغوری. کابل: مطبعه دولتی.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - نسرین، ابوبکر گروس (۲۰۰۰). قدم‌های آشتی و مسئولیت ما افغان‌ها.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ویست، باربارا (۱۳۸۸). دانشنامه مردم آسیا و اقیانوسیه. اِنفو بیز. شابک ۱۴۳۸۱۱۹۱۳۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
| شهرهای مهم خراسان |     | |
|---|---|---|
| رَبع‌های خراسان | ||
| پیشینه |
| |
| در تقسیمات سیاسی معاصر | ||
| زبان | ||
| هنر | ||
| مردمان خراسان برپایهٔ زبان | ||
درگاه خراسان | ||
 |
بخشی از مجموعه مباحث دربارهٔ |
|---|
| زبان‌های رسمی | |
|---|---|
| زبان‌های محلی (زبان‌های سوم رسمی) | |
| زبان‌های اقلیت | |
| زبان‌های اشاره | |
| زبان‌های رسمی | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| زبان‌های ایالتی | |||||||||||||||
| زبان‌های اقلیت (برپایهٔ تقسیمات کشوری پاکستان) |
| ||||||||||||||
| جستارهای مرتبط |
| ||||||||||||||
- گویش هزارگی
- گویشهای زبان فارسی
- گویشهای فارسی افغانستان
- لهجه‌های زبان فارسی