آبیناواگوپتا

ابهیناواگوپتا
متولدشانکارا
حدود ۹۵۰ دوران مشترک
دره کشمیر
درگذشتحدود ۱۰۱۶ دوران مشترک
مانگام، کشمیر
تأثیرگرفتگان
  • شامبوناتها، لاکشماناگوپتا، بهوتی‌راجا

ابهیناواگوپتا (دیواناگری: अभिनवगुप्त؛ حدود ۹۵۰ – ۱۰۱۶ دوران مشترک[۱][۲]: 27 ) فیلسوف، عارف و نظریه‌پرداز زیبایی‌شناسی اهل دره کشمیر در سنت فلسفه هندی بود.[۳] او همچنین به عنوان موسیقی‌دان، شاعر، متخصص تئاتر هند، شارح متون، متکلم و منطق‌دان شناخته می‌شد[۴][۵]؛ شخصیتی همه‌چیزدان که تأثیرات گسترده‌ای بر فرهنگ در هند بر جای گذاشت.[۶][۷]

ابهیناواگوپتا در خانواده‌ای از برهمن‌های کانیاکوبجا زاده شد که از تبار پژوهشگران و اهل سلوک بودند و نیاکانشان به دعوت پادشاه کشمیر، لالیتادیتیا موکتاپیدا، از قنوج به این منطقه مهاجرت کرده بودند.[۸][۹][۱۰] او مکاتب فلسفی و هنری گوناگون عصر خویش را نزد بیش از پانزده استاد و گورو فراگرفت.[۲]: 35  وی در طول زندگی خود بیش از ۳۵ رساله و کتاب نگاشت که مشهورترین آنها تانترالوکا است؛ اثری دانشنامه‌ای درباره جنبه‌های نظری و عملی سنت‌های کائولا و تریکا (که امروزه با نام شیواپرستی کشمیر شناخته می‌شود). یکی دیگر از آثار مهم او در زمینه فلسفه هنر و زیبایی‌شناسی، شرح موسوم به ابهیناوابهارهاتی بر رساله ناتیا شسترا از بهاراتا مونی است.[۱۱]

زندگی

«ابهیناواگوپتا» نام شناسنامه‌ای او نبود، بلکه عنوانی بود که استادش به معنای «شایستگی و اقتدار» به وی داد.[۲]: 20 [۱۲] جایاراتا (۱۱۵۰–۱۲۰۰ میلادی)[۲]: 92  — که مهم‌ترین شارح نوشته‌های اوست — سه معنای دیگر را نیز برای این نام ذکر می‌کند: «همواره هشیار»، «حاضر در همه‌جا» و «محفوظ از ستایش‌ها».[۱۳]: 4  رانیرو گنولی، زبان‌شناس و پژوهشگر زبان سانسکریت که نخستین برگردان تانترالوکا به یک زبان اروپایی را انجام داد، یادآور می‌شود که «ابهیناوا» معنای «نو» نیز می‌دهد[۱۴] و این نام به پویایی تجربه عرفانی او بازمی‌گردد.

به نوشته جایاراتا، در باور پیروان این سنت، ابهیناواگوپتا دارنده هر شش ویژگی لازم برای دریافت بالاترین مرتبه از شاکتیپات، طبق متون مقدس (شری‌پورواشاسترا)، بوده است:[۱۵] باور راسخ به مبدأ هستی، تسلط بر کاربرد مانتراها، تسلط بر اصول عینی جهان (۳۶ تاتوا)، به فرجام رساندن کارها، ذوق شعری و تسلط بر شاخه‌های گوناگون معرفت.[۲]: 21 

نوشته‌های ابهیناواگوپتا میان ارکان سه‌گانه مکتب کشمیری (تریکا)، شامل اراده (ایچا)، شناخت (جنانا) و کنش (کریا) پیوند برقرار می‌کند؛ آثار او سروده‌های نیایشی، متون آموزشی و فلسفی[۲]: 20  و رساله‌هایی در شرح اعمال آیینی و تمرین‌های یوگایی را در بر می‌گیرد.[۱۶]

او از نظر تاریخی به عنوان تدوین‌کننده و سامان‌بخش تفکر فلسفی این مکتب شناخته می‌شود؛ چرا که آموزه‌های موجود پیش از خود را بازبینی و مدون ساخت و آنها را در قالب دستگاهی منسجم ارائه داد.[۱۷]

پژوهشگران معاصر از ابهیناواگوپتا به عنوان پژوهشگری جریان‌ساز، نماینده دوره اوج شیواپرستی کشمیر[۱۸] و صاحب‌نظر در تجربه یوگایی یاد کرده‌اند.[۲]: 20 

خاستگاه، خانواده و پیروان

تولد

ابهیناواگوپتا در معرفی تبار خویش اصطلاح «یوگینی‌بهو» (زاده‌شده از یک یوگینی) را به کار برده است.[۲]: 20 [۱۹] در سنت شیواپرستی کشمیر و به ویژه در شاخه کائولا معتقد بودند کودکی که از والدینی تثبیت‌شده در ذات قدسی بهایراوا زاده شود،[۲۰] دارای ویژگی‌های فکری و معنوی ویژه‌ای است و چنین فردی حامل سنت و معرفت این آیین دانسته می‌شد.[۱۳]

والدین

ابهیناواگوپتا در کشمیر و در خانواده‌ای از مهاجران برهمن کانیاکوبجا که از ناحیه قنوج آمده بودند متولد شد.[۲۱][۲۲] مادرش، ویمالا (ویمالاکالا)، در دو سالگی او درگذشت.[۲۳][۲]: 31  مرگ زودهنگام مادر تأثیر عمیقی بر روند رشد فردی او داشت و موجب روی آوردن بیشتر او به مباحث دینی شد.[۱۵]

پدرش، ناراسیمهاگوپتا، پس از درگذشت همسر، زندگی زاهدانه‌ای در پیش گرفت و سه فرزندش را پرورش داد. او اهل ادب و از معتقدان به شیوا بود.[۲۳] ابهیناواگوپتا در آثارش ذکر می‌کند که نخستین آموزه‌های مربوط به دستور زبان، منطق و ادبیات سانسکریت را نزد پدرش آموخته است.[۲]: 30 

بستگان و شاگردان

ابهیناواگوپتا یک برادر و یک خواهر داشت. برادرش، مانوراتها، پیرو آیین شیوا بود.[۲]: 22  خواهرش، آمبا، در اواخر عمر پس از مرگ همسرش به نیایش و اعمال مذهبی پرداخت.

کارنا، پسرعموی او، از جوانی با مبانی شیواپرستی آشنا بود. همسر او احتمالاً آمبا، خواهر بزرگ‌تر ابهیناواگوپتا بود.[۲]: 24  فرزند آنان، یوگشواری‌داتا، در حوزه تمرین‌های یوگا فعالیت داشت.[۲]: 23 

ابهیناواگوپتا از شاگردش، رامادوا، به عنوان فردی متعهد به بررسی متون و خدمت به استاد یاد می‌کند.[۲]: 24  یکی دیگر از بستگان او کشما نام داشت که احتمالاً همان کشماراجا، شاگرد نامدار اوست. ماندرا، دوست کارنا، از میزبانان آنان در اقامتگاه حومه شهر بود.[۲]: 25  همچنین از واتاسیکا، عمه ماندرا، به سبب رسیدگی و پشتیبانی از ابهیناواگوپتا در دوران نگارش آثارش نام برده شده است.[۲]: 26 

نیاکان

طبق گزارش خود ابهیناواگوپتا، کهن‌ترین نیای شناخته‌شده خاندان او آتریگوپتا نام داشت که در آنتارود در قنوج واقع در مادهیادشا (سرزمین میانه) می‌زیست و در حدود سال ۷۴۰ میلادی بنا به درخواست شاه لالیتادیتیا به کشمیر مهاجرت کرد.[۲]: 28 [۱۳]: 3 [۲۴]

استادان

ابهیناواگوپتا نزد استادان متعددی از حوزه‌های فلسفی و عرفانی گوناگون آموزش دید.[۲]: 33  او تعالیم ویشنوپرستی، بودیسم، مکتب شایوا سیدهانتا و سنت‌های گوناگون تریکا را بررسی کرد.

وی از میان معلمان خود به نام چهار تن به طور ویژه اشاره می‌کند: واماناتها که شیواپرستی ثنوی را به او آموخت[۲]: 54  و بهوتی‌راجا در مکتب ثنوی/غیرثنوی.[۲]: 34 

لاکشماناگوپتا، از شاگردان اوتپالادوا، مکاتب غیرثنوی از جمله کراما، تریکا و پراتیابهیجنا را به او آموزش داد.[۲]: 54  استاد دیگر او، شامبوناتها، سنت کائولا را به وی آموخت.

ابهیناواگوپتا از شامبوناتها به عنوان تأثیرگذارترین آموزگار خود نام می‌برد و او را سرچشمه فهم خود از آموزه‌های تریکا می‌داند.[۱۳]: 7  ورود رسمی او به آیین کائولا از طریق همسر شامبوناتها صورت گرفت. نگارش کتاب تانترالوکا نیز به توصیه شامبوناتها انجام شد و این استاد نقشی عمده در جهت‌دهی ساختار این اثر داشت.[۲۵][۲]: 44–54 

ابهیناواگوپتا نام دوازده استاد دیگر را نیز بدون شرح جزئیات در نوشته‌هایش آورده است.[۲]: 35, 54  او مجموعه‌ای گسترده از متون گذشته را مطالعه کرد و در اثر جامع خود کوشید تا تفاوت‌های میان دیدگاه‌های گوناگون را با تلفیق آنها در چارچوبی واحد تبیین کند.

شیوه زندگی

ابهیناواگوپتا در تمام دوران زندگی خود مجرد ماند[۲]: 32  و بر پایه اصول سنتی که شرح می‌داد، انضباط شخصی را حفظ کرد. او نیروی فردی خود را صرف درک سازوکار ساختار معنوی و پیوند میان پوروشا و شاکتی کرد. این پیوند در سنت او امری غیرمادی و جهان‌شمول تلقی می‌شد.

ابهیناواگوپتا دست‌کم تا حدود ۳۵ سالگی به آموزش و پژوهش پیوسته در مناطق مختلف کشمیر پرداخت.[۲۴][۱۳]: 6  او در خانه خود که به عنوان مکانی آموزشی (آشرام) عمل می‌کرد در کنار خانواده و شاگردانش اقامت داشت[۲۶] و زندگی خود را نه در هیئت یک راهب دوره‌گرد، بلکه به عنوان نویسنده و مدرس گذراند.[۱۳]: 7 

در نقاشی‌های دوره‌های تاریخی، ابهیناواگوپتا در حالت نشسته (ویراسانا) در میان شاگردان نشان داده شده است که حین نواختن وینا، ابیات منظومه‌ای را بیان می‌کند. بر اساس روایات محلی درباره پایان زندگی او (میان سال‌های ۱۰۱۵ تا ۱۰۲۵ میلادی)، وی به همراه گروهی از شاگردانش ضمن قرائت منظومه «بهایراوا-ستاوا» وارد غاری در منطقه بیروه شد و پس از آن گزارشی از مشاهده مجدد آنها ثبت نشده است.[۲۷]

آثار

آثار به جای مانده از ابهیناواگوپتا حوزه‌های راهنماهای آیینی، سرودها، رساله‌های فلسفی و مطالعات زیبایی‌شناسی را در بر می‌گیرد.[۱۱]

آثار مذهبی و فلسفی

تانترالوکا

کتاب تانترالوکا («روشنگری تانترا») جامع‌ترین اثر او در توضیح نظام معرفتی تریکا است.[۲]: 20  فصل بیست‌ونهم این رساله که به اعمال آیینی کائولا اختصاص دارد، به همراه شرح جایاراتا به زبان انگلیسی ترجمه شده است.[۱۳]: 4  پژوهشی ساختاری درباره این اثر توسط نوجیوان راستوگی به نگارش درآمده است.[۲] همچنین ترجمه کامل این کتاب به زبان انگلیسی توسط مارک دیچکوفسکی در سال ۲۰۲۳ میلادی منتشر شد. سوامی لکشمَن جو، از صاحب‌نظران سنت شفاهی شیواپرستی کشمیر، خلاصه‌ای از فصل‌های فلسفی این کتاب را در اثر خود گردآوری کرده است.[۲۸]

از دیگر متون او، شرحی بر پاراتریشیکا با نام پاراتریشیکاوینوارانا است که به بررسی ساختار صوتی، زبان‌شناختی و سامانه‌های ترتیبی ماتریکا و مالینی می‌پردازد. این کتاب توسط جایداوا سینگ مورد تحقیق و ترجمه قرار گرفته است.[۲۹]


پانویس

  1. ↑ Triadic Heart of Shiva, Paul E. Muller-Ortega, page 12
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 Rastogi, Navjivan (1987). Introduction to the Tantraloka: A Study in Structure. Delhi: Motilal Banarsidass. ISBN 9788120801806.
  3. ↑ "Abhinavagupta – the Philosopher". Archived from the original on 20 July 2017. Retrieved 30 May 2012.
  4. ↑ Re-accessing Abhinavagupta, Navjivan Rastogi, page 4
  5. ↑ Key to the Vedas, Nathalia Mikhailova, page 169
  6. ↑ The Pratyabhijñā Philosophy, Ganesh Vasudeo Tagare, page 12
  7. ↑ Companion to Tantra, S.C. Banerji, page 89
  8. ↑ Proceedings and Transactions of the ... All-India Oriental Conference (in English). Bihar and Orissa Research Society. 1964. p. 48.
  9. ↑ Journal asiatique, Volumes 244-245. Société asiatique. 1956. p. 238.
  10. ↑ D.D. Kosambi (1974). Indian Society Historical Probings, in, Memory of D. D. Kosambi. People's Publishing House. p. 185.
  11. 1 2 Luce dei Tantra, Tantrāloka, Abhinavagupta, Raniero Gnoli, page LXXVII
  12. ↑ The Krama Tantricism of Kashmir; Navjivan Rastogi, page 157
  13. 1 2 3 4 5 6 7 John R. Dupuche. The Kula Ritual as Elaborated in Chapter 29 of the Tantrāloka of Abhinavagupta.
  14. ↑ Luce dei Tantra, Tantrāloka, Abhinavagupta, Raniero Gnoli, 1999, page 3
  15. 1 2 Abhinavagupta, Ganesh Tryambak Deshpande, page 19
  16. ↑ Re-accessing Abhinavagupta, Navjivan Rastogi, page 8
  17. ↑ Re-accessing Abhinavagupta, Navjivan Rastogi, page 10
  18. ↑ Īśvara Pratyabhijñā Kārikā of Utpaladeva, Verses on the Recognition of the Lord; B. N. Pandit, page XXXIII
  19. ↑ Luce dei Tantra, Tantrāloka, Abhinavagupta, Raniero Gnoli, page 3
  20. ↑ Re-accessing Abhinavagupta, Navjivan Rastogi, page 2
  21. ↑ Proceedings and Transactions of the ... All-India Oriental Conference (in English). Bihar and Orissa Research Society. 1964. p. 48.
  22. ↑ Andrew O. Fort; Patricia Y. Mumme (1 January 1996). Living Liberation in Hindu Thought. SUNY Press. p. 188. ISBN 9780791427057.
  23. 1 2 Luce dei Tantra, Tantrāloka, Abhinavagupta, Raniero Gnoli, page 4
  24. 1 2 Triadic Mysticism, Paul E. Murphy, page 12
  25. ↑ The Triadic Heart of Śiva, Kaula Tantricism of Abhinavagupta in the Non-Dual Shaivism of Kashmir; Paul Eduardo Muller-Ortega, page 1
  26. ↑ Īśvara Pratyabhijñā Kārikā of Utpaladeva, Verses on the Recognition of the Lord; B. N. Pandit, page XXXIV
  27. ↑ Triadic Mysticism, Paul E. Murphy, page 13
  28. ↑ Kashmir Shaivism – The Secret Supreme, ed, John Hughes, SUNY press, 1985.
  29. ↑ Para-trisika-Vivarana, Jaideva Singh

منابع

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.