ساداشیوا

ساداشیوا
پره برهمن، هستی برین نخستین - حقیقت نهایی خدای فیض، محو، آفرینش، حفظ، نابودی، زمان
ساداشیوا از بنگال غربی. سدهٔ یازدهم میلادی
وابستگی	پارامشواره، شیوا، رودرا، ماهاکالا، پاشوپاتی، باتارا گورو
اقامتگاه	تاتوا ساداکیا، کوه کایلاش
مانترا	مانترای پانچاکشاری
سلاح	تریشولا (سه‌شاخه)
نمادها	موکالینگا
همسر	آدی پاراشاکتی (بر اساس شیواپرستی)

ساداشیوا (سانسکریت:सदाशिव، Sadāśiva) در سنت شیوا سیدهانتا از هندوئیسم، وجود متعال است. ساداشیوا مطلقِ همه‌توان، لطیف و نورانی و والاترین تجلی شیوا است. باور بر این است که ساداشیوا انوگراها و ویلایا، یعنی فیض و استتار پاشا، را اعطا می‌کند که چهارمین و پنجمین مورد از پانچاکریتیا، یا «پنج عمل مقدس» شیوا، هستند. ساداشیوا معمولاً با پنج چهره و ده دست به تصویر کشیده می‌شود و یکی از ۲۵ صورت شیوا به‌شمار می‌رود. آگاماهای شیوا نتیجه می‌گیرند که لینگام، به‌ویژه موکالینگامm، شکل دیگری از ساداشیوا است.

بازنمایی

مفهوم و صورت ساداشیوا نخستین‌بار در جنوب هند پدیدار شد، اگرچه بسیاری از پیکره‌های باستانی ساداشیوا از مناطق مختلف هند و جنوب‌شرق آسیا به دست آمده‌اند. باور بر این است که آیین ساداشیوا در منطقهٔ بنگال در دورهٔ دودمان سِنا که خاستگاه خود را در جنوب هند می‌دانستند، رواج گسترده‌ای داشته است. ساداشیوا معمولاً به شکل یک موکالینگا، با تعداد چهره‌هایی از یک تا پنج، بازنمایی می‌شود. نخستین پیکرهٔ ساداشیوا به شکل لینگامی پنج‌چهره در بیهیتا، در نزدیکی پریاگراج، یافت شده و تاریخ آن به سدهٔ ۲ میلادی بازمی‌گردد. پنج چهرهٔ او، ایشانا، تات‌پوروشا، وامادِوا، آگهورا، و سادیاجاتا، با نام پانچابرهمه‌ها (پنج آفریننده) شناخته می‌شوند و تجلی‌هایی هستند که از نیشکالا (بی‌شکل) پاراشیوا به سوی چهار جهت و بالا گسیل می‌شوند. آگاما کامیکا، نخستین آگاما از میان ۲۸ آگامای شیوا، ساداشیوا را با پنج چهره و ده بازو توصیف می‌کند. پنج دست راست او تریشولا (سه‌شاخه)، تبر، کاتوانگا، وَجرا را در دست دارند و ابهیامودرا را نشان می‌دهند، در حالی که پنج دست چپ او مار، میوهٔ ماتولونگا، نیلوتپالا، دامارو، تسبیح رودراکشه را در دست دارند و وارادامودرا را نشان می‌دهند. همسر ساداشیوا ایزدبانو ماهاگایاتری، شکلی از پارواتی است که در متون آگامایی اغلب با نام مانونمانی شناخته می‌شود. او گاهی با دو بازو و نشسته بر دامان ساداشیوا به تصویر کشیده می‌شود.

• 
  ساداشیوا ایستاده میان برهما و ویشنو. پیکره‌ای متعلق به سدهٔ دهم میلادی در وات فو، لائوس
• 
  مورتیِ ساداشیوا، موزهٔ ملی بانکوک
• 
  نگاره‌ای از ساداشیوا، جنوب هند

پانچابرهمه

بر اساس متون شیواپرستی، هستی برین، پاراشیوام، به‌صورت پنج‌تایی‌ها تجلی می‌یابد، نه به‌صورت تثلیث فرقه‌های دیگر هندو، یعنی برهما، ویشنو و شیوا. پنج فعل او که «پانچاکریتیا» ها (پنج عمل مقدس) نامیده می‌شوند، به پانچامورتی، پنج جنبه او، یعنی برهما، ویشنو، رودرا، ماهشواره و ساداشیوا (ماهشواره و ساداشیوا اشکالی از شیوا هستند، رودرا نیز شیوا نامیده می‌شود) نسبت داده می‌شوند. آفرینش، حفظ، نابودی، محو و فیض به‌ترتیب توسط این پنج تجلی انجام می‌شوند. پنج چهره پاراشیوا که این پنج جنبه را صادر می‌کنند، «پانچابرهمَس» نامیده می‌شوند؛ یعنی پنج آفریننده یا پنج حقیقت. پانچامورتی‌های شیواپرستی در شاکتی‌پرستی جذب شده و «پانچاپرِتا» (پنج بدن) نامیده می‌شوند.

پنج چهره

پنج چهره ساداشیوا گاهی با ماهادوا، پارواتی، ناندی، بهایراوا و خود ساداشیوا یکی دانسته می‌شوند. ده بازوی ساداشیوا نمایانگر ده جهت هستند. گونه دیگری از ساداشیوا بعدها به شکل دیگری از شیوا به نام ماهاساداشیوا تکامل یافت که در آن شیوا با بیست‌وپنج سر و پنجاه بازو به تصویر کشیده می‌شود. روایت‌های مربوط به ساداشیوا از کامیکا آگامام و پورانای ویشنودارموتارا گردآوری شده‌اند.

منابع

• Hāṇḍā, Omacanda (1992). Śiva in art: a study of Śaiva iconography and miniatures. Indus Pub. House.
• Mazumdar, Bijay Chandra (2008). The History of the Bengali Language. Read Books. ISBN 978-1-4437-6750-7.
• Rao, C. V. Ramachandra (1988). Siva-Mahesa (Sadasiva) Murti of Bhairavakona: an iconographical study. Manasa Publications.
• Sharma, B.N. (1976). Iconography of Sadasiva. Abhinav Publications. ISBN 978-8170170372.
• Sivacharya, S.P. Sabharathanam (2012). "Kamika Agama Uttara Pada". Hmalayan Academy. Archived from the original on 16 June 2019. Retrieved 28 September 2017.
• Srinivasan, Dorin (1997). Many Heads, Arms, and Eyes: Origin, Meaning, and Form of Multiplicity in Indian Art. Brill. ISBN 978-9004107588.
• Stutley, Margaret (2006). Hindu Deities: A Mythological Dictionary with Illustrations. Munshiram Manoharlal Publishers. ISBN 978-8121511643.