ادبیات مکاشفه‌ای

تصویر چوب‌کاری دانیال در خواب در حالی که چهار جانور او را می‌نگرند.
کتاب دانیال یکی از نخستین نمونه‌های ادبیات مکاشفه‌ای در سنت‌های ابراهیمی است.

ادبیات مکاشفه‌ای، (به انگلیسی: Apocalyptic literature) یا ادبیات آخرالزمانی یک گونه ادبی از نوشته‌های نبوی است که در فرهنگ یهودیت پس از یهودیان دور از وطن پدید آمد و در میان هزاره‌گرایان مسیحیت اولیه رواج داشت. آخرالزمان (مسیحیت) (یونانی باستان: ἀποκάλυψις، ت. «apokálupsis») واژه‌ای یونانی باستان است به معنای «مکاشفه (مذهب)»، «آشکار شدن یا گشوده شدن چیزهایی که پیش از این شناخته نبودند و جز از طریق این آشکارسازی شناخته نمی‌شدند».[۱]

به عنوان یک گونه ادبی، ادبیات مکاشفه‌ای رؤیاهای نویسندگان دربارهٔ فرجام‌شناسی را آن‌گونه که فرشته یا فرستاده‌ای آسمانی آشکار کرده توصیف می‌کند.[۲] ادبیات مکاشفه‌ای یهودیت و مسیحیت دوره‌ای چشمگیر را در بر می‌گیرد، از سده‌های پس از اسارت بابلی تا پایان قرون وسطی.[۳]

خاستگاه‌ها

عناصر مکاشفه‌ای را می‌توان در کتاب‌های نبوی کتاب یوئیل و کتاب زکریا یافت، در حالی که فصل‌های ۲۴–۲۷ و ۳۳ کتاب اشعیا مکاشفه‌هایی کاملاً پرورش‌یافته ارائه می‌دهند. نیمه دوم کتاب دانیال (فصل‌های ۷–۱۲) نمونه‌ای کامل و کلاسیک از این گونه ادبی است.[۳]

نبوت‌های تحقق‌نیافته

تحقق‌نیافتن نبوت‌ها به رواج روش‌های مکاشفه‌ای در مقایسه با تحقق‌نیافتن ظهور پادشاهی مسیحایی کمک کرد. بدین ترتیب، هرچند ارمیا وعده داده بود که پس از هفتاد سال اسرائیلیان به سرزمین خود بازخواهند گشت[۴] و آنگاه از برکات پادشاهی مسیحایی زیر فرمانروایی پادشاه مسیحایی بهره‌مند خواهند شد،[۵] این دوره سپری شد و اوضاع همچون گذشته باقی ماند.[۶] برخی بر این باورند که پادشاهی مسیحایی لزوماً قرار نبود در پایان هفتاد سال تبعید بابلی رخ دهد، بلکه در زمانی نامشخص در آینده. تنها چیزی که با قطعیت پیشگویی شده بود بازگشت یهودیان به سرزمینشان بود که هنگامی رخ داد که کوروش بزرگ در حدود ۵۳۹ پیش از میلاد بابل را فتح کرد. از این رو تحقق پادشاهی مسیحایی برای یهودیان در آینده باقی ماند.

کتاب حجی و زکریا تأخیر را به ناکامی پادشاهی یهودا در بازسازی معبد توضیح دادند و امید به پادشاهی پایدار ماند، تا اینکه در نیمه اول قرن دوم، تأخیر در کتاب‌های دانیال و سفر خنوخ نه به کوتاهی‌های بشر بلکه به مشیت الهی نسبت داده شد.[۷] دربارهٔ هفتاد سال تبعید پیشگویی‌شده در ارمیا ۲۹:۱۰، یهودیان نخست در سال ۶۰۵ پیش از میلاد در دوران پادشاهی یهویاقیم به تبعید رفتند و در حدود ۵۳۶ پیش از میلاد هنگامی که کوروش بزرگ بابل را فتح کرد اجازه یافتند به سرزمینشان بازگردند. این دوره تقریباً هفتاد سال بود، همان‌گونه که ارمیا پیشگویی کرده بود. برخی دیگر هفتاد سال ارمیا را با هفتاد هفته سال مذکور توسط فرشته در دانیال ۹ مرتبط می‌دانند. خنوخ ۸۵ هفتاد سال ارمیا را به عنوان هفتاد دوره پادشاهی متوالی هفتاد سرپرست فرشته‌ای ملت‌ها تفسیر می‌کند که قرار است در نسل خود او پایان یابند.[۷] اما کتاب خنوخ از سوی یهودیان به عنوان کتاب مقدس الهام‌شده شناخته نمی‌شد، بنابراین هر نبوت تحقق‌نیافته‌ای در آن برای ایمان یهودی اهمیتی ندارد.

امپراتوری یونانی شرق به دست روم سرنگون شد و تفسیر تازه‌ای از دانیال را برانگیخت. چهار پادشاهی دانیال در کتاب باروخ[۷] فصل‌های ۳۶–۴۰ و دوم عزرا ۱۰:۶۰–۱۲:۳۵ رومی اعلام شد. باز هم این دو کتاب از سوی یهودیان کتاب مقدس الهام‌شده شناخته نمی‌شدند و بنابراین در مسائل نبوی معتبر نبودند. افزون بر این، در فصل ۷ و همچنین فصل ۲ دانیال، امپراتوری چهارم جهان روم شناخته می‌شود، چرا که بابل، پارس (شاهنشاهی هخامنشی)، یونان و روم همه امپراتوری‌های جهانی بودند که آشکارا یکی پس از دیگری پدید آمدند.

اندیشه‌هایی چون «روز یهوه» و «آسمان‌ها و زمین نو» با ظرافت‌های تازه‌ای متناسب با شرایط جدید از سوی یهودیان بازتفسیر شدند. بدین‌سان تحول درونی مکاشفه‌باوری یهودی از تجربه‌های تاریخی این ملت تأثیر پذیرفت.[۷]

سنت‌ها

منبع دیگر اندیشه مکاشفه‌ای سنت‌های اسطوره‌ای و کیهان‌شناختی بود که در آن‌ها چشم بیننده می‌توانست اسرار آینده را ببیند. بدین ترتیب شش روز آفرینش جهان، که با روز هفتم استراحت دنبال می‌شد، هم به عنوان تاریخ گذشته و هم پیشگویی آینده نگریسته می‌شد. همان‌گونه که جهان در شش روز آفریده شد، تاریخ آن در شش هزار سال به انجام می‌رسید، زیرا هر روز نزد خدا مانند هزار سال و هزار سال مانند یک روز است؛[۸] و همان‌گونه که شش روز آفرینش با روز استراحت دنبال شد، شش هزار سال تاریخ جهان نیز با استراحتی هزارساله دنبال خواهد شد.[۹][۷]

هدف و محتوا

یکی از اهداف این گونه ادبی آشتی دادن عدالت خدا با رنج بندگانش بر روی زمین بود. نویسندگان مکاشفه‌ای کوشیدند تاریخ جهان و بشریت، خاستگاه‌های شر و تحقق نهایی همه چیز را توصیف کنند. آن‌ها تأکید داشتند که انسان پارسا از طریق رستاخیز پاداشی را که در پادشاهی مسیحایی یا در بهشت مستحقش بود دریافت خواهد کرد.[۷]

مقایسه با نبوت

پیام

شباهت‌های چشمگیری میان نوشته‌های انبیا و ادبیات مکاشفه‌ای وجود دارد. با این حال، پیام انبیا در درجه اول موعظه توبه و پارسایی لازم برای رهایی ملت از داوری بود، در حالی که پیام نویسندگان مکاشفه‌ای صبر و اعتماد برای رهایی و پاداشی بود که حتماً فرا می‌رسید.[۷]

ادبیات مکاشفه‌ای با نبوت در بهره‌گیری از رؤیاها و خواب‌ها برای مکاشفه اشتراک دارد و این‌ها اغلب واقعیت و تخیل را در هم می‌آمیزند. در هر دو مورد، مفسری آسمانی اغلب برای دریافت‌کننده فراهم می‌شود تا پیچیدگی‌های فراوان آنچه دیده را درک کند. پیشگویی‌های عاموس، هوشع، اشعیای اول و ارمیا نشان روشنی از چگونگی تحول پیام‌های مجازات قریب‌الوقوع به ادبیات پروتو-مکاشفه‌ای متأخر، و سرانجام به ادبیات کاملاً مکاشفه‌ای دانیال ۷–۱۲ به دست می‌دهد. رؤیاهای کاملاً مکاشفه‌ای دانیال ۷–۱۲، و همچنین مکاشفه یوحنا در عهد جدید، ریشه در انبیای متأخر پیش از تبعید دارند؛ انبیای قرن ششم پیش از میلاد یعنی حزقیال، اشعیا ۴۰–۵۵ و ۵۶–۶۶، حجی ۲ و زکریا ۱–۸ مرحله گذار میان نبوت و ادبیات مکاشفه‌ای را نشان می‌دهند.[۱۰]

الهیات دوگانه‌باور

در حالی که انبیا از آینده‌ای معین که از حال برمی‌خاست و با آن پیوند ارگانیک داشت می‌نوشتند، نویسندگان مکاشفه‌ای از حال ناامید شدند و امیدهایشان را به جهانی نو در آینده، که در تضاد با جهان فاسد کنونی قرار داشت، معطوف کردند.[۱۱] این به اصلی دوگانه‌باورانه تبدیل می‌شود که هرچند تا حد زیادی از تأثیر متقابل برخی گرایش‌های درونی و تجربه‌های غم‌انگیز بیرونی یهودیت قابل توضیح است، ممکن است در نهایت از تأثیرات اهورامزدایی سرچشمه گرفته باشد. این اصل که در مفهوم اینکه ملت‌های مختلف زیر فرمانروایی فرشتگانی هستند که تا حد کم یا زیادی در برابر خدا سرکشی می‌کنند، چنان‌که در دانیال و خنوخ آمده، آشکار می‌شود، با هر عصر متوالی نیرومندتر می‌شود، تا اینکه سرانجام شیطان به عنوان «فرمانروای این جهان»[۱۲] یا «خدای این عصر»[۱۳] تصور می‌شود.[۱۴]

مفهوم تاریخ

نوشته‌های مکاشفه‌ای دیدگاهی گسترده‌تر از نبوت نسبت به تاریخ جهان داشتند. در حالی که نبوت با حکومت‌های دیگر ملت‌ها سروکار داشت، نوشته‌های مکاشفه‌ای در زمانی پدید آمدند که اسرائیل برای نسل‌ها تحت سلطه یکی از قدرت‌های بزرگ جهانی بود. از این رو برای هماهنگ‌کردن دشواری‌های اسرائیل با ایمان به عدالت خدا، نوشته‌های مکاشفه‌ای ناگزیر بودند چنین رویدادهایی را در مشیت الهی جای دهند: ظهور، دوام و سقوط هر امپراتوری به نوبت، تا اینکه سرانجام سروری جهان به دست اسرائیل بیفتد یا داوری نهایی فرا رسد. این رویدادها عمدتاً به گذشته تعلق داشتند، اما نویسنده آن‌ها را همچنان در آینده نشان می‌داد و زیر دسته‌بندی‌های مصنوعی معینی از زمان که از ابتدا در مشیت الهی تعیین شده و از سوی او به بندگانش، یعنی انبیا، آشکار گشته، مرتب می‌کرد. موجبیت‌گرایی بدین‌سان ویژگی اصلی مکاشفه‌باوری یهودی شد و مفهوم آن از تاریخ ماشینی گردید.[۱۵]

کتاب مقدس عبری

ویژگی‌ها

مکاشفه‌هایی از فرستادگان آسمانی دربارهٔ آخر زمان به صورت فرشتگان یا از سوی کسانی که به آسمان برده شده و با پیام‌هایی به زمین بازگشته بودند می‌آمد. این توصیف‌ها نه تنها از آخر زمان بلکه از رویدادهای گذشته و حال و اهمیت آن‌ها نیز، اغلب به زبانی کدگذاری‌شده، سخن می‌گویند. در سخن گفتن از آخر زمان، ادبیات مکاشفه‌ای عموماً شامل تسلسل زمانی رویدادهایی است که باید رخ دهند و اغلب آن‌ها را در آینده نزدیک قرار می‌دهد که احساس فوریت به پیام گسترده‌تر پیامبر می‌بخشد. هرچند درک از حال تاریک است، رؤیاهای آینده بسیار مثبت‌ترند و شامل پیروزی الهی و اصلاح کامل همه چیز می‌شوند. بسیاری از رؤیاهای این آخر زمان اسطوره‌های آفرینش را بازتاب می‌دهند، پیروزی خدا بر نیروهای ازلی هرج‌ومرج را فرا می‌خوانند و تمایز روشنی میان نور و تاریکی، خیر و شر ترسیم می‌کنند. در چنین مکاشفه‌هایی، بشریت معمولاً به گروهی کوچک که نجات می‌یابند و اکثریت شروری که نابود می‌شوند تقسیم می‌شود. از آنجا که گونه مکاشفه‌ای در دوران یهود مدینه رشد کرد، این دوگانه‌باوری ممکن است تحت تأثیر فلسفه ایرانی پدید آمده باشد.[۱۶] تصویرپردازی در ادبیات مکاشفه‌ای واقع‌گرایانه یا بازتاب‌دهنده جهان فیزیکی آن‌گونه که بود نیست، بلکه فراواقعی و شگفت‌انگیز است و حس شگفتی از نوبودن کامل نظم نوی که فرا خواهد رسید را برمی‌انگیزد.[۱۷]

قانونی

پروتو-مکاشفه‌ای

مکاشفه‌ای

برخی احتمالاً آثاری با نسبت نادرست (دروغ‌نامیده‌ها) هستند به جز بخش‌هایی از حزقیال و یوئیل. از میان بخش‌ها و کتاب‌های باقی‌مانده، برخی بخش‌های بزرگی از دانیال را به خاندان مکابی نسبت می‌دهند و بقیه را احتمالاً به همان دوره.[۱۸] برخی اشعیا ۳۳ را حدود ۱۶۳ پیش از میلاد نوشته‌شده می‌دانند؛[۱۹] زکریا ۱۲–۱۴ را حدود ۱۶۰ پیش از میلاد؛ اشعیا ۲۴–۲۷ را حدود ۱۲۸ پیش از میلاد؛ و اشعیا ۳۴–۳۵ را در دوره‌ای از سلطنت هورکانوس. ارمیا ۳۳:۱۴–۲۶ توسط مارتی به دوران مکابیان نسبت داده می‌شود، اما این مورد اختلاف است.[۱۵]

غیرقانونی

عهد جدید

در گذار از ادبیات یهودی به ادبیات مسیحیت اولیه، سنت نبوت مکاشفه‌ای ادامه می‌یابد. مسیحیت سنت مکاشفه‌ای یهودی را (در حالی که یهودیت به یهودیت خاخامی تحول می‌یافت) حفظ کرد و از طریق فرایند منظمی از درون‌یابی به آن خصلتی مسیحی بخشید. مسیحیت این گونه ادبی را پرورش داد و آن را وسیله‌ای برای بیان اندیشه‌های خود ساخت. مسیحیت خود را نماینده معنوی آنچه در نبوت و مکاشفه راست بود می‌دانست.[۲۰]

قانونی

غیرقانونی

گنوسی

جستارهای وابسته

یادداشت‌ها

پانویس

  1. ↑ Goswiller 1987 p.3
  2. ↑ Coogan 2009 p 424
  3. 1 2 Charles 1911, p. 169.
  4. ↑ Jeremiah 25:11, 29:10
  5. ↑ Jeremiah 28:5,6
  6. ↑ Charles 1911, pp. 169–170.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 Charles 1911, p. 170.
  8. ↑ 2 Peter 3:8: NKJV
  9. ↑ 2 Enoch 32:2–33:2
  10. ↑ Coogan p.354
  11. ↑ دوم عزرا 7:50
  12. ↑ John 12:31
  13. ↑ 2 Corinthians 4:4
  14. ↑ Charles 1911, pp. 170–171.
  15. 1 2 3 Charles 1911, p. 171.
  16. ↑ Hayes, Christine (2006). "Introduction to the Old Testament (Hebrew Bible) — Lecture 23 — Visions of the End: Daniel and Apocalyptic Literature". دوره‌های آزاد دانشگاه ییل. دانشگاه ییل.
  17. ↑ Coogan p.353
  18. ↑ [۱۵]
  19. ↑ Bernhard Duhm, Das Buch Jesaia übersetzt und erklärt, Göttingen 1902 (second edition), and Karl Marti.
  20. ↑ Charles 1911, p. 174.

منابع

  • This article incorporates text from a publication now in the public domain: Charles, Robert Henry (1911). "Apocalyptic Literature". In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica (in English). Vol. 2 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 169–175.
  • Charlesworth, James H. ed. , The Old Testament Pseudepigrapha, Vol. 1: Apocalyptic Literature and Testaments, Garden City, New York: Doubleday & Co. , 1983.
  • Collins, John Joseph The Apocalyptic Imagination: An Introduction to Jewish Apocalyptic Literature, (The Biblical Resource Series), Grand Rapids: Eerdman, 1998 (second edition).
  • Coogan, Michael A Brief Introduction to the Old Testament, Oxford: Oxford University Press 2009.
  • Cook, David, Contemporary Muslim Apocalyptic Literature (Religion and Politics), Syracuse, NY: Syracuse University Press, 2005.
  • Cook, Stephen L. , The Apocalyptic Literature: Interpreting Biblical Texts, Nashville: Abingdon Press, 2003.
  • نورتروپ فرای، 1957. Anatomy of Criticism: Four Essays, Princeton, Princeton University Press, ۱۹۵۷.
  • Goswiller, Richard, Revelation, Pacific Study Series, Melbourne, 1987.
  • Reddish, Mitchell G. Apocalyptic Literature: A Reader, Peabody, Massachusetts: Hendrickson Publishers, 1998.

پیوند به بیرون

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.