آرامگاه ایلعازر
آرامگاه ایلعازر مکانی مقدس برای مسیحیان و مسلمانان در حومهٔ عیزریه در استان قدس در فلسطین است. این مکان در دامنهٔ جنوب‌شرقی کوه زیتون و در فاصلهٔ نزدیک به ۲٫۴ کیلومتر (۱٫۵ مایل) از شرق مرزهای شهر اورشلیم قرار دارد. بنا بر سنت مسیحی، این آرامگاه جایگاه معجزه‌ای است که در انجیل یوحنا گزارش شده و طبق آن عیسی ایلعازر را از مرگ برخیزانید.
این مکان از دست‌کم سدهٔ چهارم میلادی به عنوان آرامگاه ایلعازر شناسایی شده و در طول سده‌ها کلیساها و ساختمان‌های متعددی در آن برپا شده‌است. از سدهٔ شانزدهم میلادی مسجد العزیر بر فراز آرامگاه ساخته شده و کلیسای کاتولیک سنت لازاروس و کلیسای ارتدکس یونانی سنت لازاروس نیز در مجاورت آن قرار دارند.
| آرامگاه ایلعازر در عیزریه | |
|---|---|
آرامگاه منتسب به ایلعازر در عیزریه | |
| دین | |
| وابستگی | مسیحی، اسلامی |
| منطقه | خاورمیانه |
| وضعیت سازمانی یا کلیسایی | مسجد و کلیسا |
| مکان | |
| مکان |  اورشلیم، فلسطین |
پیشینه
این مکان که نزد مسیحیان و مسلمانان مقدس شمرده می‌شود، دست‌کم از سدهٔ چهارم میلادی به عنوان آرامگاه ایلعازر در روایت انجیلی شناسایی شده‌است. چنان‌که دانشنامه کاتولیک در سال ۱۹۱۳ بیان می‌کند، هرچند «کاملاً مسلّم است که روستای کنونی پیرامون آرامگاه سنتی ایلعازر شکل گرفته که در غاری در روستا قرار دارد»، اما شناسایی این غار به‌خصوص به عنوان آرامگاه واقعی ایلعازر «صرفاً ممکن است و هیچ اعتبار ذاتی یا بیرونی قوی‌ای ندارد».[۱] باستان‌شناسان ثابت کرده‌اند که این منطقه در سدهٔ نخست میلادی به عنوان گورستان کاربرد داشته و آرامگاه‌هایی از این دوره «در فاصلهٔ کوتاهی در شمال کلیسا» یافت شده‌است.[۲]
در طول سده‌ها چندین کلیسای مسیحی در این مکان وجود داشته‌است. از سدهٔ شانزدهم میلادی مسجد العزیر بر فراز آرامگاه برپا شده‌است. کلیسای کاتولیک سنت لازاروس که میان سال‌های ۱۹۵۲ تا ۱۹۵۵ زیر نظر فرقهٔ فرانسیسکن ساخته شد، بر جای بقایای کلیساهای بسیار کهن‌تری قرار دارد.[۲] در سال ۱۹۶۵ نیز کلیسایی ارتدکس یونانی در غرب آرامگاه ساخته شد.[۲]
ساختمان‌های کلیسایی تاریخی در بیت‌عنیا
تا اواخر سدهٔ چهارم میلادی هیچ یادکردی از کلیسا در بیت عنیا وجود ندارد، اما هم مورخ یوسبیوس قیصریه[۳] (نزدیک به ۳۳۰ میلادی) و هم زائر بوردویی در سفرنامهٔ بوردیگالنسه[۴] (نزدیک به ۳۳۳ میلادی) از آرامگاه ایلعازر یاد کرده‌اند. نخستین اشاره به کلیسایی وقف‌شده به نام قدیس لازاروس با عنوان «لازاریوم» (به لاتین: Lazarium) از سوی جروم در سال ۳۹۰ میلادی است. این گزارش با شرح زائری به نام اگریا در سفرنامه‌اش تأیید می‌شود که در آن آیینی را توصیف می‌کند که در حدود سال ۴۱۰ میلادی در آنجا برگزار شد. از این رو بر این باورند که کلیسا میان سال‌های ۳۳۳ تا ۳۹۰ میلادی ساخته شده‌است.[۵] اگریا یادداشت کرده که هنگام برگزاری آیین ایلعازر در روز شنبه از هفتهٔ هفتم روزه، «آن‌قدر مردم گرد آمده بودند که نه تنها خود لازاریوم بلکه همهٔ کشتزارهای پیرامونش را نیز پر کرده بودند».[۶]
لازاریوم از کلیسا (در شرق مکان)، آرامگاه ایلعازر (در غرب) و فضای بازی میان این دو که احتمالاً به عنوان دالان (آتریوم) به کار می‌رفت، تشکیل شده بود. کلیسا به شکل بازیلیکای سه‌ناوه بود. محراب کلیسا به شکل بلوک مستطیلی توپر در انتهای شرقی قرار داشت و یک صندوقخانه کلیسا در هر سو به ناوهای کناری باز می‌شد.[۵]
لازاریوم در سدهٔ ششم میلادی بر اثر زمین‌لرزه ویران شد و کلیسای بزرگ‌تری جایگزین آن گردید. این کلیسا را پاپ تئودوسیوس یکم اسکندریه از کلیسای ارتدکس قبطی در نزدیک به سال ۵۱۸ میلادی[۷] و اسقف فرانکی آرکولف در گزارشش از سرزمین مقدس در نزدیک به سال ۶۸۰ میلادی یاد کرده‌اند.[۸] این کلیسا تا دوران جنگ‌های صلیبی دست‌نخورده برجای ماند. کلیسای دوم همان طرح کلی کلیسای نخست را دنبال می‌کرد، اما محراب کلیسا نزدیک به ۱۳ متر (۴۳ پا) به سمت شرق جابه‌جا شد تا دالان بزرگ‌تری فراهم آید. نمازخانه‌ای نیز در سمت جنوبی دالان ساخته شد.[۹]
دورهٔ صلیبی
در سال ۱۱۳۸ میلادی شاه فولک و ملکه ملیساند روستای بیت‌عنیا را از پاتریارک لاتین در برابر زمین‌هایی نزدیک الخلیل به دست آوردند. ملکه صومعهٔ بزرگ بِنِدیکتی را در جنوب آرامگاه و کلیسا بنا کرد. ملیساند دستور تعمیرات گسترده در کلیسای بیزانسی سدهٔ ششم را داد که همچنان کانون زیارت‌ها بود. برای بهره‌گیری صومعه، ملکه کلیسای نوینی بر فراز آرامگاه قدیس لازاروس با انتهای شرقی سه‌محرابی ساخت که با طاق‌های آهنگ نگهداری می‌شد (بزرگ‌ترین آنها بعدها برای مسجد کنونی به کار رفت). کلیسای نو به نام قدیس لازاروس وقف شد و کلیسای کهن‌تر به نام قدیسه‌های مریم و مارتا بازتقدیس گردید. ملیساند مجموعه را با برجی نیز استحکام بخشید.[۲][۱۰]
پس از سقوط اورشلیم در ۱۱۸۷، راهبه‌های صومعه به تبعید رفتند. کلیسای غربی نو به احتمال زیاد در این زمان ویران شد و تنها آرامگاه و طاق‌های آهنگ بر جای ماندند. کلیسای سدهٔ ششم و برج نیز آسیب فراوان دیدند اما سرپا ماندند. پس از آن گویا روستا متروک شد، هرچند بازدیدکننده‌ای در سال ۱۳۴۷ میلادی از راهبان یونانی در نمازخانهٔ آرامگاه یاد کرده‌است.[۱۱]
آرامگاه
ورودی کنونی آرامگاه از طریق پلکان‌های ناهموار تراشیده‌شده در سنگ از سطح خیابان است. همان‌گونه که در سال ۱۸۹۶ توصیف شده، بیست‌وچهار پله از سطح خیابان آن روز به اتاقکی چهارگوش می‌رسید که به عنوان نیایشگاه به کار می‌رفت و از آنجا پلکان‌های بیشتری به اتاقک پایین‌تر می‌رسید که آرامگاه ایلعازر پنداشته می‌شد.[۱۲] همین توصیف امروز نیز صادق است.[۱۳][۱۴]
پله‌ها از دیوار شمالی به پیش‌اتاق (به طول ۳٫۳۵ متر و پهنای ۲٫۲۰ متر) وارد می‌شوند؛ خطوط ورودی پیشین از سمت مسجد هنوز بر دیوار شرقی دیده می‌شود. کف پیش‌اتاق دو پله بالاتر از کف مسجد است که احتمالاً ناشی از ریزش سنگ‌های سقف آهکی نرم هنگام ساخت کلیسای دوران صلیبی بر فراز آرامگاه بوده‌است. صلیبیون خود آرامگاه را با مصالح بنایی تقویت کردند که بیشتر سطح سنگ اصلی را پوشانده‌است (به‌جز چند سوراخ).[۲] همسویی آرامگاه و پیش‌اتاق نشان می‌دهد که آنها پیش از کلیساهای بیزانسی ساخته شده‌اند و ممکن است به‌خوبی از دوران عیسی باشند.[۱۴]
سه پله پیش‌اتاق را به اتاقک دفن درونی (با مساحتی اندکی بیش از دو متر مربع) پیوند می‌دهد. این اتاقک سه طاقچهٔ تدفینی (آرکوسولیوم) دارد که اکنون بیشتر پشت مصالح بنایی صلیبی پنهان شده‌اند. بنا بر یک سنت، آرامگاه ایلعازر در سمت راست ورودی قرار دارد که پیش‌تر با سنگی افقی بسته می‌شد. سنت همچنین می‌گوید که عیسی در همین پیش‌اتاق ایستاده بود هنگامی که ایلعازر را از گور فرا خواند.[۱۲]
سازه‌های کنونی
مسجد العزیر
| مسجد العزیر | |
|---|---|
| دین | |
| وابستگی | اسلام |
| مکان | |
| مکان | عیزریه، کرانه باختری |
| معماری | |
| پایان ساخت | سدهٔ شانزدهم |
تا سال ۱۳۸۴ میلادی مسجد ساده‌ای بر روی سازه‌های موجود ساخته شده بود.[۱۴] در سدهٔ شانزدهم امپراتوری عثمانی مسجد بزرگ‌تر العزیر را برای ساکنان (اکنون مسلمان) شهر بنا کرد و آن را به افتخار ولی شهر یعنی ایلعازر بیت‌عنیایی نام‌گذاری کرد.[۱۵] در ساخت مسجد از طاق‌های آهنگ بازمانده از کلیسای غربی پیشین بهره گرفته شد. حیاط مسجد در محل دالان (آتریوم) کلیسای بیزانسی قرار دارد.[۱۵]
تا صد سال پس از ساخت مسجد، مسیحیان برای نیایش به آن دعوت می‌شدند، اما این رویه مورد ناخشنودی مقامات کلیسایی اروپایی بود که ترجیح می‌دادند پیروان دو دین از یکدیگر جدا بمانند.[۱۵] با دشوارتر شدن دسترسی مسیحیان به آرامگاه، سرانجام به فرانسیسکن‌ها اجازه داده شد (میان سال‌های ۱۵۶۶ تا ۱۵۷۵[۲]) ورودی تازه‌ای از سمت شمال به آرامگاه بتراشند. در مقطعی ورودی اصلی از سمت مسجد مسدود شد. این ورودی هنوز در دیوار شرقی پیش‌اتاق کلیسا دیده می‌شود.[۲]
کلیسای کاتولیک سنت لازاروس
در سال ۱۸۶۳ نگهبانی فرانسیسکن سرزمین مقدس مالکیت قطعه زمینی نزدیک آرامگاه ایلعازر را به دست آورد. زمین‌های دیگری نیز بعدها افزوده شد.[۱۶] میان سال‌های ۱۹۵۲ تا ۱۹۵۵ کلیسای نوینی وقف قدیس لازاروس بر بقایای کلیساهای بیزانسی و صلیبی شرقی پیشین ساخته شد. حیاط این کلیسا بر انتهای غربی کلیساهای کهن‌تر قرار دارد. بخش‌هایی از کف معرق اصلی هنوز در اینجا دیده می‌شود.[۱۵] دیوار غربی حیاط دربرگیرندهٔ نمای غربی بازیلیکای سدهٔ ششم و سه درگاه آن است. نزدیک به بیست‌وپنج متر بالاتر در تپه‌ای در شمال‌غربی کلیسا ورودی کنونی آرامگاه ایلعازر قرار دارد.[۱۳]
کلیسای ارتدکس یونانی سنت لازاروس
| کلیسای سنت لازاروس | |
|---|---|
| دین | |
| وابستگی | کلیسای ارتدکس یونانی |
| مکان | |
| مکان | عیزریه، کرانه باختری |
| معماری | |
| پایان ساخت | ۱۹۶۵ |
در سال ۱۹۶۵ کلیسای نوین ارتدکس یونانی درست در غرب آرامگاه ساخته شد. در ساخت آن از دیوار شمالی نمازخانهٔ بِنِدیکتی سده‌های میانه بهره گرفته شده‌است.[۲] در نزدیکی کلیسا ویرانه‌هایی متعلق به نشست ارتدکس اورشلیم قرار دارد که بنا بر سنت یا خانهٔ شمعون جذامی یا ایلعازر شناسایی می‌شود.[۲]
صومعهٔ زنان در آنجا به‌طور رسمی صومعهٔ مارتا و مریم نام دارد که از نام خواهران ایلعازر گرفته شده‌است.[۱۷][۱۸]
اهمیت در اسلام
در سنت اسلامی، ایلعازر (العزیر) شخصیتی محترم شمرده می‌شود. نام شهرک عیزریه خود از نام وی گرفته شده‌است. مسجدی که بر فراز آرامگاه بنا شده به نام مسجد العزیر شناخته می‌شود و مسلمانان نیز این مکان را زیارت می‌کنند.[۱۵]
نگارخانه
ورودی اتاقک دفن
ویلیام بوث از سپاه رستگاری در آرامگاه در سال ۱۹۰۵
ورودی آرامگاه در نزدیک به سال ۱۹۰۶
کلیسای کاتولیک رومی
معرق‌کاری‌های کلیسای کاتولیک
کلیسای ارتدکس یونانی
جستارهای وابسته
منابع
- ↑
Herbermann, Charles, ed. (1913). "Bethany". Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Murphy-O'Connor، Jerome (۲۰۰۸). The Holy Land: an Oxford archaeological guide from earliest times to ۱۷۰۰ (ویراست ۵th). Oxford University Press US. شابک ۹۷۸-۰-۱۹-۹۲۳۶۶۶-۴.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ The Onomastikon of Eusebius and the Madaba Map, By Leah Di Segni. First published in: The Madaba Map Centenary, Jerusalem, 1999, pp. 115–20.
- ↑ Itinerary of the Pilgrim of Bordeaux بایگانی‌شده در ۲۰۱۱-۰۷-۱۹ توسط Wayback Machine, translated by Arnold vander Nat, 2001.
- 1 2 Bethany in Byzantine Times I بایگانی‌شده در ۲۰۱۶-۰۳-۰۶ توسط Wayback Machine and Bethany in Byzantine Times II, by Albert Storme, Franciscan Cyberspot.
- ↑ Translation by J. Wilkinson.
- ↑ Ayer, Joseph Cullen. A source book for ancient church history: from the Apostolic age to the close of the Conciliar period. Charles Scribner, 1913.
- ↑ MacPherson, James Rose, trans. , The Pilgrimage of Arculf in the Holy Land, about the year A.D. 670 (London: Palestine Pilgrims' Text Society, 1895).
- ↑ Bethany in Byzantine Times III بایگانی‌شده در ۲۰۱۳-۱۰-۲۰ توسط Wayback Machine, by Albert Storme, Franciscan Cyberspot.
- ↑ Bethany of the Middle Ages بایگانی‌شده در ۲۰۱۳-۱۰-۲۰ توسط Wayback Machine, by Albert Storme, Franciscan Cyberspot.
- ↑ Bethany – Jerusalem بایگانی‌شده در ۲۰۰۹-۰۸-۲۰ توسط Wayback Machine, Sacred Destinations.
- 1 2 In The Biblical World 8.5 (November 1896:40).
- 1 2 Modern Bethany بایگانی‌شده در ۲۰۱۳-۱۰-۰۷ توسط Wayback Machine, by Albert Storme, Franciscan Cyberspot.
- 1 2 3 "Sacred Destinations" بایگانی‌شده در ۲۰۰۹-۰۸-۲۰ توسط Wayback Machine.
- 1 2 3 4 5 Mariam Shahin (۲۰۰۵). Palestine: A Guide. Interlink Books. ص. 332. شابک ۱-۵۶۶۵۶-۵۵۷-X.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Church of St. Lazarus, Bethany بایگانی‌شده در ۲۰۱۶-۰۳-۰۳ توسط Wayback Machine, Antonio Barluzzi and the Pilgrimage Churches.
- ↑ «Holy Monasteries Outside Jerusalem». [Greek Orthodox] Patriarchate of Jerusalem. دریافت‌شده در ۲۴ فوریه ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Saturday of Lazarus at the Monastery of Martha and Maria, Bethany». [Greek Orthodox] Patriarchate of Jerusalem. ۲۳ آوریل ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۴ فوریه ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Tomb of Lazarus». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۳ آوریل ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «قبر لعازر». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۳ آوریل ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
پرونده‌های رسانه‌ای مربوط به Tomb of St Lazarus in Bethany در ویکی‌انبار
مکان‌های مذهبی در فلسطین | ||
|---|---|---|
| استان بیت‌لحم |
| |
| استان الخلیل |
| |
| استان جنین | ||
| استان اریحا |
| |
| استان قدس |
| |
| استان نابلس |
| |
| استان رام‌الله و البیره |
| |
| استان سلفیت |
| |
| استان طولکرم |
| |
| استان قلقیلیه | ||
| استان غزه | ||
† دسترسی به این مکان تحت کنترل اسرائیل است. | ||
مکان‌های مقدس در مسیحیت  | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| سرزمین مقدس |
| ||||||||||||
| یونان | |||||||||||||
| ایتالیا | |||||||||||||
| سایر مکانها | |||||||||||||
| آرامگاههای شخصیتهای کتاب مقدس |
| ||||||||||||
رده:استان قدس
- مقالههای ویکی‌پدیا که متن آن از دانشنامه کاتولیک (۱۹۱۳) بدون منبع ویکینبشته بهکارگرفتهاند
- کلیساها در کرانه باختری
- ساختمانها و سازهها در اورشلیم
- آرامگاههای شخصیتهای کتاب مقدس