ماهیگیری و شکار در مصر باستان

موقعیت جغرافیایی مصر نقش عمده‌ای در تنوع و جمعیت پرندگان در مصر داشته است. پرندگان مهاجر اوراسیایی که از سفر طولانی خود خسته شده بودند، در تالاب‌های دلتای نیل به استراحت می‌پرداختند. مصریان باستان از دسته‌های بزرگ پرندگان بهره می‌بردند و آنها را برای غذا، پیشکش به مردگان و خدایان شکار می‌کردند. شکار پرندگان از طریق شکار با چوب، ورزشی بود که توسط خانواده سلطنتی در مصر باستان انجام می‌شد. شکار با پرتاب چوب به سمت پرندگان در حال پرواز انجام می‌شد. در ابتدا، شکار با چوب به عنوان سرگرمی مقامات عالی‌رتبه در نظر گرفته می‌شد،^[۴] اما شکار با چوب پس از دوران دودمان پنجم به یک رسم رایج برای مردم عادی تبدیل شد و مختص خانواده سلطنتی نبود.

خیلی از صحنه‌های مقبره‌ای، مناظری از شکار در مرداب را نمایش می‌دهد که در آن‌ها صاحب قبر روی کرجی یا قایق کوچکی از پاپیروس ایستاده و نیزه‌ای در دست دارد. برای ترساندن پرندگان تالاب‌ها، گربه‌ای دست‌آموز و یک خدمتکار را نیز به داخل بوته‌ها می‌فرستادند تا آن‌ها را بپرانند. وقتی پرندگان به پرواز درمی‌آمدند، شکارچی چوبش را پرتاب می‌کرد و تعدادی از آن‌ها را به زمین می‌انداخت. سپس گربهٔ دست‌آموز یا همان خدمتکار به داخل آبگیر می‌رفت و پرنده را با خود می‌آورد.^[۵]

یک تکنیک کارآمدتر و مؤثرتر که توسط مصریان باستان برای شکار پرندگان استفاده می‌شد، تور پهن کردن بود. با این حال، این روش نیاز به کار تیمی، شکارچیان ماهر، کسی برای هماهنگی و نظارت، یک تور پهن کردنی و گاهی اوقات یک پرندهٔ طعمه که معمولاً یک حواصیل خاکستری بود برای جذب طعمه داشت.^[۴]

ماهیگیری با نیزه، روشی دشوار و چالش‌برانگیز برای ماهیگیری است که به ویژگی‌های خاصی در شکارچی نیاز دارد، مانند صبر برای به دام انداختن ماهی و دقت کافی برای پرتاب دقیق. ماهیگیری با نیزه در مصر باستان به عنوان یک ورزش، ارزش بیشتری نسبت به ماهیگیری با قلاب داشت. در اصل، در دوران ماقبل تاریخ و اوایل تاریخ، ماهیگیری با نیزه فقط برای تأمین غذا استفاده می‌شد و سپس به تفریحی برای طبقه مرفه تبدیل شد.^[۶]

مشابه ماهیگیری مدرن، ماهیگیری با چوب ماهیگیری یک تکنیک ماهیگیری بسیار رایج بود که به قلاب نیاز داشت، با این حال، در آن زمان از میله ماهیگیری استفاده نمی‌شد، بلکه از نخ‌های ضخیم دستی استفاده می‌شد. ماهیگیری بیشتر در بین مردم عادی و نه مصریان طبقه بالا انجام می‌شد. برخلاف ماهیگیری با نیزه، ماهیگیری با قلاب به عنوان یک ورزش انجام نمی‌شد، بلکه وسیله مهمی برای به دست آوردن غذا بود.^[۶] شواهد تصویری موجود، افراد طبقه بالای جامعه را در حال ماهیگیری نشان نمی‌دهد. با این حال، معمولاً تصاویر، افراد عادی را در حال استفاده از ماهیگیری برای ماهیگیری از قایق نشان می‌دهند و صاحبانشان آنها را تماشا می‌کنند. شواهدی از اولین چوب ماهیگیری در دوره پادشاهی میانه، در مقبره بنی حسن، یافت می‌شود. بعدها در مقبره‌های مقامات دودمان‌های هجدهم و نوزدهم، شواهدی از مصریان طبقه بالا می‌بینیم که مشغول ماهیگیری با همسرانشان بودند و این نشان می‌دهد در آن زمان، ماهیگیری با قلاب به یک ورزش تفریحی طبقه بالا تبدیل شده بود.^[۶]

سرزمین مصر، هم در ساحل شرقی و هم در ساحل غربی رود نیل با خشکی احاطه شده بود و از این رو، پناهگاه حیوانات صحرایی مانند شیر و غزال و گاو وحشی بود. شواهدی نشان می‌دهد که بسیاری از این حیوانات را می‌گرفتند و در آغل‌های بزرگ نگهداری می‌کردند تا کار شکار برای فرعون و طبقات ثروتمند راحت‌تر باشد.^[۵]

اسب آبی اغلب در مصر باستان نماد هرج و مرج و شر است، زیرا اعتقاد بر این بود که اسب آبی تجسم ست -دشمن اوزیریس و هوروس. سپس هوروس با کشتن ست، که به شکل یک اسب آبی تجسم یافته بود، انتقام پدرش اوزیریس را گرفت- است. فرعون هر زمان که اسب آبی را می‌کشت، نمایانگر نقش هوروس بود. از دودمان اول به بعد، تصاویری با صحنه‌هایی یافت شده است که در آنها پادشاه به تنهایی شکار می‌کند. شکار اسب آبی قدرت بی‌نظیر پادشاه را نشان می‌داد، همان‌طور که در مهر استوانه‌ای شاه دن به تصویر کشیده شده است یعنی جایی که او بدون سلاح با اسب آبی کشتی می‌گیرد و او را به زمین می‌کوبد.^[۳] تصاویر دیگری از صاحبان مقبره در پادشاهی جدید در حال کشتن اسب آبی پیدا شده است، اعتقاد بر این است که این تصاویر اهمیت مذهبی منحصر به فردی دارند.^[۳]

گاوهای وحشی معمولاً توسط پادشاهان شکار می‌شدند، این موضوع در داستان پادشاه آمنهوتپ سوم مشهود است؛ جایی که مردی به پادشاه اطلاع داد که گاوهای وحشی در بیابانی در منطقه فیوم وجود دارند. سپس پادشاه به همراه ارتش خود به سمت شمال یعنی از تبس به فیوم سفر کرد و به سربازان دستور داد که گاوهای وحشی را مشاهده کنند و آنها را با نرده‌ها و خندق‌ها محصور کنند. پادشاه آمنهوتپ سوم چهار روز را بدون استراحت دادن به اسب‌هایش در شکار گذراند و از مجموع صد و هفتاد گاو مشاهده شده، نود و شش گاو وحشی را شکار کرد.^[۳] تصاویر موجود نشان می‌دهد که فراعنه با تیر و کمان یا نیزه به شکار می‌رفتند و چنان‌که حیوان را زنده می‌خواستند از کمند استفاده می‌کردند. یکی از صحنه‌های شکار در مدینت هابو -معبد تدفینی رامسس سوم در تبس- مربوط به شکار گاوهای وحشی است. فرعون در حالی‌که افسار اسب‌ها را به دور کمرش بسته، در حال پیش راندن ارابه‌اش است و با دستانی آزاد تیرهایی را به سمت گاوهای وحشی پرتاب می‌کند. او از شکار خود چنان راضی است که پایش را در بخش جلوی ارابه انداخته است تا در برابر نیروی حاصل از کشش کمان برای خودش تکیه‌گاهی درست کرده باشد.^[۵]

شیرها اغلب به عنوان نمادی از قدرت در قلمرو حیوانات شناخته می‌شوند. اولین تصاویر شکار شیر به اواخر دوران ماقبل تاریخ یا اوایل دوران تاریخی برمی‌گردد و در ابتدا هدف از آن ورزش نبود، بلکه خلاص شدن از موجودی بود که مردم را تهدید می‌کرد.^[۶] بعدها، تصاویری از پادشاه در حال گرفتن شیر برای کشتن آن یافت شد، همان‌طور که در معبد رامسس سوم در مدینت هابو به نمایش گذاشته شده بود. علاوه بر این، توتموس سوم در مورد توانایی خود در شکار شیرها لاف می‌زد و ادعا می‌کرد که با شلیک تیر خود در یک لحظه هفت شیر را کشته است. آمنهوتپ سوم، که از طرفداران شکار حیوانات بزرگ بود، فهرستی از حیواناتی که شکار کرده بود، از جمله صد و دو شیر وحشی در دهه اول حکومت خود، داشت. معمولاً پوست شیر شکار شده برای روکشی تجملی در قصر یا خانه استفاده می‌کردند. اسناد و مدارک نشان می‌دهد که رامسس دوم و سوم شیر دست‌آموز داشته‌اند که شاید خودشان به دام انداخته بودند.^[۵]

در دوران ماقبل تاریخ، فیل‌ها مورد تنفر مصریان بودند. در ابتدا به دلیل مصرف محصولات کشاورزی و آسیب رساندن به کشاورزی، توسط مصریان رانده شدند. تا زمانی که مصریان در دودمان هجدهم به آسیا هجوم نیاوردند، مصریان با فیل‌ها برخوردی پیدا نکردند. شکار فیل‌ها به دلیل عاج ارزشمندشان توسط پادشاهان مصری گرامی داشته می‌شد، علاوه بر این، شکار فیل‌ها به دلیل اندازه عظیم فیل‌ها، قدرت پادشاه را نشان می‌داد. توتموس سوم گزارش داده است که ۱۲۰ فیل را کشته است.^[۶]