کارت‌های زنر

آزمایش ادراک فراحسی با استفاده از کارت‌های زنر در سال ۱۹۴۰
طرح‌های کارت‌های زنر

کارت‌های زنر (انگلیسی: Zener cards) مجموعه‌ای از کارت‌های دارای پنج نماد ساده‌اند که برای آزمودن ادعای ادراک فراحسی به کار می‌روند؛ در آزمایش، پژوهشگر یکی از کارت‌ها را می‌بیند و آزمودنی بدون دیدن آن باید نماد روی کارت را حدس بزند.

روان‌شناس ادراک، کارل زنر (۱۹۰۳–۱۹۶۴)، این کارت‌ها را در اوایل دهه ۱۹۳۰ برای آزمایش‌هایی طراحی کرد که با همکاری فراروان‌شناس جوزف بانکس راین (۱۸۹۵–۱۹۸۰) انجام می‌داد.[۱][۲]

معرفی

هوبرت پیرس در کنار جوزف بانکس راین.

دسته کارت‌های زنر از ۲۵ کارت تشکیل شده است که از هر یک از پنج نماد، پنج کارت وجود دارد. این پنج نماد عبارت‌اند از: یک دایره توخالی، یک علامت جمع، سه خط موج‌دار عمودی، یک مربع توخالی و یک ستاره پنج‌پر توخالی.[۳][۴]

در یک آزمون ادراک فراحسی، آزمایشگر کارتی را از میان دسته‌ای بُرخورده برمی‌دارد، نماد آن را مشاهده می‌کند و پاسخ فرد آزمودنی را ثبت می‌کند؛ آزمودنی باید حدس بزند کدام‌یک از پنج طرح روی کارت قرار دارد. آزمایشگر این کار را تا استفاده شدن همه کارت‌های دسته ادامه می‌دهد.

روش‌های نامناسب بر زدن می‌توانند ترتیب کارت‌ها را آسان‌تر قابل پیش‌بینی کنند.[۵] کارت‌ها نیز ممکن است به‌طور ناخواسته یا عمدی علامت‌گذاری یا دستکاری شده باشند.[۶] جوزف بانکس راین در آزمایش‌های نخستین خود کارت‌ها را با دست بر می‌زد، اما بعدها تصمیم گرفت برای این کار از دستگاه استفاده کند.[۷]

جان اسلادک در کتاب آپوکریفای جدید از انتخاب کارت‌های بازی برای چنین آزمایش‌هایی ابراز شگفتی کرد و نوشت: «شگفت‌آور است که اصلاً کارت‌های بازی برای پژوهش درباره ادراک فراحسی انتخاب شده‌اند. این کارت‌ها، به هر حال، ابزار شعبده‌بازان صحنه و قماربازانی هستند که از کارت‌دهی دوم استفاده می‌کنند؛ می‌توان آنها را به شیوه‌های سنتی فراوانی علامت‌گذاری و دستکاری کرد. حتی در بهترین حالت نیز، بر زدن کارت‌ها روش ضعیفی برای ایجاد توزیع تصادفی نمادهاست.»[۶]

آزمایش‌های راین با کارت‌های زنر به‌سبب احتمال نشت حسی، تقلب یا هر دو، بی‌اعتبار دانسته شدند. از جمله مشکلات این بود که آزمودنی می‌توانست نمادها را از فرورفتگی‌های اندک پشت کارت‌ها تشخیص دهد یا آزمایشگر را هم ببیند و هم بشنود و در نتیجه از حالت‌های چهره و الگوهای تنفس او سرنخ بگیرد.[۸]

ترنس هاینز درباره آزمایش‌های اولیه نوشته است:

روش‌هایی که راین‌ها برای جلوگیری از دریافت اشاره‌ها و سرنخ‌هایی درباره طرح کارت‌ها از سوی آزمودنی به کار می‌بردند، به‌هیچ‌وجه کافی نبود. در بسیاری از آزمایش‌ها، کارت‌ها به‌صورت رو به بالا نمایش داده می‌شدند، اما پشت یک صفحه کوچک چوبی پنهان بودند. حتی در حضور این صفحه نیز راه‌های مختلفی برای به دست آوردن اطلاعات درباره طرح کارت وجود داشت. برای نمونه، آزمودنی ممکن بود گاهی بتواند طرح روی کارتِ رو به بالا را در عینک عامل آزمایش ببیند. حتی اگر عامل عینک نداشته باشد، ممکن است بازتاب کارت در قرنیه چشم او دیده شود.[۳]

هنگامی که راین در پاسخ به انتقادها احتیاط‌های بیشتری در روش‌های خود اعمال کرد، دیگر نتوانست آزمودنی‌ای با امتیازهای بسیار بالا پیدا کند.[۹]

جیمز آلکاک می‌نویسد: «با وجود اطمینان راین به اینکه واقعیت ادراک فراحسی را ثابت کرده است، در حقیقت چنین نکرده بود. مشکلات روش‌شناختی آزمایش‌های او سرانجام آشکار شدند و در نتیجه، فراروان‌شناسان دیگر مطالعات حدس‌زدن کارت را انجام نمی‌دهند و حتی به‌ندرت به آثار راین اشاره می‌کنند.»[۱۰]

شیمی‌دان ایروینگ لانگمویر آزمایش‌های راین را نمونه‌ای از علم بیمارگونه می‌دانست؛ چیزی که خود او «علمِ چیزهایی که وجود ندارند» توصیف می‌کرد. او پژوهشگران چنین حوزه‌هایی را لزوماً افرادی ناصادق نمی‌دانست، بلکه معتقد بود آنان به اندازه کافی خود را فریب داده‌اند.[۱۱]

در برنامه تلویزیونی کاوش زنده نیروهای روانی! به اجرای جیمز رندی، فردی که مدعی توانایی روانی بود با دسته‌ای شامل ۲۵۰ کارت زنر آزمایش شد و تنها توانست ۵۰ کارت را درست حدس بزند؛ نتیجه‌ای که در حد انتظار از حدس تصادفی بود.[۱۲]

در سال ۲۰۱۶، ماسیمو پولیدورو یک مادر و دختر ایتالیایی را آزمایش کرد که ادعا می‌کردند در انتقال ذهنی با استفاده از کارت‌های زنر، بیش از ۹۰ درصد موفقیت دارند. پس از آنکه از دیدن چهره یکدیگر منع شدند و روش نوشتاریِ بی‌صدا به کار گرفته شد، میزان موفقیت آنان به سطحی بهتر از شانس نرسید. این دو زن خود نیز آگاه بودند که برای انتقال نمادها به تماس دیداری نیاز دارند.[۱۳]

آمار

نمودار انحراف معیار
نمودار انحراف معیار

نتایج بسیاری از آزمایش‌هایی که با کارت‌های زنر انجام شده‌اند، با یک توزیع نرمال معمولی سازگارند.

نظریه احتمال برای یک آزمون ۲۵ پرسشی با پنج پاسخ ممکن، در صورتی که نتیجه صرفاً بر پایه شانس باشد، نتایج زیر را پیش‌بینی می‌کند:

  • ۷۹٫۳ درصد افراد بین ۳ تا ۷ پاسخ درست خواهند داشت.
  • ۱۰٫۹ درصد افراد ۸ پاسخ درست یا بیشتر خواهند داشت.
  • از هر ۷۳٬۷۰۰ نفر، یک نفر ۱۵ پاسخ درست یا بیشتر خواهد داشت.
  • از هر ۵٫۱۶ میلیارد نفر، یک نفر ۲۰ پاسخ درست یا بیشتر خواهد داشت.
  • از هر ۲۹۸ سکستیلیون نفر، یک نفر هر ۲۵ پاسخ را درست خواهد داد.[۱۴]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ Skeptical, a Handbook on Pseudoscience and the Paranormal. Canberra Skeptics. 1989. p. 28. ISBN 978-0731657940. Retrieved 14 December 2018.
  2. ↑ "Zener Cards". Glossary of Skepticism & the Paranormal. About.com. Archived from the original on 2007-09-01. Retrieved 2006-12-20.
  3. 1 2 Hines, T. (2003). Pseudoscience and the Paranormal. کتاب‌های پرومتئوس. ISBN 978-1573929790. Retrieved 18 May 2018.
  4. ↑ Jarvis, Matt; Russell, Julia (2002). Key Ideas in Psychology. Nelson Thornes. p. 117. ISBN 0-7487-6564-6.
  5. ↑ Carroll, Bob (2006-02-17). "Zener ESP Cards". واژه‌نامه شک‌گرا. Retrieved 2023-12-24.
  6. 1 2 Sladek, J. T. (1973). The New Apocrypha: A Guide to Strange Science and Occult Beliefs. Hart-Davis, MacGibbon. p. 174. ISBN 978-0246107152. Retrieved 18 May 2018.
  7. ↑ Pigliucci, Massimo (2010). Nonsense on Stilts: How to Tell Science From Bunk. University of Chicago Press. pp. 80–82. ISBN 978-0226667867. Retrieved 18 May 2018.
  8. ↑ Smith, J. C. (2009). Pseudoscience and Extraordinary Claims of the Paranormal: A Critical Thinker's Toolkit. جان وایلی و پسران. ISBN 978-1444310139. Retrieved 18 May 2018.
  9. ↑ Christopher, Milbourne (1971). ESP, Seers & Psychics. Crowell. ISBN 978-0690268157. Retrieved 18 May 2018.
  10. ↑ Alcock, Jim (6 January 2011). "Back from the Future: Parapsychology and the Bem Affair". محقق شکاک. Retrieved 2023-12-24.
  11. ↑ Park, Robert L. (2002). Voodoo Science: The Road from Foolishness to Fraud. Oxford University Press. pp. 40–41. ISBN 978-0198604433. Retrieved 21 May 2018.
  12. ↑ "Exploring psychic powers live [videorecording]". National Library of Australia. Retrieved 18 May 2018.
  13. ↑ Polidoro, Massimo (October 2018). "A Telepathy Investigation". Skeptical Inquirer. 42 (5): 21–23. Retrieved 22 August 2018.
  14. ↑ Shermer, Michael (3 August 2011). "Deviations: A Skeptical Investigation of Edgar Cayce's Association for Research and Enlightenment". Skeptic.com. Retrieved 21 May 2018.

منابع

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ کارت‌های زنر موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.