خلیل‌الله خلیلی

خلیل‌الله خلیلی
زادهٔ۱۲۸۶ خورشیدی
۱۹۰۷ میلادی
باغ جهان‌آرای، کابل، افغانستان
درگذشت۱۴ ثور ۱۳۶۶ خورشیدی
اسلام‌آباد، پاکستان
آرامگاهمحوطۀ دانشگاه کابل و در کنار آرامگاه سید جمال‌الدین
ملیتافغان
پیشه(ها)شاعر، نویسنده، سیاست‌مدار
آثار برجستهسفیر کبیر افغانستان در عربستان سعودی و عراق
فرزندانمسعود خلیلی
والدینمحمدحسین‌خان مستوفی‌الممالک

خَلیل‌الله خَلیلی مشهور به استاد خلیلی (زادهٔ ۱۲۸۶ در کابل – درگذشتهٔ ۱۳۶۶ خورشیدی در اسلام‌آباد) شاعر معاصر زبان دری افغانستان است.

زندگی

خلیلی[۱] در سال ۱۲۸۶ خورشیدی (۱۹۰۷ میلادی) در باغ جهان‌آرای کابل متولد شد.[۲] پدرش محمدحسین‌خان مستوفی‌الممالک از بزرگان منطقهٔ کوهستان در شمال کابل و وزیر مالیهٔ عهد امیر حبیب‌الله خان بود که پسان‌تر به فرمان امان‌الله خان به دار آویخته شد.[۳]

وی در سنین کودکی والدینش را از دست داد و درس را در نیمهٔ راه رها کرد. او سال‌ها در کابل، کوهستان و بلخ زیست و در پست‌های اساسی زیادی در سازمان‌های دولتی داخل و خارج افغانستان کار کرد. در اوایل دههٔ بیست خورشیدی به سمت معاون دانشگاه کابل به کار گماشته شد.[۴] در سال ۱۳۳۰ ریاست مستقل مطبوعات را به‌عهده گرفت و در سال ۱۳۳۲ به‌عنوان مشاور عالی سلطنتی در دربار محمد ظاهر شاه خدمت کرد و نیز مدتی نمایندهٔ مجلس بود و در سال‌های نخستین دههٔ ۵۰ به‌عنوان سفیر کبیر مدتی در عربستان سعودی و سپس در عراق مشغول به کار بود.[۵]

جدای مناصب اجرایی، موقعیتی بود که خلیلی در عالم ادب کسب کرد و به‌زودی نامدارترین شاعر افغانستان بدل گشت.[۴]

دوران مهاجرت

خلیلی پس از کودتای هفت ثور سفارت را ترک گفت و مدتی در اروپا و آمریکا به سر برد. اما به سبب عشق وطن دیر در آن‌جا نپایید. او پس از آن به پاکستان رفت و در کنار هزاران هموطن آواره‌اش مسکن گزید و در این دوره آثار بسیاری از خود به جای گذاشت.[۶]

آثار

خلیلی در مجموع ۶۲ اثر منظوم و منثور در عرصه‌های مختلف هنر، ادب، سیاست، فلسفه و عرفان دارد که بیشترشان در داخل و خارج از افغانستان به چاپ رسیده‌است. آثار هرات، سلطنت غزنویان، فیض قدس، احوال و آثار حکیم سنایی، از بلخ تا قونیه، یمگان، نی‌نامه و عیاری از خراسان، آثار پژوهشی او هستند.[۷]

شهرت خلیلی

عبدالغفور روان فرهادی پژوهشگر و نویسندهٔ اهل افغانستان و نمایندهٔ پیشین افغانستان در سازمان ملل متحد، در صدمین سالگرد زایش خلیل‌الله خلیلی، قدرت بیان او را کم‌نظیر توصیف کرد.[۳]

خلیلی اعتبار بسیاری نیز در میان فارسی‌زبانان ایران نیز کسب کرده بود. چنانچه مقامات دانشگاهی و حلقه‌های ادبی ایران دوبار در سال‌های ۱۳۳۵ و ۱۳۴۰ از وی دعوت نمودند و خلیلی مورد استقبال فراوان حلقه‌های فرهنگی ایران قرار گرفت.[۶] چنان‌که تقریظ‌هایی را که عبدالرحمن پژواک، رضازاده شفق، بدیع‌الزمان فروزانفر، لطفعلی صورت‌گر و شمس‌الدین مجروح بر دیوان اشعار او نگاشته‌اند.

زمانی، خلیل‌الله خلیلی در سوگ ملک‌الشعرای بهار سروده بود:

زآغاز تاریخ، ایران و افغانسر خوانِ دانش و اخوان نشسته
ز باغی دو سرو روان قد کشیدهبه شاخی دو مرغ خوش‌الحان نشسته[۸]

درگذشت

خلیل‌الله خلیلی در بهار ۱۳۶۶ خورشیدی در شهر اسلام‌آباد کشور پاکستان درگذشت.[۶] جسد وی پس از ۲۵ سال از درگذشتش، از پاکستان به کابل منتقل و در مراسم رسمی در محوطه دانشگاه کابل و در کنار آرامگاه سید جمال‌الدین اسدآبادی به خاک سپرده شد.[۷]

در مراسم خاکسپاری مجدد وی اعضای خانواده او، شماری از اعضای کابینه، استادان دانشگاه کابل و دوست‌داران این شاعر شرکت کردند.

منابع

*یکی از منابع: بی‌بی‌سی

  1. ↑ در ویرایش جدید این مقاله بیشتر مطالب برگرفته شده‌است از:مهدیزاده کابلی،«چهره‌های سیاسی و فرهنگی معاصر افغانستان». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ ژوئیه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۷ ژوئیه ۲۰۰۸.، زیر عنوان «خلیل‌الله خلیلی، سخن‌سرایی بزرگ»، شمارهٔ دوم خوشه
  2. ↑ خلیلی، خلیل‌الله، مجموعه اشعار، پیشاور: کتابفروشی خاور، ۱۳۶۹ خ.
  3. 1 2 ««گرامی‌داشت صدمین سال تولد خلیل‌الله خلیلی در کابل»». بی‌بی‌سی.
  4. 1 2 ««سکوت در سالگرد خاموشی خلیلی»». بخش فارسی بی‌بی‌سی.
  5. ↑ ««استاد خلیل‌الله خلیلی»». انجمن ادبی شفیقی. برگرفته از سایت هنری، ادبی، فرهنگی و آموزشی هرات باستان
  6. 1 2 3 ««استاد خلیل‌الله خلیلی»». انجمن ادبی شفیقی.
  7. 1 2 «جسد خلیل‌الله خلیلی در دانشگاه کابل دوباره به خاک سپرده شد».
  8. ↑ ف.م. سخن. ««به‌عنوان یک ایرانی شرمنده‌ام»». سایت خبرنامه گویا.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.