کمال خجندی
کمالالدینْ مسعود خُجندی | |
|---|---|
 تندیس و آرامگاه کمال خجندی در آرامگاه دو کمال تبریز | |
| زادهٔ | |
| درگذشت | ۷۹۲ ه.ق یا ۸۰۳ ه.ق یا ۸۰۸ ه.ق |
| مدفن | تبریز: آرامگاه دو کمال |
| دیگر نامها | کمال خجندی |
| پیشه(ها) | عارف و شاعر |
کمالالدینْ مسعودِ خُجَندی معروف به شیخ کمال و کمال خجندی از عارفان و شاعران پارسیگوی سده ۸ (قمری) بود. تولدش در خجند فرارود بود؛ اما پس از سفر حج در تبریز ساکن شد.
| تبریز مرا راحت جان خواهد بود | پیوسته مرا ورد زبان خواهد بود |
| تا درنکشم آب چرنداب و گجَل | سرخاب ز دیدهام روان خواهد بود |
بااینکه شاعری پیشهٔ اصلی او نبود، دیوانش مشتمل بر نزدیک به هشتهزار بیت است که بخش اصلیاش غزلهای او هستند. نمونهای از غزلیات:
| چو سری بر آستانش ز سرِ صفا نهادی | به صفا و مروه ای دل دگرت چه کار باشد |
| قدمی ز خود برون نِهْ به ریاضِ عشق، کاینجا | نه صُداعِ نفحهٔ گُل نه جفای خار باشد |
| به معارج اناالحق نرسی ز پای منبر | که سری شناسد این سِر که سزای دار باشد |
| ز میِ شبانه ساقی، قدحی بیار پیشم | نه از آن میی که او را به سحر خمار باشد |
| نکند کمال دیگر طلب حضور باطن | که قرارگاه زلفش دل بیقرار باشد |
شیخ کمال در خدمت سلطان حسین جلایر درآمد و در خانقاهی که پادشاه برای او ساخته بود به سر میبرد. او از شاعران نامدار اواخر سدهٔ هشتم است که بهویژه در غزلسرایی مهارت داشت. دیوان او شامل غزلهای مطبوع زیاد و غالباً مقرون به ذوق عرفانی است.
کمال خجندی معاصر حافظ بود و دربارهٔ او چنین گفته است:
| نشد به طرز غزل همعنان ما حافظ | اگرچه در صف رندان ابوالفوارس شد |
از اشعار اوست:
| عشق حالیست که جبریل بر آن نیست امین | صاحب حال شناسد سخن اهل یقین |
| جرعهای بر سر خاک از می عشق افشاندند | عرش و کرسی همه بر خاک نهادند جبین |
| اهل فتوی که فرورفته کلک و ورقند | مشرکانند که اقرار ندارند به دین |
| مفلس عشق ندارد هوس منصب و جاه | خاک این راه به از مملکت روی زمین |
| شب قرب است مرو ای دل حق دیده به خواب | که سر زندهدلان حیف بود بر بالین |
| ای که روشن نشدت حال دل سوختگان | همچو شمع از سر جان خیز و بر آتش بنشین |
کمالالدین خجندی در سال ۷۹۲ (قمری) یا ۸۰۳ یا ۸۰۸ هجری قمری درگذشت. آرمگاه او در تبریز است. این بیت بر لوح آرامگاه او نوشته شده است:
| کمال از کعبه رفتی بر درِ یار | هزارت آفرین، مردانه رفتی |
پانویس
مجموعهای از گفتاوردهای مربوط به کمالالدین خجندی در ویکیگفتاورد موجود است.
منابع
- لغتنامهٔ دهخدا
- صفا، ذبیحالله (۱۳۸۱)، تاریخ ادبیات ایران (جلد دوم)، به کوشش با تلخیص محمد ترابی.، [تهران]: انتشارات فردوس، ص. ۱۹۶–۱۹۷، شابک ۹۶۴-۵۵۰۹-۱۷-۳
پیوند به بیرون
- دیوان کمال خجندی در وبگاه گنجور
- سهراب ضیا (۲۵ مهر ۱۳۹۹). «بزرگداشت هفتصدمین سالگرد تولد کمال خجندی در تاجیکستان». بیبیسی فارسی.