گویش ساروی

ساروی
زبان بومی درایران
استان مازندران
منطقهشهرستان ساری
شهرستان میان‌دورود
الفبای فارسی
کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹–

گویش ساروی یا طبری ساروی[۱] گویشی از زبان مازندرانی[۲][۳][۴] که در دو شهرستان ساری و شهرستان میاندورود گویش می‌شود. گویش ساروی جز گویش‌های مازندرانی شرقی محسوب می‌شود و به گویش قائمشهری نزدیکی بسیاری دارد. گویش ساروی یکی از گونه‌های معیار زبان مازندرانی محسوب می‌شود که اکثر اهالی مازندران علاوه بر گویش مازندرانی خود توانایی تکلم به گویش ساروی را نیز دارند.[۵] حبیب برجیان گویش ساروی، قائمشهری و بهشهری را جز گویش‌های شرقی مازندرانی می‌داند و شناسه‌های فعلی آن را با گویش‌های مرکزی همچون آملی و بابلی متفاوت می‌داند.[۶] ولادیمیر ایوانف گویش ساروی را یکی از گویش‌های زبان مازندرانی می‌داند.[۷]

محدوده جغرافیایی

نقشهٔ زبانی استان مازندران

گویش ساروی[۸] در شهرستان ساری و میاندورود شامل چهاردانگه از کیاسر تا کوهستان‌های دودانگه، جلگه‌های مابین میان دورود و جلگه‌های مناطق غربی تجن رود تا جویبار صحبت می‌شود.[۹]

منبع‌شناسی

در زمان محمد شاه قاجار به فرمان والی طبرستان، اردشیر میرزا، کتابی در سبک نصاب‌الصبیان برای زبان مازندرانی سرود شد که نصاب طبری نام دارد و در آن بیش از ۸۰۰ واژه به این زبان آمده است. سرایندهٔ این منظومه امیر تیمور قاجار نام دارد که اهل ساری بود؛ فلذا این کتاب برای پژوهشگران گویش ساروی حائز اهمیت است. به سبب وجود وزن در شعر، تا حدی تلفظ کلمات در این اثر مشخص است.[۱۰]

گیتی شکری کتابی با چهار فصل و یک مقدمه به نام گویش ساری (مازندرانی) منتشر کرد که آواشناسی، صرف و نحو و واژگان گویش ساروی در آن بررسی شده است. پس از او، حسین قاسمی، مراد باقرزاده کاسمانی و محسن جعفرزاده کرچنگی در مقالۀ «تأثیر تلفظی زبان فارسی بر زبان مازندرانی <گونۀ ساروی>» (۱۳۹۹) سعی کردند تأثیرات آوایی زبان فارسی بر واژه‌های گویش ساروی را نشان دهند. جواد لطفی نوذری در «گویش ساروی» (۱۳۹۶) اطلاعات زبانی ـ فرهنگی فراوانی از زبان رایج در ساری ارائه کرده است. مهین‌ناز میردهقان و شیرین مهمانچیان ساروی در مقالۀ «آرایش واژگانی در جملات خبری گویش آتنی (ساروی) در چهارچوب نظری بهینگی» (۱۳۹۰) به چگونگی آرایش واژگانی در این گویش پرداخته‌اند. در واژه‌نامۀ بزرگ تبری (۱۳۷۷) به سرپرستی جهانگیر نصری اشرفی و حسین صمدی نیز واژه‌های فراوانی از گویش ساروی گرد آمده است.[۱۰]

ویژگی‌های آوایی

گویش ساروی دارای ۲۲ همخوان و یک نیم‌واکه است. واک‌دارها در این گویش در آغاز گفتار و پس از سکونی اندک، واک‌رفته می‌شوند. (مانند dumbe به معنی «می‌دانم») سایشی‌های بی‌واک پس از واکه، تمام یا بخشی از کشش واکهٔ پیشین را در خود جذب می‌کنند، به گونه‌ای که واکهْ بدون کشش، و سایشی‌ها با کشش بیان می‌شوند. (مانند ses به معنی «سُست»)[۱۰]

در این گویش، ۶ واکه و شماری واکۀ مرکب وجود دارد که نه در سطح واج‌شناسی، بلکه تنها در سطح آواشناسی می‌توان آن‌ها را بررسی کرد. (مانند واکۀ مرکب / âu/ در bâu «بگو» و / ay/ در bayten «گرفتن»).[۱۰]

ساختمان هجا در این گویش همانند زبان فارسی است و هیچ هجایی در آن با واکه آغاز نمی‌شود. در گویش ساروی، گردش مصوت نیز به چشم می‌خورد؛ یعنی واکۀ موجود در ریشۀ فعل تغییر می‌کند تا فعل را از لازم به متعدی تبدیل کند. (مانند bar-da-gard-ess-em «برگشتم» ← bar-de-gârd-eni-me «برگرداندم»)[۱۰]

دستور زبان

ضمیر

در مازندرانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.[۱۱]

ضمیر۱ مفرد۲ مفرد۳ مفرد۱ جمع۲ جمع۳ جمع
فاعلی، ساریmenteveemâšemâvešun
مفعولی، ساریmereterevereemârešemârevešunre
ملکی، ساریmeteveneamešemevešune

شناسه

در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش ساروی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.[۱۲](نمونه زیر بر اساس گویش کلیجان رستاق ساری تنظیم شده‌است)

۱. گذشته:

  • بن ماضی ساده: -burd = رفت
  • بن ماضی استمراری: -ši = می‌رفت
گذشته۱ مفرد۲ مفرد۳ مفرد۱ جمع۲ جمع۳ جمع
شناسهembeieembieniene
شناسه (پس از واکه)mbeiembinine

۲. حال ساده:

  • بن مضارع اخباری: -šu = می‌رود
حال ساده۱ مفرد۲ مفرد۳ مفرد۱ جمع۲ جمع۳ جمع
شناسهemeenieneemiennienne
شناسه (پس از واکه)menineminninne

۳. حال التزامی:

  • بن مضارع التزامی: -bur = برو
حال التزامی۱ مفرد۲ مفرد۳ مفرد۱ جمع۲ جمع۳ جمع
شناسهemieiminen
شناسه (پس از واکه)mieiminn

صرف فعل

در جدول زیر فعل رفتن (bašien/burden) براساس گویش ساروی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.[۱۳]

زمان/شخص۱ مفرد۲ مفرد۳ مفرد۱ جمع۲ جمع۳ جمع
گذشته سادهburdemeburdiburdeburdemiburdeniburdene
گذشته کاملburde-bimeburde-biburde-bieburde-bimiburde-biniburde-bine
گذشته التزامیburde-bumburde-buiburde-buburde-buimburde-buinburde-bun
گذشته التزامی کاملburde-bi-bumburde-bi-buiburde-bi-buburde-bi-buimburde-bi-buinburde-bi-bun
گذشته استمراریšimešiišiešimišinišine
گذشته در حال انجامdai-šimedai-šiidai-šiedai-šimidai-šinidai-šine
حال ساده/آیندهšumbešunišunešumbišunnišunne
حال در حال انجامdar-šumbedar-šunidar-šunedar-šumbidar-šunnidar-šunne
حال التزامیburemburibureburimburinburen
آیندهxâmbe buremxâni burixâne burexâmbi burimxânni burinxânne buren

در جدول زیر فعل کردن (hâkârden) براساس گویش ساروی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.[۱۴]

زمان/شخص۱ مفرد۲ مفرد۳ مفرد۱ جمع۲ جمع۳ جمع
گذشته سادهhâkârdemehâkârdihâkârdehâkârdemihâkârdenihâkârdene
گذشته کاملhâkârde-bimehâkârde-bibadi-biebadi-bimibadi-binibadi-bine
گذشته التزامیhâkârde-buemhâkârde-buihâkârde-buehâkârde-buimhâkârde-buinhâkârde-buen
گذشته التزامی کاملhâkârde-bai-buemhâkârde-bai-buihâkârde-bai-buehâkârde-bai-buimhâkârde-bai-buinhâkârde-bai-buen
گذشته استمراری نوع اولkârdemekârdikârdekârdemikârdenikârdene
گذشته استمراری نوع دومkândessemekândessikândessekândessemikândessenikândessene
گذشته در حال انجام نوع اولdai-kârdemedai-kârdidai-kârdedai-kârdemidai-kârdenidai-kârdene
گذشته در حال انجام نوع دومdai-kândessemedai-kândessidai-kândessedai-kândessemidai-kândessenidai-kândessene
حال ساده/آیندهkâmbe/kândemekândikândekâmbi/kândemikândenikândene
حال در حال انجامdar-kâmbedar-kândidar-kândedar-kâmbidar-kândenidar-kândene
حال التزامیhâkânemhâkânihâkânehâkânimhâkâninhâkânen
آیندهxâmbe hâkânemxâni hâkânixâne hâkânexâmbi hâkânimxânni hâkâninxânne hâkânen

در جدول زیر فعل کَندن (buten) براساس گویش ساروی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.[۱۵]

زمان/شخص۱ مفرد۲ مفرد۳ مفرد۱ جمع۲ جمع۳ جمع
گذشته سادهbutemebutibutebutemibutenibutene
گذشته کاملbute-bimebute-bibute-biebute-bimibute-binibute-bine
گذشته التزامیbute-bumbute-buibute-bubute-buimbute-buinbute-bun
گذشته التزامی کاملbute-bi-bumbute-bi-buibute-bi-bubute-bi-buimbute-bi-buinbute-bi-bun
گذشته استمراریvetemevetivetevetemivetenivetene
گذشته در حال انجامdai-vetemedai-vetidai-vetedai-vetemidai-vetenidai-vetene
حال ساده/آیندهvejembevejenivejenevejembivejennivejenne
حال در حال انجامdar-vejembedar-vejenidar-vejenedar-vejembidar-vejennidar-vejenne
حال التزامیbujembujibujebujimbujinbujen
آیندهxâmbe bujemxâni bujixâne bujexâmbi bujimxânni bujinxânne bujen

افعال

  • صرف فعل شدن (baien\bavien) در زمان حال، گذشته و حال التزامی به گویش ساروی.[۱۶]
فعل شدن۱ مفرد۲ مفرد۳ مفرد۱ جمع۲ جمع۳ جمع
زمان حالvumbevunivunevumbivunnivunne
زمان گذشتهbaimebaibaiebaimibainibaine
زمان گذشته کاملbai bimebai biibai biebai bimibai binibai bine
زمان حال التزامیbavvembavvibavvebavvimbavvinbavven
فارسی معیارگویش ساروی
امشب خوب می‌شودemšo xâr vune
چطور شدمčeti baime
می‌خواهم خوب بشمxâmbe xâr bavvem
  • صرف فعل بودن (bien) در زمان حال و گذشته به گویش ساروی.[۱۷]
فعل شدن۱ مفرد۲ مفرد۳ مفرد۱ جمع۲ جمع۳ جمع
زمان حالhassemehassihassehassemihassenihasene
زمان گذشتهbimebibiebimibinibine
زمان گذشتهbuem\bošembui\bošibue\bošebuimbuinbuen
فارسی معیارگویش ساروی
کجا هستیدkeje haseni
آنها دختر بودندvešun deter bine
  • صرف فعل بودن در جایی (daien\davien)در زمان حال، گذشته و حال التزامی در زمان‌های مختلف به گویش ساروی.[۱۸]
فعل شدن۱ مفرد۲ مفرد۳ مفرد۱ جمع۲ جمع۳ جمع
زمان حالdaremedaridaredaremidarenidarene
زمان گذشتهdaimedaidaiedaimidainidaine
زمان حال التزامیdavvemdavvidavvedavvimdavvindavven
فارسی معیارگویش ساروی
من خانه هستمmen sere dareme
خانه ات بودمte sere daime
می‌توانم خانه ات باشمtumbe te sere davvem

منابع

  1. ↑ آقاگل‌زاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۱۳.
  2. ↑ قاسمی، علیرضا؛ به کوشش انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه گیلان (۱۳۷۷). سیری در زبان و شعر مازندرانی. رشت: انتشارات دانشگاه گیلان. ص. ۳.
  3. ↑ جعفری دهقی، محمود؛ خلیلی پور، نازنین؛ جعفری دهقی، شیما (۱۳۹۳). زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال). تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص. ۲۶۱. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۶۳-۴.
  4. ↑ واژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حسین صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31
  5. ↑ لطفی‌نوذری، جواد (۱۳۹۶). گویش ساروی. نشر رسانش نوین. ص. ۱۱.
  6. ↑ برجیان، حبیب (۱۳۸۳). «شناسه‌های فعل در مازندرانی شرقی» (PDF). ویژه نامه نامه فرهنگستان (گویش‌شناسی). ۱ (۳): ۱۶.
  7. ↑ Ivanov, Vladimir (2015). "Socio-and ethnolinguistic features of Gilaki and Mazanderani". Moscow State University (به انگلیسی): 1.
  8. ↑ [https://iranicaonline.org/articles/iran-vi2-documentation = The dictionary edited by Naṣri Ašrafi (1381 Š./2002) contains vocabulary from the dialects of ʿAbbāsābād, Āmol, Bābol, Behšahr, Katul, Kord-kuy, Nowšahr, Sāri, Qāʾem-šahr, Tonokābon, etc. (in part compared with Pahlavi)
  9. ↑ واژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حسین صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31
  10. 1 2 3 4 5 سبزعلیپور، جهان دوست (۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۳). «ساری». دانشنامه زبان‌ها و گویش‌های ایرانی. تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.
  11. ↑ گویش ساری (مازندرانی)، گیتی شکری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، سال 1374، ص 75
  12. ↑ BORJIAN, HABIB (2019). "The Mazandarani Dialect of Kalijān Rostāq". Yerevan State University (به انگلیسی). 2 (2): 556.
  13. ↑ BORJIAN, HABIB (2019). "The Mazandarani Dialect of Kalijān Rostāq". Yerevan State University (به انگلیسی). 2 (2): 561.
  14. ↑ BORJIAN, HABIB (2019). "The Mazandarani Dialect of Kalijān Rostāq". Yerevan State University (به انگلیسی). 2 (2): 561.
  15. ↑ BORJIAN, HABIB (2019). "The Mazandarani Dialect of Kalijān Rostāq". Yerevan State University (به انگلیسی). 2 (2): 561.
  16. ↑ BORJIAN, HABIB (2019). "The Mazandarani Dialect of Kalijān Rostāq". Yerevan State University (به انگلیسی). 2 (2): 562.
  17. ↑ BORJIAN, HABIB (2019). "The Mazandarani Dialect of Kalijān Rostāq". Yerevan State University (به انگلیسی). 2 (2): 561.
  18. ↑ BORJIAN, HABIB (2019). "The Mazandarani Dialect of Kalijān Rostāq". Yerevan State University (به انگلیسی). 2 (2): 562.
This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.