گویش چالوسی
| چالوسی | |
|---|---|
| طبری، مازرونی، چالوسی | |
| زبان بومی در | ایران استان مازندران |
| الفبای طبری | |
| کدهای زبان | |
| ایزو ۳–۶۳۹ | – |
گویش چالوسی یا تاتی چالوسی شاخهای از گویش کلارستاقی از زبان مازندزانی است که در نواحی غربی استان مازندران همچون شهرستان چالوس و شهر چالوس گویش میشود و با گویشهای کلاردشت، عباسآباد، نوشهر و نور نزدیکی دارد. زبان مازندرانی زبانی است که در استان مازندران و قسمتهایی از استانهای گلستان، سمنان، تهران و البرز رایج است. مازندرانی استان مازندران به سه گویش غربی، مرکزی و شرقی تقسیم میگردد. گویش طبری چالوس (کلارستاقی) جز گویش غربی مازندرانی محسوب میشود. گویش مازندرانی غربی در محدوده میان چالوس و تنکابن گویش میشود.[۱] در کتاب راهنمای زبانهای ایرانی که به ویراستاری رودیگر اشمیت منتشر شده، گویش بومی مناطق از چالوس تا خود تنکابن (گویش منطقه کلارستاق) گویشی از زبان مازندرانی میباشد[۲] فردوس آقاگلزاده دو گویش چالوس و کلاردشت را گویشی از زبان مازندرانی معرفی میکند.[۳] در سال ۱۳۸۱ «واژهنامه بزرگ تبری» به ویراستاری «جهانگیر نصری اشرفی» منتشر شد که در بردارنده واژگانی از گویشهای عباسآباد و آمل و بابل و بهشهر و علیآباد کتول و کردکوی و نوشهر و ساری و تنکابن و دیگر مناطق بود.[۴] در کتاب واژهنامه بزرگ تبری گویشی که در منطقه کلارستاق شامل چالوس و تنکابن شرقی (کلارستاق باستانی، برخی از روستاهای کوهپایهای منطقه بیرون بشم و لنگا و نواحی جلگه ای از آب چالوس و عباسآباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباسآباد) تکلم میشود گویشی از زبان مازندرانی میباشد.[۵]
مقایسه ضمایر
در مازندرانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
| ضمیر | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| فاعلی، ساری[۶] | men | te | ve | emâ | šemâ | vešun |
| مفعولی، ساری | mere | tere | vere | emâre | šemâre | vešunre |
| ملکی، ساری | me | te | vene | ame | šeme | vešune |
| فاعلی، چالوس[۷] | men | to | ve | amâ | šomâ | vešon |
| مفعولی، چالوس | mene/mere | tere | vere | amâre | šomâre | vešonre |
| ملکی، چالوس | me | te | ve | ame | šeme | vešone |
| فاعلی، کلاردشت | men | to | un/on | amâ | šomâ | ušon |
| مفعولی، کلاردشت | mene | tere | une/vere | amâre | šomâre | ušone |
| ملکی، کلاردشت | me | te | une/ve | ame | šeme | ušone |
| فاعلی، شهمیرزاد[۸] | mo | to/tu | ü/o | h-ama | šamâ | ošan |
| مفعولی، شهمیرزاد | mar-a | tar-a/ter | ür-a | hamira | šamira | ošanra |
| ملکی، شهمیرزاد | me | to/te | e | hami | šami | ošene |
| ملکی، تنکابنی | mi | ti | vi | ami | šimi | ušane |
| فاعلی، تنکابنی | mo | to | vi | amâ | šomâ | ušân |
| مفعولی، تنکابنی | mere | tere | vere | amere | šemere | ušâne |
ساختار گویش طبری چالوسی
شناسه (چالوس)
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در زبان طبری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.[۹] (نمونه زیر براساس گویش چالوس صرف شدهاست)
۱. گذشته:
- بن ماضی ساده: _buārd = رفت
- بن ماضی استمراری: _še_ma = میرفت
| گذشته | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| شناسه پس از همخوان | eme | i | e | emi | enni | enne |
| شناسه پس از واکه | me | i | ∅ | mi | nni | nne |
| شناسه پس از واکه (ی) | yame | ∅ | ya | yami | yanni | yanne |
۲. حال ساده:
- بن مضارع اخباری: _še = میرود
| حال ساده | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| شناسه پس از همخوان | eme | ni | ne | emi | enni | enne |
| شناسه پس از واکه | me | ni | ne | mi | nni | nne |
۳. حال التزامی:
- بن مضارع التزامی: _buār = برود
| حال التزامی | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| شناسه پس از همخوان | am | i | e | im | in | an |
| شناسه پس از واکه | m | y | ∅ | ym | yn | n |
| شناسه پس از واکه (ی) | yam | yey | ye | yeym | yeyn | yan |
صرف فعل (چالوس)
در جدول زیر فعل رفتن (buārden) بر اساس لهجه چالوس در زمانهای مختلف صرف میشود.[۱۰]
| زمان/شخص | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| گذشته ساده | buārdeme | buārdi | buārde | buārdemi | buārdenni | buārdenne |
| گذشته کامل | buārde-biyame | buārde_bi | buārde_biya | buārde-biyami | buārde-biyanni | buārde-biyanne |
| گذشته التزامی | buārde-bum | buārde-buy | buārde-buye | buārde-buym | buārde-buyn | buārde-bun |
| گذشته التزامی کامل | buārde-bi-bum | buārde-bi-buy | buārde-bi-buye | buārde-bi-buym | buārde-bi-buyn | buārde-bi-bun |
| گذشته استمراری | še_ma_me | še_ma_i | še_ma | še_ma_mi | še_ma_nni | še_ma_nne |
| گذشته استمراری نوع دوم | šime | ši | šie | šimi | šini | šine |
| گذشته در حال انجام | dar-šemame | dar-šemai | dar-šema | dar-šemami | dar-šemanni | dar-šemanne |
| حال ساده/آینده | šeme | šeni | šene | šemi | šenni | šenne |
| حال در حال انجام | dar-šeme | dar-šeni | dar-šene | dar-šemi | dar-šenni | dar-šenne |
| حال التزامی | buāram | buāri | buāre | buārim | buārin | buāran |
| حال التزامی | xāyme buāram | xāyni buāri | xāyne buāre | xāymi buārim | xåynni buāri | xāynne buāran |
در جدول زیر فعل آمدن (bimān) بر اساس لهجه چالوس در زمانهای مختلف صرف میشود.[۱۱]
| زمان/شخص | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| گذشته ساده | bimāme | bimāi | bimā | bimāmi | bimānni | bimānne |
| گذشته کامل | bimā-biyame | bimā_bi | bimā_biya | bimā-biyami | bimā-biyanni | bimā-biyanne |
| گذشته التزامی | bimā-bum | bimā-buy | bimā-buye | bimā-buym | bimā-buyn | bimā-bun |
| گذشته التزامی کامل | bimā-bi-bum | bimā-bi-buy | bimā-bi-buye | bima-bi-buym | bimā-bi-buyn | bimā-bi-bun |
| گذشته استمراری نوع اول | e_ma_me | e_ma_i | e_ma | e_ma_mi | e_ma_nni | e_ma_nne |
| گذشته استمراری نوع دوم | emāme | emāi | emā | emāmi | emānni | emānne |
| گذشته در حال انجام | dar_emame | dar_emai | dar_ema | dar_emami | dar_emanni | dar_emanne |
| حال ساده/آینده | eme | eni | ene | emi | enni | enne |
| حال در حال انجام | dar_eme | dar_eni | dar_ene | dar_emi | dar_enni | dar_enne |
| حال التزامی | biyem | biyey | biye | biyeym | biyeyn | biyen |
| آینده | xāyme biyem | xāyni biyey | xāyne biye | xāymi biyeym | xāynni biyeyn | xāynne biyen |
در جدول زیر فعل کردن (hâkorden) بر اساس لهجه چالوس در زمانهای مختلف صرف میشود.[۱۲]
| زمان/شخص | ۱ مفرد | ۲ مفرد | ۳ مفرد | ۱ جمع | ۲ جمع | ۳ جمع |
|---|---|---|---|---|---|---|
| گذشته ساده | hâkordeme | hâkordi | hâkorde | hâkordemi | hâkordeni | hâkordene |
| گذشته کامل | hâkorde-biyame | hâkorde_bi | hâkorde_biya | hâkorde-biyami | hâkorde-biyanni | hâkorde-biyanne |
| گذشته التزامی | hâkorde-bum | hâkorde-buy | hâkorde-buye | hâkorde-buym | hâkorde-buyn | hâkorde-bun |
| گذشته التزامی کامل | hâkorde-bi-bum | hâkorde-bi-buy | hâkorde-bi-buye | hâkorde-bi-buym | hâkorde-bi-buyn | hâkorde-bi-bun |
| گذشته استمراری نوع اول | ko-ma-me | ko-ma-i | ko-ma | ko-ma-mi | ko-ma-nni | ko-ma-nne |
| گذشته استمراری نوع دوم | kordeme | kordi | korde | kordemi | kordeni | kordene |
| گذشته در حال انجام | dare-komame | dare-komai | dare-koma | dare-komami | dare-komamnni | dare-komanne |
| حال ساده/آینده | kome | koni | kone | komi | konni | konne |
| حال در حال انجام | dare-kome | dare-koni | dare-kone | dare-komi | dare-konni | dare-konne |
| حال التزامی | hâkonem | hâkoni | hâkone | hâkonim | hâkonin | hâkonen |
| حال التزامی | xāyme hâkonem | xāyni hâkoni | xāyne hâkone | xāymi hâkonim | xāynni hâkonin | xāynne hâkonen |
منابع
- گویش چالوس، فرزاد بختیاری مرکیه
- راهنمای زبانهای ایرانی، رودیگر اشمیت
- زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبانشناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی)، فردوس آقاگلزاده
- ↑ دکتر فرزاد بختیاری مرکیه، تاریخ کنفرانس بینالمللی =بررسی مسائل جاری زبانها، گویشها و زبانشناسی14_15، ۱.
- ↑ اشمیت، رودیگر (١٣٨٢). راهنمای زبانهای ایرانی. به کوشش ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ بیدی. تهران: انتشارات ققنوس. ص. صفحه ۴۹۰ جلد دوم. شابک ۹۶۴-۳۱۱-۴۸۸-۰.
- ↑ آقاگلزاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبانشناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۱۷۲.
- ↑ The dictionary edited by Naṣri Ašrafi (1381 Š./2002) contains vocabulary from the dialects of ʿAbbāsābād, Āmol, Bābol, Behšahr, Katul, Kord-kuy, Nowšahr, Sāri, Qāʾem-šahr, Tonokābon, etc. (in part compared with Pahlavi)., (Prods Oktor Skjærvø), “IRAN vi. IRANIAN LANGUAGES AND SCRIPTS (2) Documentation” Encyclopædia Iranica, online edition
- ↑ نصری اشرافی، جهانگیر (۱۳۷۷). واژهنامه بزرگ تبری. به کوشش حسین صمدی و سید کاظم مداح و کریم الله قائمی و علی اصغر یوسفی نیا و محمود داوودی درزی و محمد حسن شکوری و عسکری آقاجانیان میری و ابوالحسن واعظی و ناصر یداللهی و جمشید قائمی و فرهاد صابر و ناعمه پازوکی. تهران: اندیشه پرداز و خانه سبز. ص. صفحات ۲۷ و ۳۰ جلد اول. شابک ۹۶۴۹۱۱۳۱۵۰.
- ↑ گویش ساری (مازندرانی)، گیتی شکری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، سال 1374، ص 75
- ↑ آقاگلزاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبانشناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۱۱۹.
- ↑ راهنمای زبانهای ایرانی، رودریگر اشمیت، انتشارات ققنوس، سال 1388، جلد دوم، ص 504
- ↑ دکتر فرزاد بختیاری مرکیه، تاریخ کنفرانس بینالمللی بررسی مسائل جاری زبانها، گویشها و زبانشناسی14_15 گویش کلارستاقی چالوس، ۱٠.
- ↑ دکتر فرزاد بختیاری مرکیه، تاریخ کنفرانس بینالمللی بررسی مسائل جاری زبانها، گویشها و زبانشناسی14_15 گویش کلارستاقی چالوس، ۱٠.
- ↑ دکتر فرزاد بختیاری مرکیه، تاریخ کنفرانس بینالمللی بررسی مسائل جاری زبانها، گویشها و زبانشناسی14_15 گویش کلارستاقی چالوس، ۱۱.
- ↑ دکتر فرزاد بختیاری مرکیه، تاریخ کنفرانس بینالمللی بررسی مسائل جاری زبانها، گویشها و زبانشناسی14_15 گویش کلارستاقی چالوس، ۱٠.