فیلم‌شناسی بهرام بیضایی

فیلم‌شناسی بهرام بیضایی
بیضایی در نشستِ خبریِ وقتی همه خوابیم در جشنوارهٔ فیلمِ فجرِ ۱۳۸۷
فیلم۱۴

بهرام بیضایی (۱۴۰۴–۱۳۱۷) چهارده فیلمِ سینمایی ساخت؛ و در کارِ چند فیلمِ دیگر دست داشته است. او فیلم‌سازی صاحب سبک به‌شمار می‌رود،[۱][۲][۳] چنان که گفته‌اند «فیلم‌های بیضایی احتیاجی نیست که تیتراژ داشته باشد تا بفهمیم این فیلم متعلق به بیضایی است.»[۴] از وی چهار فیلمِ کوتاه و دَه فیلمِ بلندِ سینمایی ساخته از سالِ ۱۳۴۹ تا ۱۳۸۷ باقی است؛[پانویس ۱] و هنگامی که امکانِ فیلم‌سازی نبوده، به کارِ نمایش و نویسندگی و پژوهش پرداخته است. تجربه‌های تصویریِ گم‌شده و خصوصی به کنار، عمو سیبیلو از سالِ ۱۳۴۹ نخستین فیلمِ بیضایی به‌شمار می‌رود: کوتاه و به سفارشِ کانونِ پرورشِ فکریِ کودکان و نوجوانان. سالِ بعد نخستین فیلمِ بلندش را ساخت و رگبار نامید.

پس از آن بیضایی کوشید تا با ناصر تقوایی و شاپور قریب یک شرکتِ مستقلِ سینمایی تأسیس کند، و برای پشتوانه‌اش هر یک فیلمی ساختند؛ ولی هر سه فیلم، از جمله غریبه و مهِ پرخرجِ[۵] بیضایی، شکستِ تجاری خورد و کارِ شرکت به جایی نرسید.[۶] عضویتِ بیضایی در کانونِ سینماگرانِ پیشرو (تا ۱۳۵۳) هم که از پایه‌گذارانش بود، مانندِ عضویتِ پیشینش در سندیکای هنرمندانِ فیلمِ ایرانی (تا تیرِ ۱۳۵۲)، دیری نپایید؛[۷] و بدین ترتیب کوشش‌هایش برای کارِ سازمانی در سینما در عمل تا حدِّ زیادی شکست خورد. ساختِ حقایق درباره‌ی لیلا دختر ادریس منتفی شد، عیّار تنها به جایی نرسید، و سرانجام کلاغ (۱۳۵۶)، ملهم از کلاغِ آنری-ژرژ کلوزو، شد فیلمِ بعدی بیضایی. پس از انقلابِ ۱۳۵۷، غیر از کارهای دیگرش و با وجودِ کوشش‌هایِ فراوانِ دیگری که کرد تا فیلم بسازد،[پانویس ۲] فقط شش فیلمِ بلند ساخت: مرگ یزدگرد (۱۳۶۰) که توقیف شد، باشو، غریبه‌ی کوچک (۱۳۶۴) که به کمکِ رضا براهنی از توقیف درآمد، شاید وقتی دیگر (۱۳۶۶) که واپسین کارش با سوسن تسلیمی بوده، مسافران (۱۳۷۰) که درش مژده شمسایی همچون ستارهٔ جدیدِ کارهای بیضایی کشف شد، سگ‌کُشی (۱۳۷۹) که پرفروش‌ترین فیلمِ سینمای ایران در سالِ ۱۳۸۰ شد، و وقتی همه خوابیم (۱۳۸۷) که شد واپسین فیلمِ بیضایی، و کوچش را در ۱۳۸۹ به آمریکا در پی داشت.

فهرست فیلم

فیلم‌های بیضایی

مفصّل‌ترین مجموعهٔ فیلم‌های بیضایی که به صورتِ رسمی منتشر شده بستهٔ شش فیلمِ عمو سیبیلو و باشو، غریبه‌ی کوچک و شاید وقتی دیگر و مسافران و سگ‌کُشی و وقتی همه خوابیم از چهارده فیلمِ منتشرشدهٔ اوست که در دههٔ ۱۳۹۰ در ایران منتشر شد. انتشارِ اغلبِ فیلم‌های دیگرِ بیضایی در این زمان در ایران از نظرِ دولت مجاز نبوده است.

فیلم‌ها
سال نام کارگردان تدوینگر فیلم‌نامه‌نویس تهیه‌کننده موسیقی مدّت (دقیقه) رنگ توضیحات
۱۳۸۷ وقتی همه خوابیم YesYesYesYesمحمّدرضا درویشی۱۰۷رنگی
۱۳۸۵ قالی سخنگو YesYesYesرضا میرکریمیمحمّدرضا درویشی۸رنگیبخش سوّمِ فیلم فرش ایرانی
۱۳۷۹ سگ‌کُشی YesYesYesYesوارطان ساهاکیان و صبا خضوعی۱۴۵رنگیسرمایه‌گذاران: بیضایی و بهروز هاشمیان
۱۳۷۷ گفتگو با باد YesYesYesمحسن غریب۲۰رنگیاین بخش از قصّه‌های کیش حذف شد و بیضایی حقوقش را از تهیه‌کننده خرید.
۱۳۷۰ مسافران YesYesYesYesبابک بیات۹۸رنگی
۱۳۶۶ شاید وقتی دیگر YesYesYesبابک بیات۱۶۰رنگینیز سازندهٔ آنونس
۱۳۶۴ باشو، غریبه‌ی کوچک YesYesYesعلیرضا زرّین۱۲۱رنگیتا ۱۳۶۹ توقیف شد.
۱۳۶۰ مرگ یزدگرد YesYesYesYesبابک بیات۱۱۰رنگی
۱۳۵۷ چریکه‌ی تارا Yesبهرام بیضایی و گورگن گریگوریانسYesYes۱۱۰رنگیطرّاحِ صحنه و لباس هم. نخستین فیلم توقیفی پس از انقلاب ۱۳۵۷
۱۳۵۶ کلاغ YesYesYesبهمن فرمان‌آراشیدا قراچه‌داغی۱۲۵سیاه‌وسفید
۱۳۵۲ غریبه و مه YesYesYes۱۴۰رنگی
۱۳۵۱ سفر YesYesYes۳۴سیاه‌وسفید
۱۳۵۱ رگبار Yesمهدی رجاییانYesباربد طاهریشیدا قراچه‌داغی۱۲۸سیاه‌وسفید
۱۳۴۹ عمو سیبیلو Yesعبّاس گنجویYesاسفندیار منفردزاده۲۹سیاه‌وسفید

همکاری در فیلم‌های دیگران

فیلم‌های کارگردانانِ دیگر
سال نام کارگردان تدوینگر فیلم‌نامه‌نویس تهیه‌کننده موسیقی مدّت (دقیقه) رنگ توضیحات
۱۳۷۹بادِ سرخعلی‌محمّد قاسمیبهرام بیضاییقاسمی، علی‌محمد؛ شهبازی، رامتین (اردیبهشت ۱۳۸۲). «اهمیت چگونه گفتن». سینمای نو (۳۹): ۴۶–۴۷.
۱۳۷۹زمانهحمیدرضا صلاحمندبهرام بیضاییحمیدرضا صلاحمند، پوپک رادکارگردان پس از تدوینِ بیضایی در کار دست بُرد.
۱۳۷۶نقشی بر آبحمیدرضا صلاحمندبهرام بیضایی
۱۳۷۵فصل پنجمرفیع پیتزحسن حسن‌دوستبهرام بیضایی
۱۳۷۵برج مینوابراهیم حاتمی‌کیابهرام بیضاییابراهیم حاتمی‌کیا
۱۳۷۴بازی‌های پنهانکریم هاتفی‌نیابهرام بیضاییکریم هاتفی‌نیا، عباس اکبری
۱۳۷۳روز واقعهشهرام اسدیمهدی رجاییانبهرام بیضاییرنگینامزد سیمرغ بلورین بهترین فیلم‌نامه جشنواره فیلم فجر ۱۳۷۳
۱۳۶۳دوندهامیر نادریبهرام بیضاییرنگی
۱۳۶۰خطِّ قرمزمسعود کیمیاییعبّاس گنجویبهرام بیضاییرنگی
۱۳۶۰بچه‌های جنوب؛ جستجوی دو (فیلم نیمه بلند)امیر نادریبهرام بیضایی
۱۳۵۹سلندرواروژ کریم‌مسیحیبهرام بیضاییبهرام بیضایی۳۳رنگی

سکانسِ پایانیِ تنگنا (۱۳۵۲) را هم بیضایی تدوین کرده‌است.[۸] نیز سهراب شهید ثالث در گفتگویی به علی دهباشی گفته که سازدهنی (۱۳۵۲) امیر نادری را تدوین کرده بوده، ولی سپس‌تر بیضایی دوباره تدوینش کرد.[۹] کفش‌های مبارکِ بیضایی اساسِ فیلم‌نامهٔ فیلمِ کفش‌های میرزا نوروز است.[۱۰] در فیلم‌های زمانه (۱۳۷۸) و شبانه‌روز (۱۳۹۰) نیز نامِ بیضایی همچون «مشاور کارگردان» آمده‌است.

نمایش‌ها

از بیشترِ نمایش‌هایی که بیضایی بر صحنه نمایش داده فیلمبرداری شده‌است. غیر از فیلم‌های کارنامه‌ی بندار بیدخش و بانو آئویی و چهارراه، که نمایش‌های محدودی داشته، بقیهٔ این فیلم‌ها هنوز منتشر نشده‌است − مگر عروسکها که خود تله-تئاتر بوده‌است.

مستند

فیلم‌های مستندی از پشت صحنه و در گفتگو با عوامل کارهای نمایشی بیضایی با کمک خودش ساخته شده‌است؛ و از این میان تنها مسافران در راه (۱۳۸۳) و پرونده‌ی کوتاهِ سگ‌کُشی (۱۳۸۳) و پاره‌هایی از فیلمِ دربارهٔ شاید وقتی دیگر منتشر شده‌است.

فهرستِ فیلم‌نامه‌ها

بیضایی در فیلم

تصویرِ بیضایی در فیلم‌های بسیاری ثبت شده، و این‌ها اغلب فیلمِ سخنرانی‌های عمومی یا گفتگوهایی در فیلم‌های مستند بوده‌است.

فیلم‌هایی از شرکت در تشییعِ جنازهٔ فروغ فرّخزاد در بهمنِ ۱۳۴۵ (در فیلمِ مستندِ فروغ فرّخزاد ۱۳ دی ۱۳۱۳ − ۲۴ بهمن ۱۳۴۵)[۱۱] و دریافتِ جایزهٔ جشنوارهٔ جهانیِ فیلمِ تهران در سالِ ۱۳۵۱[۱۲] و پشتِ صحنهٔ مسافران (در فیلمِ مستندِ حمیدِ هما) و حضور در جشنِ ۱۳۸۰ دنیای تصویر و چند دورهٔ جشنوارهٔ تیرگان و دریافتِ دکتری افتخاری در دانشگاه سنت اندروز به سالِ ۱۳۹۶[۱۳] و پاره‌های کوتاهِ تصویری از پشتِ صحنهٔ کارهای سینمایی و تئاتری (مثلاً اَفرا[۱۴] و جانا و بلادور[۱۵] و طرب‌نامه[۱۶] و چهارراه) و نیز گفتگوهایی کوتاه از صوتی و تصویری با بعضی رسانه‌های جمعی (مثلاً دربارهٔ سهراب‌کُشی[۱۷] و گزارش ارداویراف و طرب‌نامه یا دربارهٔ خودش)[۱۸] نیز از بیضایی موجود است.

مقداری فیلم هم از بیضایی ضبط شده که منتشر نشده، مثلِ آنچه امیر سیّدی در خانهٔ خیابانِ پرچمِ تهرانش گرفته‌است.

پانویس

توضیحات

  1. ↑ و چند فیلمِ ساخته یا ناتمامش گم شده؛ مثلِ فیلمِ کوتاهِ ناتمامی که سالِ ۱۳۵۲ می‌ساخت.
  2. ↑ مثلاً در مقالهٔ «نمایش فیلمهای هندی و ترکی ممنوع شد» در شمارهٔ ۲۷ اسفندِ ۱۳۵۸ روزنامهٔ اطّلاعات آمده که بیضایی به مسئولانِ سینمایی طرحِ فیلم داده‌است.

ارجاعات

  1. ↑ براهنی، «ادبیات ایرانیِ معاصر»، ۷۷.
  2. ↑ آغداشلو، «از دور و نزدیک»، ۳۷۵.
  3. ↑ جاهد، مقیمی و محمّدی، «سینمای امروز ایران آینده‌نگر نیست»، ۱۲.
  4. ↑ بهاری، مسعود. مرد آرام پرده نقره‌ای. صفحهٔ ۱۱۷.
  5. ↑ Naficy, A Social History of Iranian Cinema, 2: 366.
  6. ↑ تقوایی و طالبی‌نژاد، «به روایتِ ناصر تقوایی»، ۷۷.
  7. ↑ بیضایی، «سالشمار زندگی و آثار بهرام بیضایی»، ۲۰.
  8. ↑ گلمکانی، «کتابِ تنگنا»، ۴۳–۴۴.
  9. ↑ شهید ثالث، «گفتگو با سهراب شهید ثالث»، ۳۵۷.
  10. ↑ متوسلانی، «سه نفر بودیم»، ۱۷۲–۱۷۳.
  11. ↑ عقیقی، سعید؛ غیاث، رضا (۱۴۰۰). سینمای ناصر تقوایی. تهران: گیلگمش. ص. ۳۱۹. شابک ۹۷۸-۶۲۲-۹۷۷۷۳-۵-۰.
  12. ↑ HAMDAM خبرهای داغ (27 August 2017). "جشنواره فیلم تهران دردوران شاه و لحظه جایزه گرفتن بهرام بیضایی وپرویز فنی زاده". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  13. ↑ Stanford Iranian Studies Program (21 August 2017). "Honorary degree ceremony for Bahram Beyzaie at University of St. Andrews". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  14. ↑ Fanda Media (در اصل صفحهٔ اینستاگرامِ مرضیه برومند) (2007). "نحوه تمرین دادن بازیگران توسط استاد بهرام بیضایی در تیاترهایی که در ایران کارگردانی می کرد". Retrieved 28 December 2023 – via YouTube.
  15. ↑ Behnood Mokri (16 July 2012). "جانا و بلادور، نمایش تازه بهرام بیضایی". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  16. ↑ Yassin Karimi (1 November 2016). "بهرام بیضایی". Retrieved 23 July 2018 – via YouTube.
  17. ↑ https://www.bbc.com/persian/arts/2009/10/091021_pm_fb_beizaei_sohrabkoshi
  18. ↑ https://p.dw.com/p/CgRo

منابع

پیوند به بیرون

This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.