لوقا ۲

لوقا ۲
لوقا ۲:۱–۷ در نسخه شاه جیمز اصلی که آیه ۲ را به‌صورت جمله معترضه نشان می‌دهد
کتابانجیل لوقا
دسته‌بندیانجیل
قسمتی از کتاب مقدس مسیحیعهد جدید
ترتیب در بخش مسیحی۳

لوقا ۲ دومین فصل انجیل لوقا در عهد جدید است که به‌طور سنتی به لوقا انجیل‌نگار، همراه پولس رسول در سفرهای تبلیغی او، نسبت داده می‌شود. این فصل شامل روایت تولد عیسی در بیت‌لحم، «اعلام و جشن آن»، ارائه او در معبد دوم اورشلیم و رویدادی از دوران کودکی اوست. آیات ۱ تا ۱۴ اغلب در مراسم عبادی کریسمس خوانده می‌شوند.

این فصل در زبان اصلی به زبان یونانی کوئینه نوشته شده و به ۵۲ آیه تقسیم می‌شود. روایت لوقا از تولد عیسی از جهاتی با روایت متی ۲ تفاوت دارد؛ به‌ویژه از آن‌رو که لوقا از مجوسیان، کشتار بی‌گناهان و فرار به مصر سخنی نمی‌گوید.

محتوای این فصل از جمله مهم‌ترین متون مسیحی است و بخش‌هایی از آن نقش برجسته‌ای در آیین‌های عبادی کلیساهای سراسر جهان دارد. سرودهایی چون «نونک دیمیتیس» (Nunc Dimittis) که سِمعان در معبد بر زبان آورد، از دیرباز در نمازهای شبانگاهی کلیساها جایگاهی ثابت داشته‌اند.

متن

نقشه رویدادهای روایت ولادت عیسی در انجیل لوقا.
راهنما: ۱. بشارت به مریم در ناصره. ۲. سرشماری کوئیرینیوس (که از نظر تاریخی توسط والی یهودیه از قیساریه انجام شد) ۳. یوسف و مریم از ناصره به بیت‌لحم سفر می‌کنند ۴. تولد عیسی در بیت‌لحم ۵. بشارت به شبان‌ها (در «نزدیکی» بیت‌لحم، لوقا ۲:۸) ۶. نیایش شبانان در بیت‌لحم ۷. ارائه عیسی در معبد در اورشلیم ۸. یوسف، مریم و عیسی به ناصره بازمی‌گردند.

متن اصلی به زبان یونانی کوئینه نوشته شده‌است. این فصل به ۵۲ آیه تقسیم می‌شود.

شواهد متنی

برخی از نسخه‌های خطی کهن که متن این فصل را دربردارند عبارتند از:

  • پاپیروس ۴ (حدود ۱۵۰–۱۷۵ میلادی؛ آیات موجود: ۱؛ ۶–۷)[۱]
  • دفترنامه واتیکانوس (۳۲۵–۳۵۰ میلادی؛ کامل)
  • سینائیه (۳۳۰–۳۶۰؛ کامل)
  • کدکس بِزِه (حدود ۴۰۰؛ کامل)
  • کدکس واشینگتونیانوس (حدود ۴۰۰؛ کامل)
  • دفترنامه اسکندریه (۴۰۰–۴۴۰؛ کامل)
  • کدکس افرائمی رسکریپتوس (حدود ۴۵۰؛ آیات موجود ۱–۴، ۴۳–۵۲)

تولد عیسی (۲:۱–۷)

نیایش شبانان، اثر کارلو کریولی (۱۴۹۰، موزه هنرهای زیبای استراسبورگ)

بر اساس انجیل لوقا، آگوستوس فرمان داد که سرشماری‌ای در سراسر «جهان روم» انجام گیرد؛ این سرشماری در دوران فرمانداری کوئیرینیوس (یا «سیرنیوس») در سوریه، یا احتمالاً پیش از آن، صورت گرفت. این رویداد دلیل حضور یوسف و مریم که در ناصره می‌زیستند در بیت‌لحم، زادگاه پادشاه داوود، هنگام تولد عیسی بود. بسیاری از ترجمه‌های انگلیسی کتاب مقدس نشان می‌دهند که هدف سرشماری ثبت‌نام همگان بود، اما نسخه شاه جیمز و برخی دیگر می‌گویند که همه باید مالیات می‌پرداختند.[۲] کتاب مقدس گسترش‌یافته (Expanded Bible) پیشنهاد می‌کند که ثبت برای اخذ مالیات تنظیم شده بود.[۳] صحت این روایت از زمان‌بندی تولد عیسی از سوی بسیاری از پژوهشگران مدرن مورد تردید قرار گرفته‌است. کوئیرینیوس تا سال‌های ۶–۷ میلادی فرماندار سوریه نبود.[۴] پژوهشگر کتاب مقدس جان نولند پیشنهاد می‌کند که سرشماری پیش از فرمانداری کوئیرینیوس انجام شده تا دشواری تاریخی دربارهٔ زمان‌بندی تولد عیسی حل شود.[۵] با این حال متکلم یسوعی جوزف فیتزمایر استدلال می‌کند که این خوانشی طبیعی از یونانی نیست و «بوی نومیدی از آن می‌آید».[۶]

آیه ۲

و این مالیات اول واقع شد وقتی کیرینیوس والی سوریه بود[۷]

این جمله در نسخه شاه جیمز به‌صورت جمله معترضه در پرانتز آمده‌است.[۸]

آیه ۳

پس همه رفتند تا ثبت نام شوند، هر کس [رفت] به شهر خود:[۹]

بیشتر متون به «شهر» خود πολιν (polin) اشاره دارند، در حالی که کدکس بِزِه از πατρίδα (patrida) یا «سرزمین پدری» یاد می‌کند.[۱۰]

آیه ۵

[یوسف رفت ...] تا با مریم، نامزدش که آبستن بود، ثبت نام شود.[۱۱]

با اینکه خوانشی از لوقا ۱:۳۲ نشان می‌دهد که مریم ممکن است خود «از نسل داوود» بوده باشد و بنابراین بیت‌لحم «شهر خودش» هم بوده باشد، به‌نظر می‌رسد مراد انجیل‌نگار این است که او برای همراهی با نامزدش به بیت‌لحم سفر کرد.[۱۲] بر اساس روایت فصل ۱، مریم از ناصره به شهری در کوهستان یهودیه رفته بود تا از دخترعمه‌اش الیصابات دیدن کند و سپس به ناصره بازگشت،[۱۳] آن‌گاه دوباره با یوسف از ناصره به بیت‌لحم سفر کرد.

آیه ۷

و پسر نخست‌زاده خود را زایید و او را در قنداق‌پیچید و در آخور خوابانید زیرا که در کاروانسرا جای برای ایشان نبود.[۱۴]
  • «قنداق»: «نوارهای کتانی که دور بازوها و پاهای نوزاد می‌پیچیدند تا اندام‌ها محافظت شوند».[۱۵]
  • «آخور»: یا «ظرف علوفه حیوانات».[۱۶][۱۷]
  • «کاروانسرا»: برگردان واژه یونانی κατάλυμα، kataluma، که ممکن است به معنای «اتاق مهمانان» باشد.[۱۸][۱۹] در متون سپتواژینت یونانی و عهد جدید این واژه می‌تواند به انواع مکان‌های اقامتی اشاره داشته باشد.[۱۸] یوسف و مریم قصد داشتند با خویشاوندانشان در بیت‌لحم بمانند، اما «اتاق مهمانان» خانه‌ها از ظرفیت پر شده بود چون همه خویشاوندان دیگر نیز برای سرشماری به بیت‌لحم آمده بودند؛ بیت‌لحم شهر بزرگی نبود و جای دیگری برای ماندن وجود نداشت.[۱۸]

فرشتگان و شبانان (۲:۸–۲۰)

لوقا سپس از شبانانی یاد می‌کند که شبانه در نزدیکی (در همان ناحیه) کار می‌کردند[۲۰] و فرشته‌ای به نزدشان می‌آید و به آنان می‌گوید که در بیت‌لحم، «شهر پادشاه داوود، نجات‌دهنده‌ای که مسیح خداوند است» متولد شده‌است. سنت بید می‌نویسد که در عهد عتیق دیدارهای فرشتگان معمولاً شبانه روی می‌داد نه در روز.[۲۱]

آیه ۱۰

آن‌گاه فرشته به ایشان گفت: «مترسید زیرا اینک شما را بشارت می‌دهم به خوشی عظیمی که تمام قوم را خواهد بود».[۲۲]

آیه ۱۱

«زیرا امروز در شهر داوود برای شما نجات‌دهنده‌ای متولد شد که مسیح خداوند است.»[۲۳]

«سپاه بزرگی از سپاه آسمانی» ظاهر می‌شوند و خدا را می‌ستایند و می‌گویند «جلال در اعلی علیین بر خدا و در زمین سلامتی…» تنوعی در ترجمه بخش پایانی این جمله وجود دارد؛ معمول‌ترین تفسیرهای مدرن عبارتند از «... و نیکوئی بر آدمیان»، «... به سوی مردمانی که نیک‌خواهند» یا «... به آنان که خداوند را پسندند». نسخه استاندارد آمریکایی (American Standard Version) مثلاً «... در میان مردمانی که مورد رضای او هستند» را دارد که با تفسیر سوم مطابقت دارد. این سطر آغاز «جلال به خدا در اعلی علیین» (Gloria in excelsis Deo) است و به‌عنوان بخشی از آیین‌های اصلی کلیسای مسیحی اهمیت دارد.[۲۴]

فرشتگان به آسمان بازمی‌گردند و شبانان به بیت‌لحم می‌روند تا خود ببینند و یوسف، مریم و نوزاد عیسی را می‌یابند. آن‌گاه «کلام را پخش می‌کنند» دربارهٔ فرشتگان و عیسی و سپس به گله‌هایشان بازمی‌گردند. به‌طور کلی این نکته حائز اهمیت دانسته می‌شود که این پیام به شبانانی داده شد که در پایین‌ترین پله نردبان اجتماعی فلسطین قرن اول قرار داشتند.[۲۴] در مقایسه با شخصیت‌های پرنفوذتری که در روایت ولادت ذکر شده‌اند مانند امپراتور آگوستوس، به‌نظر می‌رسد این شبانان بازتاب‌دهنده سخنان مریم در مانیفیکات هستند: «زورمندان را از تخت‌ها به زیر کشید و فروتنان را بلند گردانید.»[۲۵] عبارت «سلامتی بر مردمانی که مورد لطف اوست» هم به معنای محدود، یعنی محدود به گروه خاصی که خداوند برگزیده، تفسیر شده[۲۶] و هم به معنای فراگیر، یعنی خداوند لطف خود را به همه جهان نشان می‌دهد.[۲۷]

لوقا از دیدار مجوسیان، کشتار بی‌گناهان و فرار خانواده عیسی به مصر که در متی ۲ آمده‌اند یادی نمی‌کند.

ختنه و نام‌گذاری (۲:۲۱)

متن لاتینی لوقا ۱:۸–۳:۲۳ در کدکس گیگاس (قرن ۱۳ میلادی)

لوقا ۲:۲۱ روایت می‌کند که یوسف و مریم نوزادشان را در روز هشتم پس از تولد ختنه می‌کنند و او را عیسی می‌نامند، چنان‌که جبرئیل به مریم در لوقا ۱:۳۱ گفته بود. متکلم پروتستان جرمی تیلور استدلال می‌کند که ختنه عیسی ماهیت انسانی او را ثابت کرد و در عین حال شریعت موسی را به‌جا آورد و اگر عیسی ختنه نشده بود، یهودیان را به‌شدت نسبت به دعوت او بی‌میل می‌کرد.[۲۸]

ارائه در معبد (۲:۲۲–۳۸)

سرود سِمعان (با حضور آنا) اثر اِرت دِ خِلدر، حدود ۱۷۰۰–۱۷۱۰.

آیه ۲۲

و چون ایام طهارت ایشان موافق شریعت موسی تمام شد، او را به اورشلیم بردند تا او را به خداوند تقدیم کنند.[۲۹]

شریعت در Leviticus ۱۲:۱–۸ مقرر می‌دارد که پس از تولد پسر، مادر هفت روز «ناپاک» شمرده می‌شود و باید سی‌وسه روز دیگر در خانه بماند و پس از آن، در روز چهلم، قربانی‌ای برای طهارتش تقدیم شود که فقط در اورشلیم انجام‌پذیر بود.[۳۰] برخی ترجمه‌ها به «طهارت ایشان» اشاره دارند،[۳۱] اما این مریم بود نه فرزندش که نیاز به تطهیر داشت[۳۰] و هرچند مریم از باروری و زایش عیسی آلوده نشده بود، باز هم زیر این حکم طهارت بود[۳۲] تا همه الزامات شریعت برآورده شود (نک. Galatians 4:4).[۳۰]

«روزهای طهارت» (عبری: ימי טהרה‎، yə-mê ṭā-ho-rāh,[۳۳] در Leviticus ۱۲:۴ و ۱۲:۶[۳۲]) در زمانی که ابن میمون توصیف می‌کند به کمال می‌رسند:

مادر تازه‌زا قربانی‌اش را نه در روز چهلم برای پسر و نه در روز هشتادم برای دختر، بلکه پس از غروب آفتاب می‌آورد؛ و قربانی را روز بعد می‌آورد که برای پسر روز چهل‌ویکم و برای دختر روز هشتادویکم است؛ و این روزی است که در Leviticus ۱۲:۶ درباره‌اش گفته شده‌است: «و چون روزهای طهارت او برای پسر یا دختر تمام شود، قربانی بیاورد…»[۳۴]

این زمان بود که یوسف و مریم نوزاد عیسی را به معبد در اورشلیم بردند تا طهارت مریم را کامل کنند و قربانی مقرر در شریعت موسی را تقدیم کنند. مریم گزینه‌ای را که برای فقیران (کسانی که توان خرید بره نداشتند) در Leviticus ۱۲:۸ پیش‌بینی شده بود برگزید و «یک جفت قمری یا دو جوجه‌کبوتر» قربانی کرد.[۳۰] این کار در دروازه شرقی، موسوم به دروازه نیکانور، انجام می‌شد که ویژه:

زنان مظنون به زنا برای نوشیدن [آب تلخ]، و مادران تازه‌زا پس از تطهیر، و جذامیان پس از پاک‌شدن بود.[۳۵]

آن‌گاه عیسی را از طریق کاهن، نماینده خداوند، به خداوند تقدیم کردند. اینجا بود که مریم با نخست‌زاده‌اش، مسیح حقیقی، در معبد حاضر شد؛ نخستین بار که عیسی به معبدش آمد، همان‌گونه که پیش‌گویی شده بود (Malachi 3:1).[۳۲]

ارائه عیسی در معبد او را رسماً وارد یهودیت می‌کند و روایت تولد را در انجیل لوقا به پایان می‌رساند.[۳۶] در این روایت، «لوقا در بیان ارائه در معبد، مناسک تطهیر را با آیین یهودی بازخرید نخست‌زاده (Luke ۲:۲۳–۲۴) در هم می‌آمیزد».[۳۷]

در معبد با شمعون (انجیل لوقا) و آنا روبه‌رو می‌شوند. شمعون منتظر مسیح بود و عیسی را مسیح می‌شناسد. شمعون «نونک دیمیتیس» (Nunc dimittis) (سرود شمعون) را می‌خواند و به مریم می‌گوید: «این کودک برای سقوط و برخاستن بسیاری در اسرائیل مقرر است و نشانه‌ای است که با آن مخالفت خواهد شد تا افکار دل‌های بسیاری آشکار شود؛ و شمشیری جان تو را نیز خواهد گذشت.» آنا، پیرزن بیوه‌ای که همه وقتش را در معبد به دعا می‌گذرانید، می‌آید و عیسی را نیز می‌ستاید.

بازگشت به ناصره و دوران کودکی (۲:۳۹–۴۰)

در آیات ۳۹–۴۰ خانواده به ناصره در جلیل بازمی‌گردند، جایی که عیسی رشد می‌کند و نیرومند و حکیم می‌شود و لطف خداوند را می‌یابد. بر خلاف انجیل‌های آپوکریفا، در لوقا و در واقع در هیچ‌یک از چهار انجیل رسمی، داستان‌های فراطبیعی از کودکی عیسی یافت نمی‌شود. آیه ۴۰ با آیه ۵۲ تطابق دارد؛ یوهان آلبرشت بنگل متکلم پیتیست لوتری پیشنهاد می‌کند که آیه ۴۰ به دوره اول تا دوازده‌سالگی عیسی اشاره دارد که در آن جسماً رشد کرد، در حالی که آیه ۵۲ دوره دوازده تا سی‌سالگی را پوشش می‌دهد که پیشرفت او رشد روحانی به سوی «کمال تام» است.[۳۸]

عیسی نوجوان در معبد (۲:۴۱–۵۰)

«عیسی… در پی کسب دانش از عالمان شریعت» (لوقا ۲:۴۱–۵۰) اثر ویلیام هول (هنرمند) (۱۸۴۶–۱۹۱۷). مجموعه عکس جی. اریک و ادیت متسون.

انجیل آن‌گاه تنها داستان کودکی عیسی در انجیل‌های رسمی را بازگو می‌کند. وقتی عیسی دوازده‌ساله است با خانواده‌اش برای جشن پسح به اورشلیم می‌رود. سپس آن‌ها با گروه بزرگی از خویشاوندان و دوستان راهی بازگشت می‌شوند و پس از یک روز، والدین عیسی متوجه می‌شوند که او با آن‌هاست نیست. به اورشلیم بازمی‌گردند و پس از سه روز جست‌وجو، او را در معبد در حال گفت‌وگو با عالمان معبد می‌یابند. والدینش او را سرزنش می‌کنند[۳۹] که چرا بدون اجازه رفته، اما عیسی پاسخ می‌دهد که باید می‌دانستند کجاست: «آیا نمی‌دانستید که باید در خانه پدرم باشم؟»[۴۰] (یا «در کار پدرم مشغول باشم» ؟)[۴۱] متن یونانی مبهم است: εν τοις του πατρος μου (en tois tou patros mou). ویلیام رابرتسون نیکول یادآور می‌شود که «در کار پدرم» ترجمه دقیق‌تری است اما «مکان یا خانه پدرم» «معنای واقعی‌ای را که عیسی می‌خواست بیان کند» منتقل می‌کند.[۴۲] خانواده‌اش از آنچه می‌گوید سر درنمی‌آورند. سپس همگی به ناصره می‌روند.[۴۳]

دوران نوجوانی و جوانی (۲:۵۱–۵۲)

«عیسی با والدینش به ناصره بازمی‌گردد» (لوقا ۲:۵۱–۵۲) اثر ویلیام هول (۱۸۴۶–۱۹۱۷). مجموعه عکس جی. اریک و ادیت متسون.

عیسی همچنان در حکمت و قامت و در لطف خداوند و انسان‌ها رشد می‌کند و بالنده می‌شود. این آیات با آیه ۴۰ تطابق دارند و سال‌های اولیه زندگی عیسی را کامل می‌کنند. بار بعد او را در فصل ۳، آیه ۲۱ می‌بینیم که توسط یحیی تعمید می‌یابد.

کاربردها

آیات ۱–۱۹ معمولاً در نمایش مولودی‌خوانی به‌عنوان بخشی از جشن کریسمس خوانده می‌شوند. آیات ۲۹–۳۲، «نونک دیمیتیس»، همراه با Gloria Patri، بخشی از نماز شبانگاهی در کتاب نمازنامه عام کلیسای انگلستان را تشکیل می‌دهند.[۴۴]

موسیقی

نسخه شاه جیمز آیات ۸–۱۱ و ۱۳–۱۴ از این فصل به‌عنوان متن در اوراتوریو «مسیحا» اثر جرج فردریک هندل (HWV 56) به کار رفته‌است.[۴۵]

جستارهای وابسته

منابع

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ لوقا ۲ موجود است.
  1. ↑ Aland، Kurt؛ Aland، Barbara (۱۹۹۵). The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism. Erroll F. Rhodes (trans.). Grand Rapids: William B. Eerdmans Publishing Company. ص. ۹۶. شابک ۹۷۸-۰-۸۰۲۸-۴۰۹۸-۱.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. ↑ BibleGateway.com, ترجمه‌های لوقا ۲:۱
  3. ↑ کلمات افزوده «register for taxation» در Luke 2:1; EXB
  4. ↑ Franklin, E. , 59. Luke، در: Barton, J. and Muddiman, J. (2001)، The Oxford Bible Commentary بایگانی‌شده در ۲۰۱۷-۱۱-۲۲ توسط Wayback Machine، ص. ۹۲۹
  5. ↑ Nolland, J. (1989–93)، Luke, Word Biblical Commentary Series (Dallas: Word)
  6. ↑ Fitzmyer, J. A. (1981، 1985)، The Gospel According to Luke, AB (New York: Doubleday)، نقل‌شده در Franklin، همان مأخذ
  7. ↑ Luke 2:2: KJV
  8. ↑ Nicoll, W. R. , Expositor's Greek Testament. Luke 2، دسترسی ۲۴ آوریل ۲۰۱۹.
  9. ↑ Luke 2:3: NKJV
  10. ↑ Meyer, H. A. W. (1890)، Meyer's NT Commentary دربارهٔ لوقا ۲، دسترسی ۵ ژوئیه ۲۰۲۰
  11. ↑ Luke 2:3: NKJV
  12. ↑ Alford, H. ، Greek Testament Critical Exegetical Commentary - Alford دربارهٔ لوقا ۲، دسترسی ۲۱ اوت ۲۰۲۳
  13. ↑ Luke 1:39–40, 56
  14. ↑ Luke 2:7 KJV
  15. ↑ یادداشت [a] دربارهٔ لوقا ۲:۷ در ترجمه انگلیسی جدید (NET Bible)
  16. ↑ یادداشت دربارهٔ لوقا ۲:۷ در NKJV
  17. ↑ یادداشت [b] دربارهٔ لوقا ۲:۷ در NET Bible
  18. 1 2 3 یادداشت [c] دربارهٔ لوقا ۲:۷ در NET Bible
  19. ↑ یادداشت دربارهٔ لوقا ۲:۷ در ESV
  20. ↑ ترجمه‌های گوناگون، برگرفته از BibleGateway: لوقا ۲:۸
  21. ↑ Bede، نقل‌شده توسط توماس آکویناس در Catena aurea : commentary on the four Gospels, collected out of the works of the fathers، لوقا، بخش ۱، ص. ۶۸، ویراسته جان هنری نیومن، آکسفورد، ۱۸۴۱، دسترسی ۲۹ مارس ۲۰۲۵
  22. ↑ Luke 2:10: NKJV
  23. ↑ Luke 2:11 NKJV
  24. 1 2 Green، Joel B. (۲ اکتبر ۱۹۹۷). The Gospel of Luke. Eerdmans Publishing Company. ص. ۱۳۰. شابک ۹۷۸-۰-۸۰۲۸-۲۳۱۵-۱ – به واسطهٔ Google Books.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  25. ↑ Luke 1:52: ESV
  26. ↑ Marshall، I. Howard (۱۴ نوامبر ۱۹۷۸). The Gospel of Luke. Eerdmans Publishing Company. ص. ۱۱۲. شابک ۹۷۸-۰-۸۰۲۸-۳۵۱۲-۳ – به واسطهٔ Google Books.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  27. ↑ Green، Joel B. (۲ اکتبر ۱۹۹۷). The Gospel of Luke. Eerdmans Publishing Company. ص. ۱۳۷. شابک ۹۷۸-۰-۸۰۲۸-۲۳۱۵-۱ – به واسطهٔ Google Books.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  28. ↑ «اما همه کارهای عیسی چنان رازگون بود که این یکی [ختنه‌اش] برای مقاصد گوناگون سودمند افتاد. ۱. حقیقت طبیعت بشری را آشکار ساخت. ۲. بدین‌گونه آغاز به انجام شریعت کرد. ۳. رسوایی ناختنگی را از خود دور ساخت که وگرنه یهودیان را همیشه از پذیرش و همنشینی با او بازمی‌داشت. ۴. آن‌گاه نامی را بر خود گرفت که نشان می‌داد نجات‌دهنده جهان است.» – Taylor, Jeremy. The Whole works; with an essay biographical and critical, Volume 1 (1657). Frederick Westley and A. H. Davis، لندن، ۱۸۳۵. ص. ۵۱
  29. ↑ Luke 2:22 KJV
  30. 1 2 3 4 Carson et al. 1994, p. 985.
  31. ↑ مثلاً نسخه استاندارد اصلاح‌شده جدید در Luke 2:22
  32. 1 2 3 Gill, John. Exposition of the Entire Bible. Luke 2:22. دسترسی ۲۹ ژوئن ۲۰۱۹.
  33. ↑ Hebrew Text Analysis: Leviticus 12:4. Biblehub.com
  34. ↑ Maimonides, Hilchot Mechosre Capharah, c. 1. sect. 5، نقل‌شده توسط Gill, J. در Exposition of the Bible دربارهٔ لوقا ۲، دسترسی ۱۹ دسامبر ۲۰۲۱
  35. ↑ Misn. Sota, c. 1. sect. 5.
  36. ↑ Porter, J. R. (1 سپتامبر 1998). The Illustrated Guide to the Bible (in English). Oxford University Press. p. 157. ISBN 978-0-19-521462-8. Retrieved 27 دسامبر 2016. The story of the Presentation of Jesus to God in the Temple concludes Luke's birth narrative (Luke 2.22–39).
  37. ↑ Perlove, Shelley; Silver, Larry (2009). Rembrandt's Faith: Church and Temple in the Dutch Golden Age (in English). Penn State Press. p. 191. ISBN 978-0-271-04838-3.
  38. ↑ Bengel, J. A. (1759)، Bengel's Gnomon دربارهٔ لوقا ۲، دسترسی ۶ ژوئیه ۲۰۲۰
  39. ↑ این کلمه در Luke 2:48 در ترجمه «The Passion Translation» اثر برایان سیمونز به‌کار رفته‌است؛ ترجمه‌های دیگر از نگرانی والدین و شگفتی‌شان هنگام یافتنش سخن می‌گویند
  40. ↑ Luke 2:49 در ترجمه‌های گوناگون مانند نسخه استاندارد اصلاح‌شده جدید
  41. ↑ Luke 2:49 در ترجمه‌هایی مانند New King James Version
  42. ↑ Nicoll, W. R. , Expositor's Greek Testament دربارهٔ لوقا ۲، دسترسی ۳۱ دسامبر ۲۰۲۴
  43. ↑ The Bible Knowledge Commentary: New Testament edition by John F. Walvoord, Roy B. Zuck 1983، شابک ‎۰−۸۸۲۰۷−۸۱۲−۷، ص. ۲۱۰
  44. ↑ Church of England, Book of Common Prayer: Evening Prayer چاپ‌شده توسط جان باسکرویل در ۱۷۶۲، ص. ۲۱
  45. ↑ Block، Daniel I. (۲۰۰۱). «Handel's Messiah: Biblical and Theological Perspectives» (PDF). Didaskalia. ۱۲ (۲). دریافت‌شده در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۱.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

پیوند به بیرون

پیشین:
لوقا ۱		 فصل‌های کتاب مقدس
انجیل لوقا		 پسین:
لوقا ۳
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.